Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν μια ζωή και αφήνουν πίσω τους ένα όνομα. Υπάρχουν όμως και εκείνοι οι σπάνιοι άνθρωποι που αφήνουν πίσω τους μια εποχή. Ο Μέγας Αλέξανδρος ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Στις 13 Ιουνίου του 323 π.Χ., στη Βαβυλώνα, ο νεαρός βασιλιάς της Μακεδονίας, μόλις τριάντα τριών ετών, άφησε την τελευταία του πνοή. Ο θάνατός του υπήρξε τόσο αιφνίδιος και τόσο απροσδόκητος, ώστε ακόμη και σήμερα, έπειτα από περισσότερα από 2.300 χρόνια, εξακολουθεί να γεννά ερωτήματα, θεωρίες και συζητήσεις. Πυρετός, ασθένεια, δηλητηρίαση; Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι ότι μαζί του έκλεισε ένα από τα πιο συγκλονιστικά κεφάλαια της παγκόσμιας ιστορίας.
Ο Αλέξανδρος δεν ήταν απλώς ένας κατακτητής. Η Ιστορία γνώρισε πολλούς στρατηλάτες που νίκησαν σε μάχες και δημιούργησαν αυτοκρατορίες. Εκείνος όμως κατόρθωσε κάτι σπανιότερο: να ενώσει κόσμους. Μέσα σε μόλις δεκατρία χρόνια εκστρατειών κατέλυσε την πανίσχυρη Περσική Αυτοκρατορία, διέσχισε την Ασία, έφθασε μέχρι την Ινδία και δημιούργησε ένα κράτος που εκτεινόταν από το Αιγαίο έως τις όχθες του Ινδού ποταμού.
Πίσω από τις νίκες του στον Γρανικό, στην Ισσό και στα Γαυγάμηλα, πίσω από τις θρυλικές πολιορκίες και τις αμέτρητες πορείες μέσα από ερήμους και βουνά, κρυβόταν ένα όραμα που ξεπερνούσε τη στρατιωτική δόξα. Ο Αλέξανδρος δεν αρκέστηκε να κατακτήσει λαούς. Επιδίωξε να τους φέρει σε επαφή, να δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα όπου Έλληνες και ανατολικοί λαοί θα συνυπήρχαν και θα αλληλεπιδρούσαν.
Από αυτή τη συνάντηση γεννήθηκε ο Ελληνιστικός Κόσμος. Η ελληνική γλώσσα έγινε το κοινό μέσο επικοινωνίας από την Αίγυπτο έως τη Βακτρία. Οι ιδέες της ελληνικής φιλοσοφίας ταξίδεψαν σε νέες χώρες. Πόλεις όπως η Αλεξάνδρεια εξελίχθηκαν σε κέντρα επιστήμης, πολιτισμού και γνώσης. Οι κατακτήσεις του δεν άλλαξαν μόνο τα σύνορα· άλλαξαν την πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού.
Και όμως, η μοίρα στάθηκε αμείλικτη. Ο άνθρωπος που δεν ηττήθηκε ποτέ στο πεδίο της μάχης νικήθηκε από τον θάνατο. Στη Βαβυλώνα, καθώς ετοίμαζε νέες εκστρατείες και νέα σχέδια, το νήμα της ζωής του κόπηκε ξαφνικά. Οι αρχαίες πηγές περιγράφουν μια ατμόσφαιρα θλίψης και αβεβαιότητας. Οι στρατιώτες του περνούσαν ένας-ένας μπροστά από το κρεβάτι του για να τον αποχαιρετήσουν. Ήταν οι ίδιοι άνδρες που τον είχαν ακολουθήσει στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου.
Ο θάνατός του προκάλεσε πολιτική καταιγίδα. Η αχανής αυτοκρατορία του δεν μπόρεσε να παραμείνει ενωμένη. Οι διάδοχοί του συγκρούστηκαν μεταξύ τους και το κράτος διαμελίστηκε.
