Στις 29 Σεπτεμβρίου 1995 ο Νίκος Γκάλης ανακοίνωσε επίσημα ότι αποχωρεί από την ενεργό δράση. Ήταν το τυπικό τέλος μιας καριέρας που είχε ήδη περάσει στη σφαίρα του θρύλου. Για την Ελλάδα, όμως, ο Γκάλης δεν ήταν μόνο ένας μεγάλος μπασκετμπολίστας. Ήταν ο άνθρωπος που έκανε το μπάσκετ εθνική υπόθεση.
Από το Νιου Τζέρσεϊ στην Ελλάδα
Ο Νίκος Γκάλης γεννήθηκε στις 23 Ιουλίου 1957 στο Νιου Τζέρσεϊ των ΗΠΑ, σε οικογένεια Ελλήνων μεταναστών. Στα νεανικά του χρόνια ασχολήθηκε αρχικά με την πυγμαχία, πριν αφοσιωθεί στο μπάσκετ. Στο Seton Hall εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους σκόρερ του αμερικανικού κολεγιακού πρωταθλήματος. Το 1979 ήταν τρίτος σκόρερ στο NCAA με 27,5 πόντους ανά αγώνα και επιλέχθηκε στο draft από τους Boston Celtics. Η πορεία του στο NBA δεν άρχισε ποτέ, όμως αυτό που χάθηκε για την Αμερική αποδείχθηκε ιστορικό δώρο για το ελληνικό μπάσκετ.Η FIBA καταγράφει αναλυτικά την πορεία του
Ο Άρης και οι Πέμπτες που άδειαζαν οι δρόμοι
Το 1979 ήρθε στη Θεσσαλονίκη για τον Άρη και άρχισε να γράφει μια από τις εντυπωσιακότερες ιστορίες του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Με τον Παναγιώτη Γιαννάκη δίπλα του και μια ομάδα που κυριάρχησε στην Ελλάδα, ο Άρης έγινε σημείο αναφοράς. Ο Γκάλης κατέκτησε οκτώ πρωταθλήματα Ελλάδας και, συνολικά στην καριέρα του, επτά Κύπελλα. Για έντεκα συνεχόμενες σεζόν αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ του ελληνικού πρωταθλήματος.
Οι ευρωπαϊκές βραδιές του Άρη έγιναν τηλεοπτικό γεγονός. Οι περίφημες Πέμπτες του Κυπέλλου Πρωταθλητριών έφερναν οικογένειες μπροστά στις τηλεοράσεις και παιδιά στις μπασκέτες των σχολείων και των γειτονιών. Το μπάσκετ έπαψε να είναι ένα άθλημα για τους μυημένους και μετατράπηκε σε μαζικό ελληνικό πάθος.
Το 1987 που άλλαξε τα πάντα
Η μεγάλη έκρηξη ήρθε τον Ιούνιο του 1987. Η Ελλάδα κατέκτησε το Ευρωμπάσκετ στην Αθήνα νικώντας στον τελικό τη Σοβιετική Ένωση με 103-101. Ο Γκάλης σημείωσε 40 πόντους στον τελικό και ολοκλήρωσε τη διοργάνωση με τον ασύλληπτο μέσο όρο των 37 πόντων. Αναδείχθηκε MVP και πρώτος σκόρερ.Τα επίσημα στατιστικά της FIBA για το Ευρωμπάσκετ του 1987
Εκείνες οι ημέρες δεν έδωσαν στην Ελλάδα απλώς ένα χρυσό μετάλλιο. Δημιούργησαν μια νέα αθλητική κουλτούρα. Τα ανοιχτά γήπεδα γέμισαν, οι ακαδημίες απέκτησαν χιλιάδες παιδιά και ονόματα όπως Γκάλης, Γιαννάκης, Φασούλας και Χριστοδούλου μπήκαν στην καθημερινότητα κάθε ελληνικής οικογένειας. Αν υπάρχει μια στιγμή κατά την οποία το μπάσκετ μπήκε οριστικά σε όλα τα ελληνικά σπίτια, αυτή είναι το καλοκαίρι του 1987.
