«Γιαγιά, πες μου την ιστορία με τη φασολάδα!», έλεγα πολύ συχνά στη γιαγιά μου τα καλοκαίρια στο χωριό κι εκείνη τότε χαμογελούσε κι έπαιρνε αμέσως θέση αφήγησης.
«Τότε που ήμασταν εγώ και οι θείες μικρές στο περιβόλι, περίπου στην ηλικία σου, ένα βράδυ τρώγαμε φασολάδα και η θεία σου η Ματίνα πετάχτηκε πάνω.
-Δεν θέλω φασολάδα, είπε.
-Δεν θέλεις, είπε ο πατέρας μας.
-Ούτε εγώ θέλω, είπα κι εγώ.
-Ούτε εσύ, είπε ξανά ο πατέρας μας.
-Ούτε εγώ, είπαν ταυτόχρονα η θεία η Γεωργία και η θεία η Μαρία.
-Ούτε εσείς θέλετε, είπε ο πατέρας μας και σηκώθηκε από το τραπέζι.
Μας άρπαξε και τις τέσσερις και μας έβγαλε έξω στο περιβόλι. Ήταν νύχτα, σκοτάδι. Έκλεισε την πόρτα δυνατά. Ακούγαμε τα τσακάλια και τους λύκους από μακριά. Τον παρακαλούσαμε κλαίγοντας να μας ανοίξει και με τα νύχια μας ξύναμε την πόρτα. Όταν κοιμήθηκε κι ακουγόταν το ροχαλητό του, η μάνα μας άνοιξε. Φορούσε το νυχτικό της και είχε λυτά τα μαλλιά της. Ελάτε, μας είπε ψιθυριστά και μας έβαλε μέσα…».
Στην τελευταία φράση πάντα η γιαγιά μου κουνούσε το χέρι, ψιθύριζε συνωμοτικά και τα μάτια της έλαμπαν.
Η γιαγιά μου γελούσε, όταν έλεγε ξανά και ξανά αυτήν την ιστορία. Ήταν σαν να βρισκόταν σε θεατρική παράσταση, άλλαζε εντάσεις στη φωνή, άλλοτε γινόταν δραματική κι άλλοτε ανάλαφρη.
Η ιστορία με τη φασολάδα ήταν για μένα σαν το παραμύθι με την Κοκκινοσκουφίτσα. Δεκαετίες μετά κατάλαβα πως η γιαγιά μου μέσω της αφήγησης απάλυνε το τραύμα της.
Ο καθένας και η καθεμία από εσάς θα έχει μέσα του αμέτρητες οικογενειακές και προσωπικές ιστορίες με έναν πατέρα. Η ζωή μας είναι γεμάτη από επαναστάσεις απέναντι στην πατρική μορφή ή από προσκολλήσεις σε αυτήν. Ο πατέρας μάς καθορίζει τόσο με την παρουσία του, όσο και με την απουσία του.
Υπάρχουν ιστορίες με πατέρες που δίνουν σοφές συμβουλές ή ακόμη καλύτερα το παράδειγμά τους. Με πατέρες ναυτικούς ή πατέρες που εγκατέλειψαν τις οικογένειές τους ή κι αυτούς που πλήρωσαν μια προδοσία στη μητέρα χάνοντας τα παιδιά τους. Υπάρχει ο πατέρας, ο τόσο εξιδανικευμένος, που η κόρη δεν θα βρει ποτέ κανέναν άντρα να είναι αντάξιος και ο γιος δεν θα τον φτάσει ποτέ. Υπάρχει ο πατέρας που είναι γλυκιά ανάμνηση κι αυτός που το παιδί του δεν θέλει να τον θυμάται.
