Το μεγαλύτερο βήμα στην ενταξιακή της πορεία από το 2023 έκανε το απόγευμα της Δευτέρας η Ουκρανία, με το άνοιγμα της πρώτης δέσμης διαπραγματευτικών κεφαλαίων με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε διακυβερνητική διάσκεψη στο Λουξεμβούργο. Παρά τον πανηγυρικό τόνο της ημέρας, ο δρόμος προς την ένταξη παραμένει μακρύς και πολιτικά αβέβαιος.
Η πρώτη δέσμη, γνωστή ως «Θεμελιώδη» (Fundamentals), αφορά το κράτος δικαίου, τη δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη χρηστή διακυβέρνηση. Πρόκειται για τα κεφάλαια που ανοίγουν πρώτα και κλείνουν τελευταία, καθορίζοντας τον συνολικό ρυθμό των διαπραγματεύσεων.
«Είναι μια mega Δευτέρα», δήλωσε η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, υπογραμμίζοντας ότι καμία χώρα δεν έχει σημειώσει τέτοια πρόοδο στην ενταξιακή της πορεία ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει εισβολή.
«Καμία χώρα δεν έχει πετύχει τέτοια πρόοδο στην ενταξιακή της πορεία ενώ αντιμετωπίζει τις πιο βίαιες ρωσικές θηριωδίες στο έδαφός της. Δεν κάνουμε καμία χάρη. Παραδίδουμε αυτό που η Ουκρανία έχει κερδίσει.»
Η «mega Δευτέρα» δεν αφορούσε μόνο την Ουκρανία. Η σημερινή ημέρα είχε και θεσμικό συμβολισμό: για πρώτη φορά εδώ και περίπου 20 χρόνια πραγματοποιήθηκαν τρεις διακυβερνητικές διασκέψεις σε μία μέρα. Σε ξεχωριστή, δική της διάσκεψη, η Μολδαβία άνοιξε επίσης την πρώτη δέσμη «Θεμελιώδη», με την αντιπροσωπεία της να ηγείται από τον πρωθυπουργό Αλεξάντρου Μουντεάνου. Τα δύο ντοσιέ προχωρούν συγχρονισμένα μέσω της «προσέγγισης πακέτου» που τα συνδέει εξαρχής — γι’ αυτό και η άρση του ουγγρικού βέτο άνοιξε ταυτόχρονα τον δρόμο και για το Κισινάου.
Η τρίτη διάσκεψη αφορούσε το Μαυροβούνιο, τον «πρωτοπόρο» της διεύρυνσης. Εκεί δεν άνοιξαν αλλά έκλεισαν προσωρινά δύο ακόμη κεφάλαια, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στα 16, περίπου τα μισά από όσα απομένουν. Η Κος εκτίμησε ότι το Μαυροβούνιο θα μπορούσε να φτάσει στο τελικό στάδιο των ενταξιακών συνομιλιών κατά τη διάρκεια της επερχόμενης Ιρλανδικής Προεδρίας.
Σε αυτή τη «Mega Monday» για τη διεύρυνση, ανοίξαμε επίσημα την πρώτη δέσμη διαπραγματεύσεων: τα Θεμελιώδη της Ένωσής μας.
Η Ουκρανία έχει ήδη πετύχει τεράστια πρόοδο, παρά τη βάρβαρη ρωσική επιθετικότητα.
Καθώς η ενταξιακή διαδικασία προχωρά με βάση τα επιτεύγματα των υποψήφιων χωρών, είναι κρίσιμο η Ουκρανία να συνεχίσει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που προβλέπονται σε αυτή τη δέσμη.
Και όπως η πρόοδος των υποψηφίων χωρών πρέπει να ανταμείβεται με πρόοδο από την πλευρά της Ένωσης, αναμένουμε από το Συμβούλιο να προχωρήσει χωρίς καθυστέρηση στο άνοιγμα των πέντε εναπομεινάντων διαπραγματευτικών δεσμών.
Η Κος αποκάλυψε επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει το άνοιγμα και των πέντε υπόλοιπων δεσμών διαπραγματεύσεων πριν από το τέλος του καλοκαιριού, αξιοποιώντας την τεχνική προεργασία που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του σχεδόν 18μηνου ουγγρικού βέτο.
Η αντίδραση του Κιέβου ήταν άμεση. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε χαιρετισμό του χαρακτήρισε την εξέλιξη «ξεκάθαρο μήνυμα ότι η πρόοδος της Ευρώπης δεν μπορεί να σταματήσει» και ζήτησε την ταχεία συνέχιση της διαδικασίας.
«Μία από τις ισχυρότερες απαντήσεις που μπορεί να δώσει η Ευρώπη στις ρωσικές επιθέσεις είναι να επιταχύνει την ενταξιακή μας διαδικασία. Είμαστε έτοιμοι να ανοίξουμε όλες τις δέσμες.»
Το ορόσημο ήρθε υπό τη σκιά νέων ρωσικών επιθέσεων. Ο Ουκρανός αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Τάρας Κάτσκα χαρακτήρισε τη σημερινή ημέρα «Ρουβίκωνα» για τη χώρα του, σημειώνοντας ότι «η χθεσινή νύχτα ήταν πολύ δύσκολη για την Ουκρανία».
Από την πλευρά της Κυπριακής Προεδρίας, η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραούνα συνέδεσε την ουκρανική εμπειρία με την κυπριακή πραγματικότητα, υπενθυμίζοντας ότι η Κύπρος εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες μιας εισβολής και κατοχής.
