Υπάρχει μια φράση που επαναλαμβάνουν κουρασμένοι αρμόδιοι σε κάθε συζήτηση για την ελληνική εκπαίδευση: «Τα παιδιά μας φεύγουν». Και είναι αλήθεια. To σκέφτομαι κάθε φορά που υποδέχομαι ή αποχαιρετώ την κόρη ή τον γιο μου στο Ελευθέριος Βενιζέλος, όταν επιστρέφουν στην εργασία τους ή στο πανεπιστήμιο, αντίστοιχα.
Φεύγουν για Ολλανδία, Γερμανία, Βρετανία, αναζητώντας αυτό που εμείς αρνούμαστε επίμονα να τους δώσουμε εδώ. Όμως αυτή δεν είναι η μόνη αλήθεια. Η άλλη, που σχεδόν ποτέ δεν λέγεται, είναι ότι χιλιάδες φοιτητές από ολόκληρο τον κόσμο θα ήθελαν να έρθουν για να σπουδάσουν στην Ελλάδα, αν τους δίναμε έστω ένα καλό λόγο.
Η Βρετανία έκανε πρώτη ό,τι περισσότερο μπορούσε για να μας ανοίξει τον δρόμο.
Το Brexit δεν υπήρξε μόνο πολιτικό σεισμός. Ήταν και εκπαιδευτικός. Πριν το 2021, ένας Ιταλός ή Έλληνας φοιτητής μπορούσε να σπουδάσει στο UCL ή στο Μάντσεστερ, πληρώνοντας τα ίδια δίδακτρα με έναν Βρετανό, δηλαδή γύρω στις 9.000 λίρες τον χρόνο.
Το ποσό δεν ήταν ασήμαντο, όμως όλοι μπορούσαν να λάβουν εύκολα δάνειο και οι περισσότεροι το έκαναν, απολαμβάνοντας το ευεργέτημα που αρχικά σχέφτηκαν για τα παιδιά τους οι Άγγλοι και κατόπιν το χάρισαν (προσωρινά) σε όλους.
Σήμερα, μετά το Brexit, ο ίδιος φοιτητής αντιμετωπίζεται ως «διεθνής» και καλείται να πληρώσει έως και 38.000 λίρες ετησίως. Το αποτέλεσμα ήταν προβλέψιμο και βίαιο: οι νέες εγγραφές Ευρωπαίων φοιτητών στα βρετανικά πανεπιστήμια κατέρρευσαν κατά 57% μεταξύ 2020 και 2024.
Κάπου πρέπει να πήγαν αυτοί οι φοιτητές. Και πήγαν κυρίως στην Ολλανδία!
Η Ολλανδία, με τα εκατοντάδες αγγλόφωνα προγράμματά της, τις αναγνωρισμένες σχολές και την ευρωπαϊκή της ταυτότητα, κέρδισε ένα τεράστιο μερίδιο από την αναγκαστική ανακατανομή. Το 2021-22 οι Ευρωπαίοι φοιτητές στα ολλανδικά πανεπιστήμια αυξήθηκαν κατά 14%, φτάνοντας συνολικά τους 115.000 διεθνείς φοιτητές. Ήταν ένα θαύμα που συνέβη με μαθηματική ακρίβεια.
Μόνο που τώρα η Ολλανδία έχει κορεστεί. Τα πανεπιστήμιά της ζητούν πλαφόν, η κυβέρνηση περιορίζει τα αγγλόφωνα προγράμματα, και ο ρυθμός ανάπτυξης έπεσε στο 3%. Το παράθυρο ξανανοίγει. Η ερώτηση είναι ποια χώρα θα το εκμεταλλευτεί.
Ας κάνουμε έναν απλό υπολογισμό. Ένας φοιτητής από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία ή την Κύπρο που θέλει να σπουδάσει σε αγγλόφωνο ευρωπαϊκό περιβάλλον έχει τις εξής επιλογές:
- Ολλανδία, με δίδακτρα 2.000-3.000 ευρώ/χρόνο για Ευρωπαίους φοιτητές και κόστος διαβίωσης γύρω στα 1.000 ευρώ/μήνα.
- Ή Ελλάδα, με μηδενικά δίδακτρα στα δημόσια πανεπιστήμια για ΕΕ φοιτητές και κόστος διαβίωσης γύρω στα 500-600 ευρώ/μήνα.
Για έναν φοιτητή εκτός ΕΕ – ας πούμε από την Ινδία ή το Μαρόκο – η σύγκριση είναι εξίσου εντυπωσιακή: στην Ελλάδα, τα δίδακτρα σε δημόσιο πανεπιστήμιο ανέρχονται σε περίπου 1.500 ευρώ τον χρόνο. Στην Ολλανδία, στις 6.000-15.000. Στη Βρετανία, ως και 38.000 λίρες.
Η Ελλάδα είναι, με κάθε οικονομικό κριτήριο, η πιο ανταγωνιστική αγγλόφωνη ευρωπαϊκή επιλογή που υπάρχει αυτή τη στιγμή στον χάρτη.
