Ο κόσμος μας αλλάζει ραγδαία και πολλοί κλάδοι θα επηρεαστούν πολύ τα επόμενα χρόνια ή ήδη έχουν επηρεαστεί από την τεχνητή νοημοσύνη. Το γεγονός ότι αυτή η τεχνολογία καθίσταται ικανή να «παράγει» τέχνη βασισμένη στην τέχνη των ανθρώπων έχει προκαλέσει αντιδράσεις. Υπάρχουν έρευνες, που δείχνουν ένα έντονο κλίμα φόβου μεταξύ συγγραφέων και ανθρώπων του εκδοτικού χώρου σε σχέση με το μέλλον της συγγραφής.
Καταρχάς, να ξεκαθαρίσουμε ότι σαφώς και θα πρέπει να οριστούν τα όρια, στα οποία θα κινηθεί η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τη συγγραφή. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα πρέπει να δημιουργεί περιεχόμενο βασισμένη στο περιεχόμενο αληθινών συγγραφέων χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Κάθε προβληματισμός σε σχέση με αυτό είναι απόλυτα κατανοητός όσον αφορά κάθε τέχνη.
Αυτό όμως που μου κάνει εντύπωση είναι ότι η ανάγκη για περιχαράκωση των δικαιωμάτων των συγγραφέων ίσως καταλήγει να γίνεται ένας τρόμος για μια δυστοπία, στην οποία η λογοτεχνία θα εξαφανιστεί.
Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε πότε θεωρούμε τη λογοτεχνία ως ένα είδος τέχνης και πότε τη θεωρούμε ένα εμπορικό προϊόν. Η τεχνητή νοημοσύνη, αν καταφέρει να δημιουργήσει εμπορικά προϊόντα που δημιουργούνται ταχύτατα και χωρίς κόστος, είναι βέβαιο ότι θα πλήξει τους εμπορικούς συγγραφείς «επιχειρηματικά», ωστόσο δεν μπορεί να απαγορεύσει σε κανέναν να γράφει.
Και ούτε μπορεί ποτέ να γράψει με το κίνητρο που έχει ένας άνθρωπος.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αγαπήσει, δεν μπορεί να νιώσει φόβο, δέος ή απελπισία, θάρρος ή ανάγκη για δικαιοσύνη, δεν μπορεί να πενθήσει, δεν μπορεί να μετανιώσει, δεν μπορεί να νιώσει κανένα ανθρώπινο συναίσθημα.
Από την εποχή που γράφτηκε το «Έπος του Γκίλγκαμες» στη Βαβυλώνα, η πρώτη καταγεγραμμένη ιστορία στην ανθρωπότητα ή μετέπειτα τα ομηρικά έπη, η λογοτεχνία υπήρξε κατά βάση ένας τρόπος διαχείρισης των συναισθημάτων του ανθρώπου. Ήταν ένας τρόπος να αναλογιστεί τη θνητότητα, τον έρωτα, τις οικογενειακές σχέσεις και τη φιλία, να προβληματιστεί για τους πολέμους, για την ύπαρξη του Θεού ή για την αλαζονεία της εξουσίας.
Ό,τι κι αν γράψει η τεχνητή νοημοσύνη για αυτά θα είναι πάντα κάτι που ξεκινά μηχανιστικά και όχι ως ανάγκη έκφρασης. Δεν μπορεί ποτέ να είναι ψυχική επεξεργασία ατομικών ή συλλογικών βιωμάτων.
Υπάρχει βέβαια και ένα άλλο ερώτημα. Τι θα γίνει με τις επόμενες γενιές; Πώς θα γνωρίσουν τη λογοτεχνία σε έναν κόσμο γεμάτο με βιβλία από την τεχνητή νοημοσύνη; Μα κι αυτό είναι στο χέρι μας. Η λογοτεχνία, όπως άλλωστε και όλες οι τέχνες, πρέπει κάποτε να μπουν στα σχολεία όπως τους αξίζει. Με μια πιο ελεύθερη και δημιουργική διδασκαλία της λογοτεχνίας οι μαθητές μπορούν να βοηθηθούν στη διαχείριση των συναισθημάτων τους, στο να αποκτούν ενσυναίσθηση. Μπορούν να ψυχαγωγούνται, να προβληματίζονται και να αποφορτίζονται.
Οπότε, είναι άλλο να προβληματίζεται κανείς για το αν κάποιοι επαγγελματίες συγγραφείς θα μπορούν να βιοπορίζονται από τα βιβλία τους και άλλο για το αν η λογοτεχνία μπορεί να συνεχίζει να υπάρχει ως είδος.
Οι σπουδαίοι συγγραφείς, αυτοί που έζησαν τους προηγούμενους αιώνες και τους διαβάζουμε ακόμη, έγραφαν τις περισσότερες φορές χωρίς να σκέφτονται την αμοιβή τους. Δεν βασίστηκαν στο μάρκετινγκ, αλλά στη φαντασία τους, στις πλούσιες ιδέες τους, στο θάρρος της γνώμης τους.
Κανείς δεν θα εμποδίζεται να γράφει λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Τα ρομπότ δεν θα μας δέσουν τα χέρια. Δεν θα πάρουν αποφάσεις για εμάς, ούτε θα σχεδιάσουν τα σχολικά προγράμματα των παιδιών του αύριο. Ούτε φυσικά θα απαγορεύσουν σε κανέναν να διαβάζει τη λογοτεχνία που έγραψαν οι άνθρωποι ή να την προωθεί.
Οπότε, αξίζει να αναρωτηθούμε, γιατί στεκόμαστε εξ αρχής τόσο παθητικοί και ηττημένοι απέναντι σε μια τεχνολογία, την οποία εμείς καλούμαστε να διαχειριστούμε. Μπορεί να χρειαστεί ευελιξία, διεκδίκηση, οριοθέτηση, κινητοποίηση, ναι. Μα η ανθρωπότητα σε κάθε ιστορική της στιγμή έπρεπε να προσαρμόζεται. Και η λογοτεχνία επέζησε από περιόδους πολέμων και καταστροφών, λογοκρισίας, διωγμών των συγγραφέων, ακόμη και απειλών για τη ζωή τους.
Μήπως, λοιπόν, φοβόμαστε τόσο την τεχνητή νοημοσύνη, επειδή υπήρξαμε πολύ καλομαθημένοι; Μήπως τελικά δεν πιστεύουμε αρκετά στις ικανότητες που έχουμε εμείς ως άνθρωποι;
