Κάποιοι λογοτέχνες αντιμετωπίζουν την τέχνη της γραφής σαν ξυλουργική: οι ιστορίες κατασκευάζονται, δεν γεννιούνται ούτε ανακαλύπτονται, καθότι πρέπει να προσαρμοστούν στο κρεβάτι του Προκρούστη, βάσει δοκιμασμένων αφηγηματικών τεχνικών, με χαρακτήρες σε σύγκρουση και με στόχο να ανατρέψουν τις προσδοκίες του αναγνώστη. Οι αρχάριοι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στο πώς να γράψουν παρά στο τι πρέπει να γράψουν, ωστόσο η συγγραφή βάσει προσχεδίου δεν αφήνει περιθώρια για πάθος.
Κορυφαίοι πάντως συγγραφείς μυθοπλασίας (όπως Τσέχωφ, Κάφκα, Τζόις) μοιάζουν περισσότερο με γλύπτες παρά με ξυλουργούς. Σε αντίθεση με τον Σταντάλ, πολλοί είναι εκείνοι που δεν θεωρούν ότι σκοπός του συγγραφέα είναι η ακριβής αντανάκλαση της πραγματικότητας, μια κι ο συγγραφέας λειτουργεί περισσότερο ως φακός παρά ως φωτοτυπικό μηχάνημα, φωτίζοντας την πραγματικότητα μέσα από τη δική του οπτική γωνία. Επομένως, η όποια καινοτομία στο ύφος οφείλει να καθιστά αξιομνημόνευτη την καθημερινή ζωή. Οπότε, γράφεις για να δώσεις νόημα στη ζωή σου, δεδομένου ότι μια ζωή που δεν εξετάζεται δεν αξίζει να τη ζει κανείς. Κατά παράδοξο τρόπο, οι αναμνήσεις ενός συγγραφέα αποτελούν συχνά μείγματα πραγματικότητας και φαντασίας. Για παράδειγμα, ο Μαρκ Τουέιν έλεγε πως θυμόταν πολύ καθαρά πολλά πράγματα που δεν συνέβησαν ποτέ.
Σε κάθε περίπτωση, ο συγγραφέας βρίσκεται σε διαρκή αναζήτηση, διατηρώντας πνεύμα δεκτικό, σκεπτικιστικό και άγρυπνο, ρίχνοντας φως στο θέμα του κατά τρόπο που να το δει από διαφορετική οπτική γωνία, κι έτσι να δημιουργήσει κάτι καινούργιο.
Ο Ρόμπερτ Φροστ έλεγε ότι ένας συγγραφέας μυθοπλασίας πρέπει να είναι σε θέση να αφηγηθεί τι συνέβη στον ίδιο σαν να είχε συμβεί σε κάποιον άλλον, και τι συνέβη σε κάποιον άλλον σαν να είχε συμβεί στον ίδιο. Αυτό θέτει την έμφαση εκεί που αρμόζει: στην τεχνική της επικοινωνίας, στην πειστικότητα της μυθοπλασίας.
Ο δημιουργικός συγγραφέας εστιάζει αναπόφευκτα στο συγκεκριμένο ,δηλαδή, είναι προσκολλημένος στα στοιχεία της εμπειρίας. Δεν καταπιάνεται με αφηρημένες έννοιες, ασχολείται με ανθρώπους, τόπους, πράξεις, συναισθήματα, αισθήσεις˙ επειδή οι ιδέες στερούνται δραματικότητας, πρέπει να ενσαρκωθούν σε ανθρώπους και πράξεις για να αποκτήσουν την κατάλληλη δύναμη. Ένας Μάκβεθ επί σκηνής αξίζει όσο χίλια δοκίμια για τη φιλοδοξία.
Γενικά, οποιαδήποτε ζωή μπορεί να προσφέρει υλικό για γραφή, αρκεί να της δώσουμε τη δέουσα προσοχή. Αυτό που αναζητά κανείς είναι η ακρίβεια, η ορθότητα, η ζωντάνια. Και πέρα από αυτά, φυσικά, κάποια αντίληψη για τη σοβαρότητα της καλής γραφής, κάποια αίσθηση ότι η λογοτεχνία οφείλει να εμπλουτίζει τη ζωή.
Άλλωστε, η συνάντηση συγγραφέα και αναγνώστη είναι μια πράξη προσωπική και λαμβάνει χώρα ιδιωτικά. Αυτός που εκδίδει ένα βιβλίο είναι σαν κάποιον που διαθέτει πομπό αλλά όχι δέκτη: εκπέμπει μηνύματα στο κενό χωρίς να γνωρίζει ποτέ αν έφτασαν σε κάποια αφτιά. Ως εκ τούτου, ένα μυθιστόρημα συνιστά μια μακρόσυρτη αγωνία.
