Μέρος Β΄
*
Οι χαμηλές βάσεις εισαγωγής και οι εκατοντάδες κενές θέσεις στα πανεπιστημιακά τμήματα δεν αποτελούν πλέον ένα συγκυριακό φαινόμενο ούτε περιορίζονται στις ανθρωπιστικές σπουδές. Η κρίση έχει επεκταθεί σε τμήματα Μαθηματικών και Φυσικής, ακόμη και σε πανεπιστήμια της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, ενώ σημαντικό ποσοστό όσων εισάγονται τελικά δεν παρακολουθεί ή εγκαταλείπει γρήγορα τις σπουδές.
Διαβάστε το πρώτο μέρος:
Το δημογραφικό, οι περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές στην εκπαίδευση, ο υπερβολικός αριθμός εισακτέων, τα συχνά παρωχημένα προγράμματα σπουδών, η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής και η εμφάνιση των ιδιωτικών πανεπιστημίων συνθέτουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα.
Ας προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε τις βασικά αίτια, τα οποία είναι πολλά και ποικίλα. Πρώτο και κύριο είναι η ίδια η παρωχημένη έννοια των «καθηγητικών σχολών». Σε μια εποχή που τα σχολεία κλείνουν το ένα πίσω από το άλλο, εξαιτίας του δημογραφικού, και αντιστοίχως μειώνονται οι θέσεις εργασίας στον ευρύτερο χώρο της εκπαίδευσης, το να αυτοπροσδιορίζεσαι σαν «καθηγητική σχολή» δεν είναι μάλλον η εξυπνότερη στρατηγική. Αν συνδυαστεί αυτό το γεγονός με τις πενιχρές αποδοχές των εκπαιδευτικών στη δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση και το ραγδαία επιδεινούμενο περιβάλλον εργασίας στα σχολεία (αν αμφιβάλλετε, ρωτήστε να σας πουν τι γίνεται), είναι μάλλον λογικό να μην επιλέγει κανείς να σπουδάσει σε τμήματα που του υπόσχονται επαγγελματικά δικαιώματα εκπαιδευτικού.
Ενώ η πραγματικότητα της ταχείας μείωσης του μαθητικού πληθυσμού είναι γεγονός, η Πολιτεία επιμένει να προσφέρει πάρα πολλές θέσεις εισακτέων στα τμήματα ανθρωπιστικών σπουδών, παρά τη βούληση των Πανεπιστημίων. Για παράδειγμα, προσφέρονται μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων 1501 θέσεις μόνο σε τμήματα Φιλολογίας, ενώ οι διορισθέντες εκπαιδευτικοί ΠΕ02 (Φιλόλογοι, Ιστορικοί, Φιλόσοφοι) το 2026 είναι 152! Βλέπετε, είναι εύκολο και φτηνό να στοιβάζεις νέους και νέες σε ένα αμφιθέατρο για να ακούν διαλέξεις, ενώ είναι δύσκολο και δαπανηρό να οργανώνεις εργαστηριακές σπουδές τεχνολογικού χαρακτήρα.
Τα Πανεπιστήμια, προσπαθώντας να προστατεύσουν το επίπεδο των σπουδών, αυξάνουν το συντελεστή της ΕΒΕ (ελάχιστη βάση εισαγωγής), ώστε να προσελκύσουν μαθητές με μεγαλύτερη βαθμολογία. Η επιλογή αυτή οδηγεί σε πολλές κενές θέσεις, στην πλειοψηφία των τμημάτων, βάζοντας τα τμήματα στο στόχαστρο ως «μειωμένης ζήτησης». Για να μην χαρακτηριστούν ως τέτοια, μια λύση είναι η μείωση του συντελεστή της ΕΒΕ, επιλογή που οδηγεί συνήθως σε καταβαράθρωση των βάσεων εισαγωγής. Οπότε τα τμήματα μπαίνουν στο στόχαστρο, επειδή η βάση εισαγωγής τους είναι πολύ χαμηλή. Συνεπώς, αδιέξοδο. Φέτος, πάντως, παρατηρήθηκε και ο συνδυασμός χαμηλός συντελεστής ΕΒΕ και πολλές κενές θέσεις, γεγονός που δείχνει ότι το σύστημα πια δεν προσφέρει εργαλεία και διεξόδους διαφυγής από τα προβλήματα.