«Η απόφαση να προχωρήσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας δεν αφορά μόνο το μέλλον της Ουκρανίας. Αφορά το μέλλον της Ευρώπης. Και τα δύο είναι αλληλένδετα.»
Την ίδια ημέρα άνοιξε η ίδια δέσμη κεφαλαίων και με τη Μολδαβία, επιβεβαιώνοντας ότι οι δύο χώρες αποτελούν το βασικό γεωπολιτικό κύμα της επόμενης διεύρυνσης.
Η πρώτη δέσμη διαπραγματεύσεων («Θεμελιώδη» – Fundamentals) περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια: τη Δικαιοσύνη και τα Θεμελιώδη Δικαιώματα (Κεφάλαιο 23), τη Δικαιοσύνη, Ελευθερία και Ασφάλεια (24), τις Δημόσιες Συμβάσεις (5), τις Στατιστικές (18) και τον Δημοσιονομικό Έλεγχο (32).
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση καθόρισε ενδιάμεσα ορόσημα (interim benchmarks) τόσο για το σύνολο της δέσμης όσο και ειδικά για τα κεφάλαια του κράτους δικαίου (23 και 24). Τα ορόσημα αυτά θα πρέπει να εκπληρωθούν πριν οι διαπραγματεύσεις μπορέσουν να περάσουν στην τελική τους φάση και ξεκινήσει η διαδικασία προσωρινού κλεισίματος των κεφαλαίων.
AdvertisementΕπιπλέον, η ΕΕ έθεσε συγκεκριμένα κριτήρια για το προσωρινό κλείσιμο των κεφαλαίων που αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις, τις στατιστικές και τον δημοσιονομικό έλεγχο (5, 18 και 32).
AdvertisementΗ δέσμη των «Θεμελιωδών» είναι η πρώτη που ανοίγει και η τελευταία που κλείνει στην ενταξιακή διαδικασία. Η πρόοδος που θα σημειώνει η Ουκρανία σε αυτήν θα καθορίζει τον συνολικό ρυθμό των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.
Πώς ξεπεράστηκε το ουγγρικό βέτο
Το ξεμπλοκάρισμα της διαδικασίας κατέστη δυνατό μετά την αποχώρηση της κυβέρνησης Όρμπαν και την ανάληψη της εξουσίας από τον Πέτερ Μαγκιάρ στην Ουγγαρία. Η νέα κυβέρνηση ήρε τις αντιρρήσεις της αφού προηγουμένως επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ Βουδαπέστης και Κιέβου για την προστασία της ουγγρικής μειονότητας στην Υπερκαρπαθία.
Ο Κάτσκα υποστήριξε ότι οι σχετικές προσαρμογές ήταν περιορισμένες και εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι η Ουκρανία μπορεί να ολοκληρώσει το μεγαλύτερο μέρος των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων έως το τέλος του 2027, με στόχο την πλήρη εφαρμογή των δεσμεύσεων μέχρι το 2028.
Σε ερώτηση για τη διαφθορά, παρέπεμψε στα στοιχεία της Εθνικής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU), σύμφωνα με τα οποία από τις αρχές του 2025 έχουν ανοίξει περισσότερες από 1.000 υποθέσεις και έχουν εκδοθεί πάνω από 100 καταδικαστικές αποφάσεις.
Η μεγάλη αβεβαιότητα της διεύρυνσης
Παρά τη σημερινή πρόοδο, στις Βρυξέλλες η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν η Ουκρανία θα ενταχθεί, αλλά υπό ποιους όρους και με ποιο κόστος.
Η προοπτική ένταξης μιας εμπόλεμης χώρας άνω των 40 εκατομμυρίων κατοίκων προκαλεί έντονες συζητήσεις για τις επιπτώσεις στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στα ταμεία συνοχής. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Bruegel, η ένταξη της Ουκρανίας θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τις δαπάνες της ΕΕ, γεγονός που συνδέει πλέον άμεσα τη διεύρυνση με τις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες συζητούν ήδη το πώς θα αποφευχθεί η επανάληψη ενός «σεναρίου Όρμπαν» στο μέλλον.
Η Μάρτα Κος αποκάλυψε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται μια νέα γενιά συνθηκών προσχώρησης με ισχυρότερες διασφαλίσεις για τον σεβασμό του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών ευρωπαϊκών αξιών.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία, Βέλγιο και Λουξεμβούργο προωθούν αυστηρότερες ρήτρες που θα επιτρέπουν ταχύτερες κυρώσεις σε περίπτωση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης. Στο τραπέζι βρίσκονται ακόμη περιορισμοί στη χρήση βέτο από νέα κράτη-μέλη σε ορισμένους τομείς πολιτικής.
Για το Κίεβο, η Δευτέρα αποτέλεσε αναμφίβολα ένα ιστορικό ορόσημο. Για τις Βρυξέλλες, όμως, ήταν μόνο η αρχή μιας πολύ πιο σύνθετης συζήτησης: πώς θα ενταχθεί η Ουκρανία χωρίς να ανατραπεί η ισορροπία του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, χωρίς να παραλύσει η λήψη αποφάσεων και χωρίς να δημιουργηθεί στο μέλλον ένας νέος κύκλος πολιτικών βέτο. Το άνοιγμα του πρώτου cluster ήταν ίσως το εύκολο μέρος της διαδικασίας. Τα δύσκολα βρίσκονται ακόμη μπροστά.