Ένας σκόρερ που τρόμαζε την Ευρώπη
Ο Γκάλης είχε έναν σχεδόν μοναδικό τρόπο να επιτίθεται στο καλάθι. Παρά το ύψος του, περίπου 1,83 μ., μπορούσε να τελειώνει φάσεις ανάμεσα σε πολύ ψηλότερους αντιπάλους, να μένει στον αέρα, να αλλάζει χέρι και να σουτάρει με ισορροπία. Στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 1986 ήταν πρώτος σκόρερ με 33,7 πόντους ανά αγώνα. Στα Ευρωμπάσκετ ξεπέρασε τους 1.000 πόντους σε μόλις 33 συμμετοχές, ενώ το 1989 οδήγησε την Ελλάδα και στο ασημένιο μετάλλιο.
Η αξία του αναγνωρίστηκε πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Το 2007 εντάχθηκε στο FIBA Hall of Fame και το 2017 στο Naismith Memorial Basketball Hall of Fame, ανάμεσα στις κορυφαίες προσωπικότητες της ιστορίας του αθλήματος.
Από τον Άρη στον Παναθηναϊκό
Το 1992 έκλεισε ο τεράστιος κύκλος του στον Άρη και ο Γκάλης μετακινήθηκε στον Παναθηναϊκό. Με τους «πράσινους» κατέκτησε το Κύπελλο Ελλάδας και επέστρεψε στην κορυφαία ευρωπαϊκή σκηνή. Τη σεζόν 1993-94 ο Παναθηναϊκός έφθασε στο Final Four του Τελ Αβίβ και κατέκτησε την τρίτη θέση, με τον Γκάλη να παραμένει καθοριστικός.
Το άδοξο τελευταίο βράδυ στο Μετς
Η τελευταία πράξη μέσα στο γήπεδο γράφτηκε στις 18 Οκτωβρίου 1994, στον αγώνα Αμπελόκηποι–Παναθηναϊκός στο Μετς. Ο τότε προπονητής Κώστας Πολίτης δεν τον χρησιμοποίησε στο πρώτο ημίχρονο και η ήδη τεταμένη σχέση των δύο ανδρών οδηγήθηκε σε οριστική ρήξη. Ο Γκάλης έφυγε από το γήπεδο και δεν αγωνίστηκε ξανά.Το Αρχείο της ΕΡΤ καταγράφει το χρονικό της αποχώρησής του
29 Σεπτεμβρίου 1995: το επίσημο αντίο
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, στις 29 Σεπτεμβρίου 1995 και μία ημέρα πριν αρχίσει το 4ο Επαγγελματικό Πρωτάθλημα, ανακοίνωσε επίσημα την αποχώρησή του. Στη δήλωσή του δεν έκρυψε την πίκρα του, ευχαρίστησε όμως τους φιλάθλους για την αγάπη τους και υπενθύμισε ότι το μπάσκετ παραμένει πάνω απ’ όλα παιχνίδι, με νικητές και ηττημένους.
Το τέλος του δεν είχε την τελετουργία που θα περίμενε κανείς για έναν αθλητή αυτού του μεγέθους. Η ιστορία, όμως, είχε ήδη αποφασίσει τη θέση του.
Ο άνθρωπος που έβαλε μια μπάλα σε κάθε αυλή
Η μεγαλύτερη κληρονομιά του Νίκου Γκάλη δεν μετριέται μόνο σε πόντους, πρωταθλήματα, Κύπελλα και μετάλλια. Μετριέται στα παιδιά που μετά το 1987 ζήτησαν από τους γονείς τους μια μπάλα μπάσκετ. Στις μπασκέτες που στήθηκαν σε σχολεία και γειτονιές. Στα γεμάτα γήπεδα. Στην Εθνική ομάδα που έμαθε ότι μπορούσε να κοιτάζει στα μάτια τις μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης.
Πριν από τον Γκάλη η Ελλάδα αγαπούσε τον αθλητισμό. Με τον Γκάλη έμαθε να αγαπά μαζικά το μπάσκετ. Γι’ αυτό και η 29η Σεπτεμβρίου 1995 δεν ήταν πραγματικά το τέλος. Οι παίκτες αποχωρούν από τα γήπεδα. Εκείνοι που αλλάζουν ένα ολόκληρο άθλημα μένουν.
