Σε απόσταση περίπου 67 εκατομμυρίων ετών φωτός, ο γαλαξίας NGC 1052-DF9 έχει προστεθεί σε μια από τις πιο παράξενες κοσμικές ιστορίες των τελευταίων ετών. Μαζί με τους ήδη γνωστούς DF2 και DF4, αποτελεί πλέον τον τρίτο γαλαξία στην ίδια περιοχή του ουρανού που φαίνεται να κινείται χωρίς την παρουσία σκοτεινής ύλης, κάτι που θεωρητικά δεν θα έπρεπε να συμβαίνει σχεδόν ποτέ στο Σύμπαν.
Το πρόβλημα ξεκινά από το γεγονός ότι σύμφωνα με το καθιερωμένο κοσμολογικό μοντέλο, οι γαλαξίες σχηματίζονται μέσα σε “άλω” σκοτεινής ύλης, η οποία λειτουργεί σαν αόρατος σκελετός που συγκρατεί την κανονική ύλη. Χωρίς αυτή τη δομή, οι γαλαξίες θα έπρεπε να διαλύονται. Ωστόσο, οι μετρήσεις για τους DF2 και DF4 ήδη από το 2018 έδειξαν εξαιρετικά χαμηλή ή σχεδόν μηδενική ποσότητα σκοτεινής ύλης, προκαλώντας έντονη αμφισβήτηση και επανελέγχους.
Σύμφωνα με δημοσιευμένες μελέτες στο Nature και σε μεταγενέστερες εργασίες, οι DF2 και DF4 δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά αλλά μέρος μιας γραμμικής δομής γαλαξιών στην περιοχή του NGC 1052, μια “αλυσίδα” που εκτείνεται σε τεράστιες αποστάσεις και φαίνεται να έχει κοινή κινηματική συμπεριφορά . Νεότερες kinematic αναλύσεις το 2025 έδειξαν ότι πολλοί από αυτούς τους γαλαξίες κινούνται με πολύ συγκεκριμένο μοτίβο ταχύτητας, σαν να προήλθαν από ένα κοινό βίαιο γεγονός .
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η λεγόμενη θεωρία της “bullet dwarf collision”, δηλαδή μιας μετωπικής σύγκρουσης δύο νάνων γαλαξιών. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η κανονική ύλη (αέριο) συγκρούεται και επιβραδύνεται, ενώ η σκοτεινή ύλη περνά σχεδόν ανεπηρέαστη. Το αποτέλεσμα είναι περιοχές πλούσιες σε αστέρια αλλά φτωχές σε σκοτεινή ύλη, από τις οποίες μπορούν να σχηματιστούν μικροί γαλαξίες-υπολείμματα, όπως οι DF2 και DF4 .
Ο DF9 φαίνεται να ταιριάζει εντυπωσιακά σε αυτή την εικόνα. Νεότερες παρατηρήσεις με φασματοσκοπία δείχνουν ότι η κινηματική του μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την ορατή μάζα των άστρων του, χωρίς ανάγκη για σκοτεινό άλω, κάτι που τον φέρνει στην ίδια “κατηγορία εξαίρεσης” με τους δύο προηγούμενους γαλαξίες .
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα γιατί αυτοί οι γαλαξίες δεν είναι διάσπαρτοι τυχαία στο Σύμπαν. Βρίσκονται σε μια σχεδόν ευθεία γραμμή, σαν κοσμικό ίχνος, κάτι που ενισχύει την ιδέα ότι προέρχονται από κοινό βίαιο γεγονός στο παρελθόν. Μελέτες που συνδυάζουν δεδομένα Hubble και άλλων τηλεσκοπίων εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο η δομή αυτή να είναι αποτέλεσμα παλαιότερης σύγκρουσης που “ξεχώρισε” την κανονική από τη σκοτεινή ύλη σε μεγάλη κλίμακα.
Παρά την εντυπωσιακή εικόνα, η επιστημονική κοινότητα παραμένει προσεκτική. Υπάρχουν ακόμα εναλλακτικές εξηγήσεις, όπως βαρυτικές αλληλεπιδράσεις ή ακραία φαινόμενα παλιρροϊκής απογύμνωσης, που θα μπορούσαν να μιμηθούν την απουσία σκοτεινής ύλης. Όμως καμία από αυτές δεν εξηγεί πλήρως όλα τα δεδομένα ταυτόχρονα: ταχύτητες, δομή, σμήνη άστρων και τη γραμμική διάταξη.
Αν τελικά επιβεβαιωθεί ότι ο DF9, μαζί με τους DF2 και DF4, είναι πραγματικά γαλαξίες χωρίς σκοτεινή ύλη, τότε αυτό δεν θα αποτελεί απλώς μια αστρονομική ιδιορρυθμία. Θα δείχνει ότι η σκοτεινή ύλη, παρότι κυριαρχεί στο Σύμπαν, μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να “διαχωριστεί” από την κανονική ύλη και να αφήσει πίσω της γαλαξίες-φάντασμα, γεννημένους από κοσμικές συγκρούσεις που ακόμη δεν κατανοούμε πλήρως.
Και ίσως, τελικά, αυτό που θεωρούσαμε θεμέλιο του Σύμπαντος να είναι πιο ευέλικτο και πιο παράξενο απ’ όσο φανταζόμασταν ποτέ.
Με πληροφορίες από το Science Alert / The Astrophysical Journal / Arxiv / Nature
