Ο άνθρωπος φοβάται τον θάνατο. Όχι μόνο επειδή πονά, αλλά επειδή διαλύει την αυταπάτη της αυτάρκειας. Ο θάνατος είναι το απόλυτο σκάνδαλο για μια ύπαρξη που έμαθε να μετρά τη ζωή με κατορθώματα, εξασφαλίσεις, επιτυχίες. Μπροστά στον τάφο σωπαίνουν οι βεβαιότητες. Καταρρέει η ψευδαίσθηση ότι είμαστε κύριοι του εαυτού μας. Και τότε γεννιέται ο τρόμος. Μήπως όλα τελειώνουν εδώ.
Η ανθρώπινη εμπειρία διαβάζει τον Γολγοθά ως αποτυχία. Ένας αθώος οδηγείται στον εξευτελισμό, εγκαταλείπεται, πεθαίνει με τον πιο ατιμωτικό τρόπο. Στα μάτια της ιστορίας, ο Σταυρός είναι ήττα. Είναι το σημείο όπου η βία θριαμβεύει και η αδικία επικρατεί. Αν η πραγματικότητα εξαντλείται σε αυτό που βλέπουμε, τότε πράγματι ο Σταυρός είναι το τέλος.
Όμως η ορθόδοξη εμπειρία δεν εξαντλείται στη φαινομενικότητα των γεγονότων. Δεν διαβάζει την ιστορία με όρους επιτυχίας και αποτυχίας, αλλά με όρους σχέσης. Ο Χριστός δεν ανεβαίνει στον Σταυρό ως θύμα μιας μοιραίας αναγκαιότητας. Προσφέρει τον εαυτό Του ελεύθερα. Η Σταυρική θυσία δεν είναι ατύχημα της ιστορίας. Είναι η αποκάλυψη του τρόπου ύπαρξης. Τι αποκαλύπτεται; Ότι η αληθινή ζωή δεν ταυτίζεται με τη βιολογική επιβίωση. Ότι η αγάπη μπορεί να φτάσει «μέχρι τέλους» χωρίς να αυτοαναιρεθεί. Ότι η δύναμη του Θεού δεν εκδηλώνεται ως επιβολή, αλλά ως αυτοπροσφορά. Ο Σταυρός είναι η ριζική άρνηση της λογικής που θέλει τον άνθρωπο να σώζεται με κυριαρχία.
Ο θάνατος μας τρομάζει επειδή τον αντιλαμβανόμαστε ως αφανισμό της ατομικότητάς μας. Έχουμε μάθει να υπάρχουμε κλεισμένοι στο εγώ μας, να διεκδικούμε, να ανταγωνιζόμαστε, να επιβεβαιωνόμαστε. Ο πόνος και ο εξευτελισμός γίνονται αφόρητοι ακριβώς επειδή τραυματίζουν αυτό το οικοδόμημα αυτοδικαίωσης. Ο Σταυρός γκρεμίζει το “εγώ” και γι’ αυτό σκανδαλίζει. Αλλά αυτό που για τον άνθρωπο είναι απώλεια, για τον Θεό είναι γέννηση. Η Ανάσταση δεν έρχεται να αναιρέσει τον Σταυρό, σαν να ήταν ένα ατυχές επεισόδιο. Έρχεται να φανερώσει ότι ο Σταυρός ήταν η αρχή. Ότι μέσα στην απόλυτη κένωση γεννιέται η άφθαρτη ζωή. Ότι ο θάνατος, ως βιολογικό γεγονός, δεν είναι πλέον οριστική κατάληξη, αλλά πέρασμα.
Η ορθόδοξη θεολογία δεν αρνείται τη φρίκη του θανάτου. Δεν τον εξωραΐζει. Τον ονομάζει «εχθρό». Όμως διακηρύσσει ότι ο εχθρός αυτός έχει νικηθεί όχι με βία, αλλά με αγάπη. Ο Χριστός δεν αποφεύγει τον πόνο. Τον διαπερνά. Και έτσι μεταβάλλει το νόημά του. Ο εξευτελισμός, που για τον κόσμο είναι συντριβή, αποδεικνύεται πρόσκαιρος. Είναι προϊόν μιας ανθρώπινης λογικής που χρειάζεται θύματα για να στηρίζει την αυτοπεποίθησή της. Η εξουσία σταυρώνει για να επιβεβαιωθεί. Ο Θεός, αντίθετα, δεν έχει ανάγκη επιβεβαίωσης. Αγαπά χωρίς όρους. Και αυτή η αγάπη δεν εξαρτάται από την ανταπόδοση ούτε ακυρώνεται από την απόρριψη.
Γι’ αυτό ο Σταυρός δεν είναι το τέλος. Είναι η ρωγμή μέσα στην κλειστότητα της φθοράς. Είναι η αποκάλυψη ότι η ζωή δεν εξαντλείται στη βιολογία, αλλά θεμελιώνεται στη σχέση. Ότι ο άνθρωπος δεν είναι καταδικασμένος να χαθεί μέσα στο μηδέν, αλλά καλείται σε κοινωνία αφθαρσίας. Αν ο θάνατος ήταν η τελευταία λέξη, τότε η ιστορία θα ήταν ένα πεδίο παραλογισμού. Με την Ανάσταση, όμως, ο Σταυρός γίνεται υπόσχεση. Όχι φυγή από την πραγματικότητα, αλλά η μεταμόρφωσή της. Ο πόνος δεν θεοποιείται. Σχετικοποιείται. Δεν αρνούμαστε την φθορά, κάνουμε την υπέρβαση.
Ο Σταυρός στον Γολγοθά είναι το σημείο όπου ο Θεός βλέπει τα πάντα αλλιώς από εμάς. Εκεί που εμείς διαπιστώνουμε τέλος, Εκείνος εγκαινιάζει αρχή. Εκεί που εμείς βλέπουμε ήττα, Εκείνος αποκαλύπτει νίκη. Και αυτή η νίκη δεν είναι θρίαμβος ισχύος. Είναι η αθόρυβη βεβαιότητα ότι η αγάπη έχει μεγαλύτερη αντοχή από τον θάνατο.
