Ο θάνατος της Γκλόρια Στάινεμ, στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, σηματοδοτεί την απώλεια μιας εμβληματικής μορφής του φεμινιστικού κινήματος. Για γενιές γυναικών και κοριτσιών, η Στάινεμ ταυτίστηκε με τη διεκδίκηση της ισότητας, της ελευθερίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ασυμβίβαστη και δυναμική, ανήκε σε μια γενιά γυναικών που αρνήθηκαν να θεωρήσουν την ανισότητα ανδρών και γυναικών ως φυσική ή αναπόφευκτη. Αξιοποίησε τη δημοσιογραφία για να κάνει ορατές εμπειρίες και διακρίσεις που παρέμεναν στο περιθώριο. Το 1963 εργάστηκε μυστικά ως «Bunny» στο Playboy Club της Νέας Υόρκης, καταγράφοντας τις χαμηλές αμοιβές, την παρενόχληση και τη σεξιστική μεταχείριση των εργαζόμενων γυναικών.
Η μετέπειτα διαδρομή της συνέβαλε αποφασιστικά ακριβώς σε αυτό, στο να περάσουν τα ζητήματα που αντιμετωπίζονταν ως «προσωπικές» εμπειρίες των γυναικών στη δημόσια συζήτηση ως ζητήματα ανισότητας, δικαιωμάτων και κοινωνικών διακρίσεων.
Γιατί για τη Στάινεμ, η ισότητα δεν μπορούσε να εξαντλείται σε διακηρύξεις. Σήμαινε ίση αμοιβή, πρόσβαση στην εργασία, οικονομική ανεξαρτησία, συμμετοχή στην πολιτική, προστασία από τη βία και το δικαίωμα κάθε γυναίκας να αποφασίζει για το σώμα και τη ζωή της.
Για αυτό το λόγο και η δράση της για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα υπήρξε τόσο κεντρική. Σε μια εποχή που εκατομμύρια γυναίκες δεν είχαν ούτε νομική προστασία, ούτε ασφαλή πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, η Στάινεμ επέμενε σε μια απλή αλλά πολιτικά ριζοσπαστική αρχή ότι χωρίς έλεγχο του ίδιου της του σώματος, μια γυναίκα δεν είναι πραγματικά ελεύθερη.
Και δυστυχώς αυτή η συζήτηση κάθε άλλο παρά ανήκει στο παρελθόν.
Η ανατροπή της ιστορικής απόφασης Roe v. Wade από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ το 2022 απέδειξε ότι ακόμη και δικαιώματα που θεωρούνταν εδραιωμένα μπορούν να ανατραπούν. Σε πολλές αμερικανικές Πολιτείες η πρόσβαση στην άμβλωση περιορίστηκε δραστικά ή απαγορεύτηκε, επαναφέροντας τις γυναίκες σε μια πραγματικότητα που η γενιά της Στάινεμ είχε αγωνιστεί για να αλλάξει.
Όμως η αγωνία της ήταν ότι δυστυχώς κανένα δικαίωμα δεν είναι δεδομένο.
Και η ίδια το γνώριζε πολύ καλά. Γι’ αυτό δεν περιορίστηκε στην κοινωνική ευαισθητοποίηση, αλλά στήριξε ενεργά πρωτοβουλίες και κινήματα για τη θεσμική κατοχύρωση της ισότητας, όπως την Equal Rights Amendment, συνίδρυσε το National Women’s Political Caucus και αγωνίστηκε για μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Γιατί γνώριζε ότι χωρίς ουσιαστική πολιτική εκπροσώπηση και χωρίς μια ισόρροπη κατανομή της δύναμης/εξουσίας/ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, η ισότητα παραμένει εύθραυστη και τα δικαιώματα ευάλωτα σε οπισθοδρόμηση.
Αυτή ακριβώς η παρακαταθήκη κάνει τη Στάινεμ εξαιρετικά επίκαιρη σήμερα.
Γιατί η εποχή μας χαρακτηρίζεται από ένα βαθύ παράδοξο. Από τη μία πλευρά, η ισότητα των φύλων έχει θεσμικά κατοχυρωθεί σε μεγάλο μέρος του δημοκρατικού κόσμου. Από την άλλη, σε πολλές περιπτώσεις παραμένει περισσότερο στα «χαρτιά» παρά στην καθημερινή πραγματικότητα, καθώς η εφαρμογή των νόμων είναι ανεπαρκής, οι μηχανισμοί ελέγχου αδύναμοι και οι ανισότητες εξακολουθούν να επιβιώνουν στην εργασία, στην πολιτική εκπροσώπηση, στην οικονομία, στην οικογένεια.
Το 2013, η Γκλόρια Στάινεμ τιμήθηκε με το Presidential Medal of Freedom. Η ουσιαστικότερη όμως παρακαταθήκη της βρίσκεται στην ιδέα που υπηρέτησε σε όλη της τη ζωή: “η ισότητα δεν είναι παραχώρηση προς τις γυναίκες, αλλά θεμελιώδες δικαίωμα και μέτρο ποιότητας της ίδιας της δημοκρατίας και απαιτεί εγρήγορση, υπεράσπιση και διαρκή διεκδίκηση”.
