Η τρομοκρατική ενέργεια στη Θεσσαλονίκη, με την απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής στο βωμό μιας τυφλής εμπρηστικής επίθεσης, δεν αποτελεί ένα τυχαίο, απομονωμένο ξέσπασμα βίας και ολοκληρωτισμού. Αποτελεί τη νομοτέλεια του χειρότερου δυνατού συμπτώματος μιας βαθιάς, δομικής σήψης που συντελείται εδώ και χρόνια στα σπλάχνα του δημόσιου πολιτικού βίου κυρίως από κόμματα της αντιπολίτευσης και διάφορα παπαγαλάκια του διαδικτύου άλλοτε εμφανώς και άλλοτε κεκαλυμμένα στην ανωνυμία ψεύτικων προφίλ.
Όταν, λοιπόν, η πολιτική αντιπαράθεση απογυμνώνεται από ιδέες και μετατρέπεται σε μια αρένα εξόντωσης, η απόσταση ανάμεσα στην υβριστική ρητορική και τη φυσική εξόντωση του υποτιθέμενου «εχθρού» εκμηδενίζεται.
Αναλύοντας τις ρίζες του ολοκληρωτισμού και της ιδεολογικής τρομοκρατίας είναι πασιφανές και πρόδηλο πως η βία δεν γεννιέται ποτέ στο κενό ή τουλάχιστον μπορεί κάποιος να ισχυριστεί πως γεννιέται στο κενό της ιδεολογικής εκπτώχευσης που την καλύπτουν ο λαϊκισμός, οι ύβρεις και η πολιτική κατευθυνόμενη τοξικότητα. Και πρωταρχικό εργαλείο της βίας αποτελεί η γλώσσα.
Όταν ο καθημερινός πολιτικός λόγος απεκδύεται κάθε ίχνος αστικής ευγένειας και δημοκρατικού σεβασμού, αντικαθιστώντας τα επιχειρήματα με κραυγές και προσωπικούς αφορισμούς, ο δρόμος προς το αίμα ανοίγει διάπλατα. Όταν οι πολιτικοί αντίπαλοι δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως φορείς μιας διαφορετικής άποψης, αλλά βαφτίζονται συστηματικά «δολοφόνοι», «εγκληματίες» και «προδότες», τότε, στα μάτια του φανατισμένου, η εξόντωσή τους παύει να θεωρείται έγκλημα και μετατρέπεται σε «καθήκον».
Τα χυδαία, ισοπεδωτικά συνθήματα που πλημμυρίζουν τους δρόμους και τους ψηφιακούς τοίχους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελούν αθώα εκτόνωση. Είναι η πνευματική μήτρα της τρομοκρατίας και είναι συνειδητά και κατευθυνόμενα από πολλούς και πολλές.
Σε αυτό το τοξικό περιβάλλον, η κοινωνία παρακολουθεί τον εαυτό της να διασύρεται καθημερινά μέσα στην ανωνυμία και την ευκολία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου η ύβρις έχει γίνει το νέο θέσφατο του πολιτικού διαλόγου.
Ταυτόχρονα, συγκεκριμένες ακτιβιστικές κοινότητες, στο όνομα μιας δήθεν προόδου ή χειραφέτησης, καλλιεργούν μεθοδικά ένα κλίμα βαθιάς περιφρόνησης και μίσους απέναντι στα παραδοσιακά θεμέλια της κοινωνικής συνοχής: τη θρησκεία, την πατρίδα, την οικογένεια.
Όταν τα σύμβολα που για αιώνες ένωναν και παρείχαν ένα κοινό υπαρξιακό έδαφος στους ανθρώπους λοιδορούνται με όρους χυδαιότητας, το κοινωνικό συμβόλαιο διαρρηγνύεται. Δημιουργείται ένα πνευματικό κενό, ένας μηδενισμός, μέσα στον οποίο η ανθρώπινη ζωή χάνει την ιερότητά της. Και απέναντι σε αυτό το μηδενισμό ευθύνη δεν έχουν μόνο αυτοί που τον σιγοντάρουν και τον αναπαράγουν αλλά και όσοι σιωπούν. Ευθύνη έχουν τα θεσμικά όργανα που δεν παρεμβαίνουν, ευθύνη έχουμε όλοι όσοι τον παρακολουθούμε ενεοί και βουβοί.
Το μεγάλο δίδαγμα του περασμένου αιώνα για την ακροδεξιά, αναρχική και ακροαριστερή βία είναι ότι ο φανατικός δεν χρειάζεται να κατασκευάσει ο ίδιος τα όπλα του· του τα προσφέρει έτοιμα η κοινωνία που έχει χάσει τα ηθικά της αντισώματα. Εκείνος που ρίχνει το γκαζάκι ή πυροδοτεί τον εκρηκτικό μηχανισμό είναι απλώς η απόληξη μιας μακράς αλυσίδας. Το χέρι του οπλίζεται από τη συστηματική από-ανθρωποποίηση του αντιπάλου. Οπλίζεται από τη σιωπηλή ανοχή μιας κοινωνίας που εθίστηκε στη χυδαιότητα, από τους διανοούμενους που κλείνουν το μάτι στην «προοδευτική» βία και από έναν δημόσιο διάλογο που μετέτρεψε το μίσος σε πολιτική στρατηγική.
Αν θέλουμε, λοιπόν, να σταματήσουμε την ολίσθηση προς το σκοτάδι, πρέπει να κατανοήσουμε ότι η μάχη κατά της τρομοκρατίας δεν είναι μόνο ζήτημα αστυνόμευσης, αλλά πρωτίστως ζήτημα πολιτισμού. Όσο επιτρέπουμε στην ύβρη να αντικαθιστά τον λόγο και την αποδόμηση των αξιών να θεωρείται αρετή, τόσο θα εκτρέφουμε τους αυριανούς εκτελεστές. Η δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από τις βόμβες, αλλά από τις λέξεις που προετοιμάζουν το έδαφος για αυτές.