Ωστόσο, το έργο του δεν χάθηκε. Αντίθετα, τα ελληνιστικά βασιλεία που δημιουργήθηκαν μετά τον θάνατό του έγιναν οι φορείς της πολιτιστικής κληρονομιάς που είχε θέσει σε κίνηση.
Ίσως γι’ αυτό ο Αλέξανδρος παραμένει ζωντανός στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας. Το όνομά του πέρασε στους θρύλους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Περσίας, της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας. Έγινε ήρωας λαϊκών παραδόσεων, πρωταγωνιστής επών, αντικείμενο θαυμασμού αλλά και μελέτης. Ελάχιστες ιστορικές προσωπικότητες κατόρθωσαν να αφήσουν τόσο βαθύ αποτύπωμα σε τόσο διαφορετικούς λαούς.
Στην επέτειο του θανάτου του, δεν θυμόμαστε μόνο τον αήττητο στρατηγό. Θυμόμαστε τον άνθρωπο που τόλμησε να φανταστεί έναν κόσμο μεγαλύτερο από τα σύνορα της εποχής του. Τον ηγέτη που ένωσε Ανατολή και Δύση σε μια πρωτόγνωρη πολιτιστική συνάντηση. Τον νέο που έζησε λίγο, αλλά έδρασε όσο λίγοι στην παγκόσμια ιστορία.
Η 13η Ιουνίου 323 π.Χ. δεν είναι απλώς η ημερομηνία ενός θανάτου. Είναι η ημέρα που η Ιστορία έχασε έναν άνθρωπο και κέρδισε έναν μύθο. Έναν μύθο που εξακολουθεί να εμπνέει, να προκαλεί δέος και να θυμίζει ότι ορισμένες μορφές ξεπερνούν τα όρια της εποχής τους και ανήκουν πλέον στην αιωνιότητα.
Για εμένα, ως Αλεξάνδρα Συμεωνίδου, η επέτειος του θανάτου του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική αναφορά ή μια ακόμη ημερομηνία στο ημερολόγιο της παγκόσμιας ιστορίας. Αποτελεί ημέρα μνήμης, περισυλλογής και βαθιάς ευθύνης απέναντι σε μια προσωπικότητα που σφράγισε την πορεία του ελληνισμού και του ανθρώπινου πολιτισμού.
Μαζί με τον αδελφό μου Αλέξανδρο Συμεωνίδη έχουμε αφιερώσει ένα σημαντικό μέρος της ζωής και της έρευνάς μας όχι μόνο στη διατήρηση του ονόματος και της ιστορίας του Αλεξάνδρου, αλλά και στην ανάδειξη της πραγματικής του διάστασης μέσα από τη μελέτη των πηγών και των ιστορικών τεκμηρίων. Στόχος μας δεν είναι η δημιουργία ενός ακόμη μύθου. Ο Αλέξανδρος δεν έχει ανάγκη από μύθους. Στόχος μας είναι η αναζήτηση της αλήθειας που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα, η αποκατάσταση ιστορικών παρερμηνειών και η ανάδειξη του πραγματικού μεγέθους του έργου του.
Με κάθε επιτρεπτό και επιστημονικά τεκμηριωμένο μέσο ερευνούμε πηγές, κείμενα, αρχαιολογικά δεδομένα και ιστορικές μαρτυρίες που μπορούν να φωτίσουν ακόμη περισσότερο τη ζωή, τις εκστρατείες, το όραμα και την κληρονομιά του. Η προσπάθειά μας δεν περιορίζεται στη διατήρηση της μνήμης του. Φιλοδοξούμε να συμβάλουμε στην αναβίωσή της μέσα από τη γνώση, την έρευνα και την ιστορική αλήθεια.