Τεράστιο μερίδιο ευθύνης φέρουν και τα περισσότερα τμήματα ανθρωπιστικών σπουδών, επιμένοντας να προσφέρουν ένα είδος σπουδών που δεν είναι επίκαιρο και δεν ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα. Δεν ισχυρίζομαι ότι το αντικείμενο της επιστήμης δεν είναι επίκαιρο. Θεωρώ όμως ότι το πρόγραμμα σπουδών είναι συχνά ανεπίκαιρο. Είναι ενδιαφέρον το παράδειγμα άλλων πεδίων. Οι κοινωνικές επιστήμες (κοινωνιολογία, ψυχολογία, πολιτικές επιστήμες κ.ά.) ελάχιστα υποφέρουν από όσα ανέφερα παραπάνω. Το ίδιο συμβαίνει με τα τμήματα Χημείας (έναντι εκείνων των Μαθηματικών και της Φυσικής). Το ίδιο συμβαίνει με τη ΣΕΜΦΕ στο ΕΜΠ. Τα τμήματα αυτά δεν δέθηκαν στο άρμα της εκπαίδευσης και δεν θεωρούνται «καθηγητικές σχολές», στην κοινή αντίληψη έστω. Έχουν διαμορφώσει προγράμματα σπουδών που προσφέρουν ευκαιρίες σε άλλα πεδία εργασίας, στον ιδιωτικό πρωτίστως, αλλά και στο δημόσιο τομέα, καθιστάμενα ιδιαιτέρως θελκτικά στους υποψήφιους φοιτητές.
Φοβάμαι ότι το πρόβλημα θα επιδεινωθεί περαιτέρω, διότι το κόστος ζωής σε αρκετές πόλεις δεν προδιαθέτει για να επενδύσεις σε ένα πτυχίο ανθρωπιστικών σπουδών και διότι υπάρχει η «λύση» των ιδιωτικών ΑΕΙ. Αν οι πανελλαδικές σε ρίξουν στο Ιστορικό στο Ρέθυμνο, μήπως είναι πιο δελεαστικό επαγγελματικά και σχεδόν ίσου κόστους οικονομικά να σπουδάσεις Νομική, Οικονομικά ή Ψυχολογία σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Αθήνα; Χωρίς πολλές απαιτήσεις και χωρίς μάλλον να χρειάζεται να ξοδευτείς σε φροντιστήρια στη διάρκεια του Λυκείου. Και δεν θα υποφέρουν μόνο τα ΑΕΙ της επαρχίας. Συγγενής μου, που πέρασε στο τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου, προτίμησε να εγγραφεί τελικά στην Ψυχολογία ιδιωτικού πανεπιστημίου στα νότια προάστια.
Τέλος, για να είμαστε ειλικρινείς, η ρίζα του προβλήματος είναι η αρχιτεκτονική των σπουδών στο Λύκειο και το Πανεπιστήμιο. Μεγάλη μερίδα των μαθητών δεν επιθυμούν πραγματικά να σπουδάσουν. Θέλουν να βρουν μια δουλειά και ζητούν κάποιου είδους επαγγελματική κατάρτιση. Όχι περίπλοκες και θεωρητικές σπουδές. Η απάντηση της Πολιτείας είναι να τους σπρώξει (ακόμα και μαθητές των ΕΠΑΛ) σε κάποιο αμφιθέατρο, προσφέροντάς τους τεράστιες δόσεις θεωρίας. Είναι αναμενόμενη μετά η φοιτητική αδιαφορία και εγκατάλειψη, όπως ομοίως δικαιολογημένα τα παράπονα των διδασκόντων στα ΑΕΙ ότι δεν μπορούν να διδάξουν εξαιτίας άγνοιας βασικών γνώσεων των φοιτητών τους.
Διαβάστε στο τρίτο μέρος
