Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη έχει επικεντρωθεί κυρίως στις μεγάλες επιχειρήσεις, στα νέα επαγγέλματα και στις αλλαγές που φέρνει στην παγκόσμια οικονομία. Για την Ελλάδα, όμως, υπάρχει ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να συμβάλει στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων;
Η απάντηση δεν θα κριθεί από τον αριθμό των νέων ψηφιακών εργαλείων, αλλά από το αποτέλεσμα που παράγουν στην καθημερινότητα των πολιτών. Και αυτό το αποτέλεσμα πρέπει να είναι ορατό και μετρήσιμο σε ολόκληρη τη χώρα.
Η απόσταση έχει πραγματικό κόστος
Για έναν πολίτη που ζει στην Αθήνα, μια δημόσια υπηρεσία, ένα νοσοκομείο ή μια εξειδικευμένη υπηρεσία μπορεί να βρίσκεται σχετικά κοντά. Για έναν κάτοικο ενός ορεινού χωριού, μιας απομακρυσμένης κοινότητας ή ενός νησιού, η ίδια ανάγκη μπορεί να σημαίνει πολύωρη μετακίνηση, οικονομικό κόστος και σημαντική απώλεια χρόνου.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον γιατρό, τον εκπαιδευτικό, τον γεωπόνο ή τον δημόσιο υπάλληλο. Μπορεί, όμως, να τους δώσει καλύτερα εργαλεία. Μπορεί να οργανώνει πληροφορίες, να εντοπίζει έγκαιρα προβλήματα, να περιορίζει επαναλαμβανόμενες εργασίες και να επιταχύνει την εξυπηρέτηση.
Ένας δήμος θα μπορούσε να αξιοποιεί τέτοια συστήματα για την ταχύτερη διαχείριση αιτημάτων, την παρακολούθηση βλαβών, την πρόληψη κινδύνων και την καλύτερη κατανομή των περιορισμένων πόρων του.
Μια υγειονομική μονάδα της περιφέρειας θα μπορούσε να υποστηρίζεται στη διαχείριση ραντεβού, στην τηλεϊατρική και στην έγκαιρη αναγνώριση περιστατικών που χρειάζονται άμεση παραπομπή.
Το ζητούμενο δεν είναι μια διοίκηση χωρίς ανθρώπους. Είναι μια διοίκηση που απελευθερώνει τους ανθρώπους της από τη γραφειοκρατική επανάληψη, ώστε να μπορούν να ασχολούνται περισσότερο με τον πολίτη.
Από την τεχνολογία στο χωράφι και στη μικρή επιχείρηση
Η ελληνική περιφέρεια δεν είναι μόνο γεωγραφικός χώρος. Είναι παραγωγή, αγροδιατροφή, μικρή επιχειρηματικότητα, τουρισμός και τοπικές αλυσίδες αξίας. Εκεί η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να έχει άμεσο οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα.
Στον πρωτογενή τομέα, εφαρμογές που αξιοποιούν δεδομένα από μετεωρολογικούς σταθμούς, αισθητήρες και δορυφορικές εικόνες μπορούν να συμβάλουν στην ορθολογικότερη άρδευση, στην έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών και στη μείωση του κόστους παραγωγής. Σε μια περίοδο κατά την οποία το νερό, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες γίνονται ακριβότερα, η καλύτερη πληροφόρηση δεν αποτελεί πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση βιωσιμότητας.
Αντίστοιχα, μια μικρή επιχείρηση μπορεί να χρησιμοποιήσει σύγχρονα εργαλεία για να οργανώσει τις πωλήσεις της, να αποκτήσει πρόσβαση σε νέες αγορές, να προβλέψει τη ζήτηση και να βελτιώσει την εξυπηρέτηση των πελατών της.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας σοβαρός κίνδυνος: οι δυνατότητες αυτές να αξιοποιηθούν μόνο από όσους διαθέτουν ήδη κεφάλαια, εξειδικευμένο προσωπικό και πρόσβαση σε τεχνογνωσία. Τότε η τεχνητή νοημοσύνη, αντί να μειώσει τις ανισότητες, θα τις διευρύνει.
Γι’ αυτό χρειάζονται κοινές ψηφιακές υποδομές, συμβουλευτική υποστήριξη και προγράμματα κατάρτισης προσαρμοσμένα στις πραγματικές ανάγκες των παραγωγών, των συνεταιρισμών και των μικρών επιχειρήσεων. Όχι γενικά σεμινάρια, αλλά πρακτική εκπαίδευση πάνω σε συγκεκριμένες εφαρμογές.