Πιστεύουμε ότι η μορφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου αξίζει να προσεγγίζεται με σεβασμό, σοβαρότητα και αφοσίωση. Αξίζει να παρουσιάζεται στις νεότερες γενιές όχι μόνο ως ένας αξεπέραστος στρατηλάτης, αλλά και ως ένας άνθρωπος με όραμα, τόλμη, πνευματική καλλιέργεια και παγκόσμια επιρροή. Ένας ηγέτης που άλλαξε την ιστορία του κόσμου και του οποίου οι πράξεις εξακολουθούν να μελετώνται και να συζητούνται περισσότερο από δύο χιλιετίες μετά τον θάνατό του.
Μέσα από τα έργα που έχουμε εκδώσει για τον Αλέξανδρο, καθώς και μέσα από τη συνεχή ερευνητική μας δραστηριότητα, επιδιώκουμε να κρατήσουμε ζωντανή τη φλόγα της ιστορικής μνήμης. Κάθε σελίδα που γράφεται, κάθε στοιχείο που ανακαλύπτεται και κάθε νέα προσέγγιση που βασίζεται σε τεκμήρια αποτελεί, για εμάς, μια μικρή συμβολή στη διατήρηση και στην ανάδειξη της κληρονομιάς του.
Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Ανήκει στο παρόν και στο μέλλον. Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που συνεχίζουν να ερευνούν, να μελετούν και να μεταδίδουν το έργο του, η μνήμη του δεν θα παραμένει απλώς ανεξίτηλη, θα γίνεται ολοένα και λαμπρότερη, όπως αρμόζει σε έναν από τους μεγαλύτερους Έλληνες και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της παγκόσμιας ιστορίας.
Η αφοσίωσή μας στη μελέτη και ανάδειξη του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν περιορίζεται στην ιστορική έρευνα, αλλά εκφράζεται και μέσα από το εκδοτικό μας έργο. Μέχρι σήμερα έχουμε συμβάλει στην έκδοση και παρουσίαση σημαντικών κειμένων που σχετίζονται με τη ζωή, τα κατορθώματα και τη διαχρονική πρόσληψη του Μακεδόνα στρατηλάτη. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται έργα του Ιουλίου Βαλέριου, Μεσαιωνικών όπως ο Λέων της Νάπολης, καθώς και κείμενα που αναφέρονται στα κατορθώματα, τις εκστρατείες και την πορεία του Αλεξάνδρου μέσα στην ιστορία και την παράδοση.
Παράλληλα, τον Ιούνιο κυκλοφορεί η έκδοσή μας του μεσαιωνικού έργου Historia Alexandri Magni του Βιλιχίνου του Σπολέττο, ενός σημαντικού μνημείου της ευρωπαϊκής αλεξανδρινής παράδοσης. Μέσα από αυτές τις εκδόσεις επιδιώκουμε να αναδείξουμε όχι μόνο τον ιστορικό Αλέξανδρο, αλλά και την αδιάκοπη παρουσία του στη συλλογική μνήμη των λαών επί περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.
Και ίσως ως κατακλείδα του άρθρου:
«Για εμένα, Αλεξάνδρα Συμεωνίδου, και για τον αδελφό μου Αλέξανδρο Συμεωνίδη, ο Μέγας Αλέξανδρος δεν αποτελεί απλώς αντικείμενο μελέτης. Αποτελεί διαρκές χρέος μνήμης. Με σεβασμό στις πηγές, με προσήλωση στην ιστορική αλήθεια και με συνεχή ερευνητική και εκδοτική δραστηριότητα, εργαζόμαστε ώστε το όνομά του να παραμένει ζωντανό, η μνήμη του ανεξίτηλη και η ακτινοβολία του ακόμη λαμπρότερη. Γιατί ο Αλέξανδρος δεν ανήκει μόνο στην ιστορία· ανήκει στην αιωνιότητα.
Αλεξάνδρα Συμεωνιδου
Συγγραφέας- μεταφράστρια
