Η Πολιτική Προστασία δεν αρχίζει τη στιγμή που ξεσπά μια φωτιά, μια πλημμύρα ή μια μεγάλη καταστροφή. Ξεκινά πολύ νωρίτερα: στην πρόληψη, στην προετοιμασία, στον σχεδιασμό και στην ετοιμότητα. Και ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία της πρόληψης είναι ότι, όταν λειτουργεί σωστά, συχνά δεν φαίνεται.
«Η μεγαλύτερη επιτυχία της Πολιτικής Προστασίας είναι η κρίση που δεν συνέβη ποτέ».
Καθώς η χώρα εισέρχεται για ακόμη μία χρονιά στην αντιπυρική περίοδο, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται – εύλογα – στα μέσα καταστολής: στα εναέρια μέσα, στις επιχειρήσεις κατάσβεσης, στις εκκενώσεις και στη διαχείριση της εκάστοτε κρίσης. Ωστόσο, η πραγματική αποτελεσματικότητα της Πολιτικής Προστασίας δεν αποτυπώνεται μόνο στις στιγμές της μεγάλης επιχειρησιακής μάχης. Αποτυπώνεται κυρίως σε όσα καταφέραμε να αποτρέψουμε πριν εξελιχθούν σε καταστροφή.
Η πρόληψη είναι ένα καθημερινό και διαρκές έργο που πολλές φορές μένει αόρατο στους πολίτες. Είναι οι ώρες σχεδιασμού, οι ασκήσεις ετοιμότητας, η χαρτογράφηση κινδύνων, ο συντονισμός υπηρεσιών, η ενημέρωση των πολιτών, η επιτήρηση περιοχών υψηλού κινδύνου και οι έγκαιρες αποφάσεις που λαμβάνονται πριν η κατάσταση γίνει ανεξέλεγκτη. Συχνά ακόμη και οι δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης στα σχολεία αντιμετωπίζονται από τους μαθητές ως κάτι τυπικό και μακρινό, χωρίς να γίνεται αντιληπτό ότι αυτές οι μικρές ασκήσεις και οι βασικές οδηγίες προστασίας μπορούν κάποια στιγμή να αποδειχθούν καθοριστικές για την ασφάλεια και την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Και όμως, η πρόληψη σπάνια γίνεται πρωτοσέλιδο. Γιατί μια κρίση που αποφεύχθηκε δεν δημιουργεί εικόνες καταστροφής ούτε δραματικά πλάνα. Δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή η αξία όσων έγιναν σωστά ώστε μια δύσκολη κατάσταση να μην εξελιχθεί σε τραγωδία. Στην πραγματικότητα όμως, εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της σύγχρονης Πολιτικής Προστασίας.
Η κλιματική κρίση, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι μεγάλες πυρκαγιές και οι ολοένα πιο σύνθετες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα για όλες τις χώρες. Οι κρίσεις πλέον δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά αλλά διαρκείς και συχνά αλληλοσυνδεόμενες προκλήσεις που απαιτούν συνεχή ετοιμότητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πρόληψη δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε δευτερεύον κομμάτι της διαχείρισης κρίσεων. Αποτελεί την πιο σημαντική επένδυση για την προστασία της ανθρώπινης ζωής, του φυσικού περιβάλλοντος και της κοινωνικής συνοχής.
Η αποτελεσματική πρόληψη απαιτεί σχέδιο, συνεργασία, τεχνογνωσία αλλά και ανθρώπους με εμπειρία και επιχειρησιακή γνώση. Ανθρώπους που έχουν βρεθεί στην πρώτη γραμμή κρίσεων, που γνωρίζουν τις δυσκολίες του πεδίου, που διαθέτουν την απαραίτητη επιστημονική κατάρτιση και μπορούν να αξιολογήσουν έγκαιρα τους κινδύνους πριν αυτοί εξελιχθούν.
Απαιτεί επίσης ενημερωμένους και εκπαιδευμένους πολίτες. Γιατί η Πολιτική Προστασία δεν αφορά μόνο τους κρατικούς μηχανισμούς. Αφορά συνολικά την κοινωνία, την ατομική ευθύνη, την πρόληψη στην καθημερινότητα και την καλλιέργεια κουλτούρας ετοιμότητας.
Συχνά θυμόμαστε την αξία της Πολιτικής Προστασίας μόνο όταν μια καταστροφή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Τότε την ψάχνουμε. Όμως η ουσιαστική επιτυχία βρίσκεται πολύ νωρίτερα: στις αποφάσεις που πάρθηκαν εγκαίρως, στις ενέργειες που οργανώθηκαν σωστά και στις κρίσεις που τελικά δεν συνέβησαν ποτέ.
«Το προλαμβάνειν κάλλιον του θεραπεύειν». Η διαχρονική αυτή ρήση του Ιπποκράτη αποτυπώνει ίσως με τον πιο απλό και ουσιαστικό τρόπο τον πυρήνα της σύγχρονης Πολιτικής Προστασίας: ότι η έγκαιρη προετοιμασία και η πρόληψη μπορούν να σώσουν περισσότερες ζωές από οιαδήποτε εκ των υστέρων διαχείριση μιας καταστροφής.
Γιατί τελικά, η μεγαλύτερη επιτυχία της Πολιτικής Προστασίας είναι όλα εκείνα που ποτέ δεν είδαμε.