Μια αγωνία η οποία αποκτά ένα ιδιόμορφο πλαίσιο το 1637, όταν ο φιλόσοφος Ντεκάρτ θα γράψει τη διάσημη φράση ”Cogito, ergo sum”, δηλαδή, σκέφτομαι, άρα υπάρχω. Το 1765 ο Γάλλος ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας, Αντουάν Λεονάρ Τομά [γνωστός στην εποχή του για τη μεγάλη του ρητορική δεινότητα και για τους πανηγυρικούς λόγους που εκφωνούσε προς τιμήν επιφανών προσωπικοτήτων του παρελθόντος], σε έναν έπαινο για τον Ντεκάρτ, θα διευρύνει την καρτεσιανή φράση λέγοντας ”puisque je doute, je pense; puisque je pense, j’existe”, δηλαδή, επειδή αμφιβάλλω, σκέφτομαι· επειδή σκέφτομαι, υπάρχω˙ η νέα φράση στα λατινικά γίνεται, ”dubito, ergo cogito, ergo sum”: αμφιβάλλω, άρα σκέφτομαι, άρα υπάρχω. Που σημαίνει -με άλλα λόγια- ότι ακόμα κι αν κάποιος αμφιβάλλει για τα πάντα γύρω του, η ίδια η πράξη της αμφιβολίας αποδεικνύει ότι υπάρχει ένα υποκείμενο που σκέφτεται.
Την προηγούμενη επισήμανση γύρω από την γνωστή καρτεσιανή φράση είχε κάνει σε μια συνέντευξή της η Αν Κάρσον, η οποία φέτος κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας: Άξια συγγραφέας ιδιαίτερης δυναμικής! Τα βιβλία της Κάρσον αποτελούν υβριδικές συλλογές που συνδυάζουν τη λογοτεχνική κριτική, το δοκίμιο και την ποίηση σε ένα συναρπαστικό μείγμα.
Τα βιβλία της μοιάζουν με κολάζ, ένας συνδυασμός απομνημονευμάτων, ποίησης, ακαδημαϊκής διατριβής και θεατρικού λόγου, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους χάρη σε μια κεντρική θεματική. Λέει η ίδια: «Γράφεις αυτό που θέλεις να γράψεις, με τον τρόπο που επιβάλλει η ίδια η φύση του έργου». Η γλώσσα της είναι οξεία και διεισδυτική.
Στο βιβλίο της με τίτλο ‘Η ομορφιά του συζύγου’ ξεκινά λέγοντας: ”Μια πληγή εκπέμπει το δικό της φως / λένε οι χειρουργοί / Αν έσβηναν όλα τα φώτα σε αυτό το σπίτι / θα μπορούσες να περιποιηθείς την πληγή / χάρη στη λάμψη που εκπέμπει”. Oι εξηγήσεις είναι μάταιες, θέλει απλώς να δώσει φωνή στην επιθυμία, στο όνειρο, να επιλεγείς από την ομορφιά, να σε ποθεί η ομορφιά, να παραδοθείς στην ομορφιά, ίσως ακόμη και στη μορφή της που ονομάζουμε ποίηση. Ώσπου ” μέσα από τα αληθινά ψέματα της ποίησης/ξεπήδησε ένα ερώτημα./Τι συνδέει άραγε τις λέξεις με τα πράγματα;/Όχι και πολλά, αποφάνθηκε ο σύζυγός μου”.
H διδακτορική διατριβή της Κάρσον ήταν για την Σαπφώ. Επίσης, στο βιβλίο της με τίτλο ‘Men in the Off Hours’, φαντάζεται έναν διάλογο ανάμεσα στη Βιρτζίνια Γουλφ και τον Θουκυδίδη. Η Κάρσον πιστεύει ότι οι ίδιες οι σκέψεις έχουν λιγότερη σημασία από τις διαδρομές που ακολουθεί κανείς ανάμεσά τους. Υποστηρίζει: ”Δεν ξέρω αν όντως παράγουμε σκέψεις· σκεφτόμαστε τις συνδέσεις ανάμεσα στις σκέψεις. Εκεί κινείται το μυαλό, εκεί βρίσκεται το καινούργιο στοιχείο, ενώ οι ίδιες οι σκέψεις υπήρχαν πιθανότατα εδώ και καιρό στο κεφάλι μου ή στα κεφάλια πολλών άλλων ανθρώπων.
Όμως τα άλματα ανάμεσά τους συμβαίνουν αποκλειστικά εκείνη τη στιγμή”. Όταν η Κάρσον ήταν παιδί, διάβασε ένα βιβλίο με τίτλο ‘Lives of the Saints’ (Βίοι Αγίων) και το αγάπησε τόσο πολύ , που προσπάθησε να φάει τις σελίδες του! To δικό της συγγραφικό ύφος, σύμφωνα με την ίδια, εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο δημιουργεί συσχετισμούς ανάμεσα σε διάφορα πράγματα: ”Το να μην ξέρεις ακριβώς τι κάνεις δεν αποτελεί εμπόδιο στο να το κάνεις. Όλοι μας προχωράμε ψηλαφιστά”! Πανάξια Νομπελίστρια!
