Σαν σήμερα, στις 10 Σεπτεμβρίου 1960, στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ρώμης, ένας σχεδόν άγνωστος Αιθίοπας στρατιώτης στεκόταν στην εκκίνηση του Μαραθωνίου χωρίς παπούτσια.
Το όνομά του ήταν Αμπέμπε Μπικίλα.
Λίγες περισσότερο από δύο ώρες αργότερα περνούσε πρώτος τη γραμμή του τερματισμού και έγραφε μία από τις ωραιότερες ιστορίες στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων.
Δεν είχε απλώς κερδίσει έναν Μαραθώνιο. Είχε γίνει ο πρώτος αθλητής από την Αιθιοπία που κατακτούσε Ολυμπιακό χρυσό και ο πρώτος μαύρος Αφρικανός που κέρδιζε χρυσό εκπροσωπώντας ανεξάρτητο αφρικανικό κράτος.
Και το είχε κάνει ξυπόλητος.
Η νύχτα της Ρώμης που πέρασε στην ιστορία
Ο Μαραθώνιος της Ρώμης ήταν ξεχωριστός. Διεξήχθη βράδυ, με τους δρομείς να περνούν δίπλα από ιστορικά μνημεία της ιταλικής πρωτεύουσας.
Ο Μπικίλα έτρεξε τα 42,195 χιλιόμετρα ξυπόλητος και τερμάτισε κάτω από την Αψίδα του Κωνσταντίνου σε 2 ώρες, 15 λεπτά και 16,2 δευτερόλεπτα, σημειώνοντας τότε παγκόσμια καλύτερη επίδοση.
Η εικόνα του λεπτού Αιθίοπα να τρέχει σχεδόν αθόρυβα στους δρόμους της Ρώμης πέρασε στην αθλητική μυθολογία.
Υπήρχε όμως και ένας ισχυρός ιστορικός συμβολισμός.
Η Ιταλία του Μουσολίνι είχε εισβάλει στην Αιθιοπία το 1935. Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, ένας Αιθίοπας έτρεχε ξυπόλητος στην πρωτεύουσα της πρώην αποικιοκρατικής δύναμης και κατακτούσε το χρυσό μετάλλιο.
Μάλιστα, λίγο πριν από το σημείο όπου ο Μπικίλα εξαπέλυσε την τελική επίθεσή του βρισκόταν ο οβελίσκος του Αξούμ, τον οποίο οι Ιταλοί είχαν μεταφέρει από την Αιθιοπία στη Ρώμη την περίοδο της κατοχής.
Η εικόνα ήταν τόσο ισχυρή ώστε η νίκη του απέκτησε σημασία πολύ μεγαλύτερη από έναν αθλητικό θρίαμβο.
Ποιος ήταν ο Αμπέμπε Μπικίλα
Ο Μπικίλα γεννήθηκε στις 7 Αυγούστου 1932 στην Αιθιοπία.
Υπηρέτησε στην Αυτοκρατορική Φρουρά του αυτοκράτορα Χαϊλέ Σελασιέ και η μεγάλη του αθλητική ικανότητα άρχισε να γίνεται αντιληπτή όταν μπήκε σε οργανωμένο πρόγραμμα προπόνησης.
Καθοριστικός άνθρωπος στην καριέρα του υπήρξε ο Σουηδός προπονητής Όνι Νισκάνεν, ο οποίος εργαζόταν στην Αιθιοπία και διέκρινε τις εκπληκτικές δυνατότητές του.
Η Ρώμη, όμως, δεν αποδείχθηκε ένα μοναδικό θαύμα.
Τέσσερα χρόνια μετά έκανε το ακατόρθωτο
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο το 1964 ο Μπικίλα επέστρεψε για να υπερασπιστεί τον τίτλο του.
Αυτή τη φορά φορούσε παπούτσια.
Το απίστευτο είναι ότι μόλις περίπου έξι εβδομάδες πριν από τον αγώνα είχε υποβληθεί σε εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας.
Κι όμως, όχι μόνο έτρεξε, αλλά συνέτριψε τους αντιπάλους του.
Τερμάτισε σε 2:12:11,2, σημειώνοντας νέα παγκόσμια καλύτερη επίδοση και αφήνοντας τον δεύτερο περισσότερο από τέσσερα λεπτά πίσω.
Έγινε έτσι ο πρώτος άνθρωπος στην ιστορία που κέρδισε δύο συνεχόμενους Ολυμπιακούς Μαραθωνίους.
Η κυριαρχία του ήταν εντυπωσιακή: από το 1960 έως το 1966 κέρδισε τους 12 από τους 13 Μαραθωνίους που ολοκλήρωσε.
Το Μεξικό και το τέλος της μεγάλης καριέρας
Το 1968 ταξίδεψε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού με στόχο ένα αδιανόητο τρίτο συνεχόμενο χρυσό.
Το σώμα του όμως δεν άντεξε.
Αντιμετώπιζε προβλήματα τραυματισμών και εγκατέλειψε τον Μαραθώνιο περίπου στο 17ο χιλιόμετρο.