Περιφερειακά σχέδια εφαρμογής
Η Ελλάδα χρειάζεται μια εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά η εφαρμογή της δεν μπορεί να είναι απολύτως συγκεντρωτική. Κάθε περιφέρεια διαθέτει διαφορετικά παραγωγικά χαρακτηριστικά, υποδομές και ανάγκες.
Χρειάζονται περιφερειακά σχέδια εφαρμογής, με συγκεκριμένες προτεραιότητες και μετρήσιμους στόχους. Στη Δυτική Ελλάδα, για παράδειγμα, το βάρος θα μπορούσε να δοθεί στην αγροδιατροφή, στη διαχείριση των υδάτινων πόρων, στην πολιτική προστασία, στην υγεία και στη σύνδεση της τοπικής παραγωγής με την αγορά. Σε άλλες περιοχές μπορεί να προηγούνται η νησιωτικότητα, ο τουρισμός, η ενέργεια ή η βιομηχανία.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να επιλέγονται λίγες και ουσιαστικές εφαρμογές, με σαφές χρονοδιάγραμμα, υπεύθυνο υλοποίησης και δημόσια αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Να γνωρίζουμε πόσο μειώθηκε ο χρόνος εξυπηρέτησης, πόσοι πολίτες ωφελήθηκαν, ποια εξοικονόμηση επιτεύχθηκε και ποια προβλήματα παραμένουν.
Η τεχνολογία χωρίς μέτρηση κινδυνεύει να γίνει απλώς μια ακόμη ψηφιακή βιτρίνα.
Οι άνθρωποι και οι θεσμοί παραμένουν στο κέντρο
Καμία στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει χωρίς ανθρώπους με τις κατάλληλες γνώσεις. Οι δήμοι, οι περιφέρειες και οι τοπικοί φορείς χρειάζονται στελέχη που να μπορούν να κατανοήσουν τις δυνατότητες αλλά και τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης.
Τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, τα επιμελητήρια και οι επαγγελματικοί φορείς μπορούν να δημιουργήσουν τοπικά δίκτυα γνώσης και εφαρμογής. Να βοηθούν έναν δήμο να σχεδιάσει σωστά μια ψηφιακή υπηρεσία, έναν συνεταιρισμό να αξιοποιήσει τα δεδομένα του και μια μικρή επιχείρηση να εντάξει με ασφάλεια νέα εργαλεία στη λειτουργία της.
Παράλληλα, απαιτούνται σαφείς κανόνες: προστασία των προσωπικών δεδομένων, διαφάνεια στους αυτοματοποιημένους μηχανισμούς, ανθρώπινη εποπτεία και δυνατότητα του πολίτη να γνωρίζει πότε και με ποιον τρόπο χρησιμοποιείται η τεχνητή νοημοσύνη σε μια απόφαση που τον αφορά.
Η αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να λειτουργεί εις βάρος της λογοδοσίας. Η τεχνολογία πρέπει να ενισχύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, όχι να δημιουργεί νέες μορφές αδιαφάνειας.
Μια ευκαιρία που πρέπει να φτάσει παντού
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα λύσει από μόνη της το δημογραφικό πρόβλημα ούτε θα αντιστρέψει αυτομάτως την εγκατάλειψη της περιφέρειας. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει μέρος μιας σοβαρής πολιτικής που εξασφαλίζει καλύτερες υπηρεσίες, ισχυρότερη παραγωγή και περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης.
Για να μείνει ένας νέος άνθρωπος στον τόπο του, δεν αρκεί να υπάρχει γρήγορο διαδίκτυο. Χρειάζεται πρόσβαση σε εργασία, υγεία, εκπαίδευση, δημόσιες υπηρεσίες και ένα περιβάλλον που του επιτρέπει να δημιουργήσει. Η τεχνολογία αποκτά αξία όταν υπηρετεί αυτόν τον στόχο.
Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι αν η Ελλάδα θα χρησιμοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό ήδη συμβαίνει. Το στοίχημα είναι αν θα τη χρησιμοποιήσει με σχέδιο, δικαιοσύνη και μετρήσιμο αποτέλεσμα για όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο ζουν.
Γιατί η ψηφιακή μετάβαση δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχημένη, αν αφήνει πίσω την ελληνική περιφέρεια.
