Αν έχεις βρεθεί ποτέ να εκνευρίζεσαι υπερβολικά με τον ήχο από το πληκτρολόγιο ενός συναδέλφου ή να νιώθεις την καρδιά σου να χτυπά δυνατά εξαιτίας μιας σειρήνας στο βάθος, είναι πιθανό να παρουσιάζεις αυξημένη ευαισθησία στον θόρυβο, μια κατάσταση που, όπως δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες, είναι «χαραγμένη» στον ίδιο τον εγκέφαλο.
Όπως εξηγεί η Kristina Bowdrie, επίκουρη καθηγήτρια ακουστικής αποκατάστασης στο Case Western Reserve University, η ευαισθησία στον θόρυβο μπορεί να περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα αντιδράσεων — σωματικών, φυσιολογικών, συναισθηματικών και ψυχολογικών. «Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις», σημειώνει, «εκδηλώνεται ως η αντίληψη καθημερινών ήχων ως εξαιρετικά ενοχλητικών ή ακόμη και βασανιστικών».
Δεν πρόκειται απλώς για μια στιγμιαία ενόχληση, όπως όταν σπάει ένα ποτήρι. Αντίθετα, αφορά μια σταθερή, αρνητική αντίδραση σε συνηθισμένους ήχους του περιβάλλοντος, οι οποίοι κανονικά δεν θεωρούνται επικίνδυνοι. Μάλιστα, η ευαισθησία στον θόρυβο μπορεί να επηρεάσει ακόμη και την αντίληψη και τη συνείδηση του ατόμου. Ακόμη και ήπιοι ήχοι μπορεί να προκαλέσουν έντονες σωματικές ή συναισθηματικές αντιδράσεις. Επαναλαμβανόμενοι ήχοι, όπως το μάσημα, το χτύπημα, η πληκτρολόγηση ή τα «κλικ», μπορούν να πυροδοτήσουν έντονα συναισθήματα, όπως θυμό, άγχος ή αποστροφή — αντιδράσεις που συχνά εκλαμβάνονται από τους άλλους ως υπερβολικές.
Σύμφωνα με τον Daniel Shepherd, αναπληρωτή καθηγητή ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Auckland University of Technology, ένας ήχος μετατρέπεται σε «θόρυβο» όταν γίνεται παρεμβατικός και εμποδίζει δραστηριότητες όπως η χαλάρωση, ο ύπνος ή η συγκέντρωση, ή όταν έρχεται σε αντίθεση με τις προσδοκίες μας για το περιβάλλον. Για παράδειγμα, σε έναν χώρο σπα με χαλαρωτική μουσική, ένας ξαφνικός δυνατός θόρυβος θα θεωρηθεί «θόρυβος», επειδή είναι απρόσμενος, σε αντίθεση με τη μουσική.
Τα άτομα με αυξημένη ευαισθησία στον θόρυβο τείνουν να αντιλαμβάνονται πιο εύκολα τους καθημερινούς ήχους ως ενοχλητικούς, καθώς αυτοί διαταράσσουν πιο έντονα τις δραστηριότητές τους. Γι’ αυτό και εκφράζουν συχνότερα αρνητικά συναισθήματα απέναντι σε αυτούς τους ήχους.
Η κατάσταση αυτή μπορεί να εμφανιστεί έπειτα από μακροχρόνια έκθεση σε δυνατούς θορύβους —όπως σε επαγγέλματα που σχετίζονται με κατασκευές ή μουσική— ή ακόμη και μετά από τραυματισμό στο κεφάλι.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να εξελιχθεί σε φοβία ήχων (phonophobia), δηλαδή έντονο φόβο απέναντι σε συγκεκριμένους ήχους. Τότε, ο οργανισμός ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Όταν η αμυγδαλή —το τμήμα του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τα συναισθήματα— αντιληφθεί απειλή, δίνει εντολή για την έκκριση ορμονών του στρες, την αύξηση των παλμών και της αρτηριακής πίεσης, τη διοχέτευση αίματος στους μύες και την όξυνση των αισθήσεων, ενώ ταυτόχρονα περιορίζεται η λογική σκέψη, ώστε το σώμα να αντιδράσει άμεσα.
Αντίθετα, τα άτομα που μπορούν να «φιλτράρουν» τους ήχους του περιβάλλοντος έχουν μεγαλύτερη ικανότητα να αγνοούν άσχετα ερεθίσματα και να μην κατακλύζονται από αυτά. Όπως εξηγεί ο Shepherd, διαθέτουν ένα πιο αποτελεσματικό νευρικό σύστημα, το οποίο διατηρεί χαμηλότερους παλμούς και πιο ήρεμη αναπνοή σε κατάσταση ηρεμίας. Με απλά λόγια, όσο καλύτερα λειτουργεί το «φίλτρο» του εγκεφάλου στους ήχους, τόσο πιο εύκολα το σώμα παραμένει ήρεμο σε συνθήκες πίεσης.
Όσον αφορά την αντιμετώπιση, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ηχοθεραπεία, κατά την οποία χρησιμοποιούνται ήπιοι και ευχάριστοι ήχοι, ώστε το ακουστικό σύστημα να εξοικειωθεί σταδιακά και να αντιδρά λιγότερο έντονα στους καθημερινούς ήχους.
«Στόχος είναι να επανεκπαιδευτεί σταδιακά η αντίδραση του εγκεφάλου στον ήχο», επισημαίνει η Bowdrie. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να εφαρμοστεί και γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ή άλλες μορφές συμβουλευτικής υποστήριξης, που βοηθούν στη μείωση της ψυχολογικής επιβάρυνσης. Μέθοδοι όπως η ενσυνειδητότητα (mindfulness) και η σταδιακή έκθεση στους ενοχλητικούς ήχους μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των αρνητικών συναισθηματικών αντιδράσεων.
Με πληροφορίες από Popular Mechanics