Η παράδοση που είχε δημιουργήσει, πάντως, συνεχίστηκε: ο συμπατριώτης του Μάμο Βόλντε κέρδισε το χρυσό μετάλλιο.
Το τροχαίο που άλλαξε τη ζωή του
Έναν χρόνο αργότερα η ζωή του Μπικίλα άλλαξε δραματικά.
Το 1969 τραυματίστηκε πολύ σοβαρά σε τροχαίο δυστύχημα. Υπέστη κάκωση στον αυχένα και στη σπονδυλική στήλη και έμεινε παράλυτος.
Ο άνθρωπος που είχε κάνει τα πόδια του σύμβολο της ανθρώπινης αντοχής βρέθηκε καθηλωμένος σε αναπηρικό αμαξίδιο.
Αλλά δεν εγκατέλειψε τον αθλητισμό.
Ασχολήθηκε με αθλήματα για ανθρώπους με αναπηρία και συμμετείχε μεταξύ άλλων σε αγώνες τοξοβολίας και επιτραπέζιας αντισφαίρισης.
Το 1972 προσκλήθηκε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου. Η παρουσία του προκάλεσε συγκίνηση και το κοινό τον υποδέχθηκε με παρατεταμένο χειροκρότημα.
Στις 25 Οκτωβρίου 1973 πέθανε στην Αντίς Αμπέμπα από εγκεφαλική αιμορραγία που συνδεόταν με τις επιπλοκές του τροχαίου. Ήταν μόλις 41 ετών.
Ο άνθρωπος που άνοιξε τον δρόμο
Ο Μπικίλα άφησε πίσω του κάτι πολύ μεγαλύτερο από δύο χρυσά μετάλλια.
Έδειξε ότι οι αθλητές της Ανατολικής Αφρικής μπορούσαν να κυριαρχήσουν στις μεγάλες αποστάσεις.
Ακολούθησαν ο Μάμο Βόλντε και, τις επόμενες δεκαετίες, μία πραγματική δυναστεία Αιθιόπων δρομέων: Μίρουτς Γίφτερ, Χαϊλέ Γκεμπρεσελασιέ, Κενενίσα Μπεκέλε, Τιρουνές Ντιμπάμπα, Ντεράρτου Τούλου και πολλοί ακόμη.
Η Αιθιοπία εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις του κόσμου στις μεγάλες αποστάσεις.
Γιατί η Αιθιοπία βγάζει τόσους σπουδαίους δρομείς
Η απάντηση δεν είναι μία και η επιστήμη προειδοποιεί ότι δεν υπάρχει κάποιο αποδεδειγμένο «γονίδιο των Αιθιόπων δρομέων».
Ένας σημαντικός παράγοντας είναι το υψόμετρο. Πολλοί κορυφαίοι Αιθίοπες προέρχονται από περιοχές που βρίσκονται πάνω από 2.000 μέτρα και ζουν και προπονούνται για χρόνια σε περιβάλλον με χαμηλότερη συγκέντρωση οξυγόνου.
Υπάρχει επίσης ο τρόπος ζωής. Έρευνα σε κορυφαίους Αιθίοπες αθλητές έδειξε ότι πολλοί από τους Μαραθωνοδρόμους είχαν διανύσει μεγάλες αποστάσεις κατά την παιδική τους ηλικία για να πάνε στο σχολείο, συχνά τρέχοντας.
Σημαντική θεωρείται ακόμη η σωματική κατασκευή πολλών αθλητών, η εξαιρετική οικονομία τρεξίματος, η διατροφή, η συστηματική προπόνηση σε υψόμετρο και η τεράστια κοινωνική και οικονομική σημασία που έχει αποκτήσει το τρέξιμο στη χώρα.
Οι επιστημονικές έρευνες, πάντως, δεν έχουν αποδείξει ότι υπάρχει ένας μοναδικός γενετικός παράγοντας που εξηγεί το φαινόμενο. Η επικρατέστερη εικόνα είναι ένας συνδυασμός περιβάλλοντος, φυσιολογίας, σωματοδομής, προπόνησης, κουλτούρας και κινήτρων.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που δεν μετριέται εύκολα στο εργαστήριο: η παράδοση.
Όταν ένα παιδί στην Αιθιοπία μεγαλώνει γνωρίζοντας ότι άνθρωποι από χωριά σαν το δικό του έγιναν Ολυμπιονίκες και παγκόσμιοι πρωταθλητές τρέχοντας, το όνειρο μοιάζει περισσότερο εφικτό.
Ο ξυπόλυτος θρύλος
Περισσότερες από έξι δεκαετίες μετά τη Ρώμη, ο Αμπέμπε Μπικίλα εξακολουθεί να είναι κάτι περισσότερο από ένας μεγάλος Μαραθωνοδρόμος.
Είναι η εικόνα ενός ξυπόλυτου ανθρώπου που έτρεξε 42 χιλιόμετρα στους δρόμους της Ρώμης και άλλαξε την ιστορία του αθλητισμού.
Και πίσω από τα γυμνά του πόδια ακολούθησε μια ολόκληρη χώρα.
Η Αιθιοπία δεν σταμάτησε ποτέ να τρέχει.