Υπάρχει ο πατέρας, ο επιτυχημένος και πολυάσχολος, που δεν ξέρει σε ποια ντουλάπα είναι οι κάλτσες του. Κι είναι κι εκείνος που παίρνει γονική άδεια για να φροντίσει το παιδί του ή μαγειρεύει. Υπάρχει ο πατέρας με κάποιον εθισμό, που καταστρέφει και καταστρέφεται και που μπορεί ωστόσο να προσπαθεί. Είναι εκείνος ο πατέρας που αφήνει το παιδί του να ταξιδέψει στη ζωή όπως επιθυμεί το ίδιο. Και στον αντίποδα, αυτός που θέλει ένα παιδί που θα είναι κατ’ εικόνα και ομοίωση του, απλώς μια επέκταση.
Υπάρχουν διαφόρων τύπων πατέρες και πολλά στερεότυπα γι’ αυτούς κι όμως ο κάθε πατέρας μέσα του είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό που βλέπουμε.
Το 2021, στη διάρκεια της πανδημίας, κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Τόπος το βιβλίο που δημιουργήσαμε με τη φίλη μου και ψυχολόγο, Γεωργία Τσούμπα, «Συναντήσεις με τον πατέρα». Περιλαμβάνει δεκαεννέα μαρτυρίες από πατέρες διαφορετικών ηλικιών και με διαφορετικές πορείες ζωής. Ο καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστημίο Κρήτης, Ηλίας Κουρκούτας, που έγραψε το επίμετρο, σημείωσε ότι το βιβλίο μεταφέρει στην αθέατη και παραγνωρισμένη πλευρά των ανδρών. Και πως η «εσωτερική» πραγματικότητα του πατέρα δεν έχει επαρκώς διερευνηθεί στην Ελλάδα.
Όπως έχουμε αναφέρει με τη Γεωργία αρκετές φορές σε παρουσιάσεις του βιβλίου, αυτές οι συνεντεύξεις ήταν για εμάς ένα ταξίδι που έκανε πολλές προκαταλήψεις, που είχαμε για τους άνδρες, να καταρρεύσουν σαν πύργος από τραπουλόχαρτα. Περιμέναμε πως οι άντρες, με τους οποίους μιλήσαμε, δεν θα εξέφραζαν συναισθήματα. Κι όμως όλοι τους σαν χείμαρροι μας ανοίχτηκαν και κάποιοι δάκρυσαν και δακρύσαμε κι εμείς μαζί τους.
Στην ελληνική κοινωνία η σχέση του πατέρα και της μητέρας είναι συχνά ανταγωνιστική. Η πατρότητα σχεδόν πάντα υποτιμάται συγκρινόμενη με τη μητρότητα. Μετά το βιβλίο, άρχισα να παρατηρώ αλλιώς τους πατέρες και να τους βλέπω με περισσότερη κατανόηση. Μου φαίνονται πιο ανθρώπινοι και αντέχω να είναι ατελείς. Νομίζω πως τους βαραίνει η αίσθηση ότι δεν πρέπει να λυγίσουν.
Παρέθεσα στην αρχή την ιστορία με τη φασολάδα, γιατί κάποτε, σε μια εποχή χωρίς επιστήμη και πολλές φορές χωρίς ενσυναίσθηση, ο σκληρός πατέρας ήταν η κανονικότητα. Η ζωή είναι πλέον τόσο διαφορετική και ο πατρικός ρόλος, όπως και τα πρότυπα γι’ αυτόν έχουν αλλάξει πολύ. Και είναι τόσο ελπιδοφόρο σήμερα να βλέπεις έναν άντρα να κρατά στην αγκαλιά του ένα μωρό ή ένα μικρό παιδί και να μπορεί να το φροντίσει.
Κι αυτό που εύχομαι τη σημερινή ημέρα είναι οι πατέρες να καταφέρουν να ισορροπήσουν κάπως στην ανάστατη κοινωνία μας.
Να κοιτάζουν το μέλλον σαν κάτι που μπορεί να είναι όμορφο κι αν αυτό σήμερα είναι δύσκολο μερικές φορές, έστω να το κοιτάζουν γενναία.
Κι έτσι, ίσως τα παιδιά του αύριο να είναι κι αυτά γενναία.