Και υπάρχουν κλάδοι στους οποίους η Ελλάδα δεν είναι απλώς ανταγωνιστική. Είναι μοναδική. Και είναι ακριβώς αυτοί οι κλάδοι για τους οποίους η παγκόσμια ζήτηση σπουδών εκτοξεύεται.
Τουρισμός και φιλοξενία: Η Ελλάδα υποδέχεται πάνω από 30 εκατομμύρια τουρίστες τον χρόνο. Καμία αίθουσα διδασκαλίας στη Σκανδιναβία δεν μπορεί να αναπαράγει αυτό που ένας φοιτητής ζει κάνοντας πρακτική στη Μύκονο, στη Σαντορίνη ή σε ένα boutique hotel της Κρήτης. Η χώρα είναι, από μόνη της, η καλύτερη αίθουσα διδασκαλίας τουριστικής διαχείρισης στον κόσμο.
Αρχαιολογία και κλασικές σπουδές: Αθήνα, Δελφοί, Θεσσαλονίκη, Δήλος, Κνωσός. Χρειάζεται να πούμε κάτι περισσότερο για να πείσουμε;
Κλιματική αλλαγή και βιωσιμότητα: Η Μεσόγειος θερμαίνεται 20% γρηγορότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Πυρκαγιές, ξηρασίες, πλημμύρες, άνοδος στάθμης θάλασσας… η Ελλάδα είναι το πιο ζωντανό εργαστήριο κλιματικής έρευνας στην Ευρώπη.
Μεταναστευτικό και ανθρωπιστικές σπουδές: Η Ελλάδα είναι η κύρια πύλη εισόδου μεταναστών στην ΕΕ. Για όσους θέλουν να μελετήσουν το μεταναστευτικό, ή το Διεθνές Δίκαιο, ή τη διαχείριση ανθρωπιστικών κρίσεων, η Ελλάδα έχει μοναδική ακαδημαϊκή αξία.
Ναυτιλία: Ο Πειραιάς είναι το μεγαλύτερο λιμάνι της Ευρώπης. Το ελληνικό ναυτιλιακό κεφάλαιο κινεί το 21% του παγκόσμιου εμπορικού στόλου. Η Ελλάδα έχει ήδη αναγνωρισμένα προγράμματα ναυτιλιακών σπουδών, όμως χρειάζεται επιθετικότερη διεθνής προβολή και επένδυση – αναβάθμιση στα προγράμματα σπουδών. Όσο για πρακτική άσκηση…
Το 2024 ψηφίστηκε νόμος που επέτρεψε στα ξένα πανεπιστήμια να ανοίξουν παραρτήματα στην Ελλάδα. Τέσσερα νέα campuses έχουν ήδη εγκριθεί, με άλλα πέντε υπό εξέταση, μεταξύ των οποίων συνεργασίες με αμερικανικά, βρετανικά και γαλλικά ιδρύματα. Ο αριθμός αγγλόφωνων προγραμμάτων αυξήθηκε κατά 80% μόλις μέσα σε έξι χρόνια. Και η Ελλάδα εντάχθηκε τελικά στη Σύμβαση της Λισαβόνας το 2024, εξασφαλίζοντας ευρωπαϊκή αναγνώριση των ελληνικών πτυχίων.
Γιατί το «Study in Greece» δεν έχει ούτε το ένα εκατοστό του προϋπολογισμού που έχει το «Study in Holland»; Γιατί δεν υπάρχει ακόμα εθνικό πρόγραμμα υποτροφιών ώστε να προσελκύσουμε τους καλύτερους φοιτητές από την Αφρική, τη Νότια Ασία ή τη Λατινική Αμερική; Γιατί τα δημόσια πανεπιστήμια δεν έχουν ακόμα τις φοιτητικές εστίες που χρειάζονται για να φιλοξενήσουν χιλιάδες ξένους φοιτητές;
Η Ολλανδία πέτυχε γιατί έπαιξε στρατηγικά. Δεν περίμενε οι φοιτητές να την ανακαλύψουν. Τους προσκάλεσε, τους πείσε, τους κράτησε. Σήμερα, οι διεθνείς φοιτητές αποτελούν βαρύ οικονομικό πυλώνα: πληρώνουν ενοίκια, καταναλώνουν, δουλεύουν, παραμένουν μετά την αποφοίτηση και τροφοδοτούν την αγορά εργασίας με εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να παίξει το ίδιο παιχνίδι και μάλιστα με χαρτιά που η Ολλανδία ονειρεύεται. Ηλιοφάνεια, ιστορία, θάλασσα, ασφάλεια, ευρωπαϊκό διαβατήριο σπουδών, χαμηλό κόστος, μοναδικά ακαδημαϊκά αντικείμενα.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να εφεύρει τίποτα. Χρειάζεται μόνο να ανοίξει την πόρτα σε αυτούς που, ήδη σήμερα, ψάχνουν να μπουν.
Το άρθρο βασίζεται σε data από ΟΟΣΑ, Nuffic, MSM Unify/Study in Greece, Migration Observatory (Πανεπιστήμιο Οξφόρδης) και Mastersportal – Επεξεργασία με Τεχνητή Νοημοσύνη.
