Πέντε περίπου αιώνες μετά τη δημιουργία του εμβληματικού πίνακα «Η Γέννηση της Αφροδίτης» του Σάντρο Μποτιτσέλι, ένα από τα πιο γνωστά μυστήρια της ιστορίας της τέχνης φαίνεται πως πλησιάζει στη λύση του.
Το χαρακτηριστικό, ελαφρώς στραβό βλέμμα της Αφροδίτης, το οποίο για αιώνες απασχολούσε ιστορικούς τέχνης και ερευνητές, ίσως τελικά να μην αποτελεί ούτε καλλιτεχνική επιλογή ούτε συμβολικό στοιχείο της ομορφιάς, αλλά την απεικόνιση μιας σοβαρής ασθένειας από την οποία ενδέχεται να έπασχε το πραγματικό μοντέλο του έργου.
Σύμφωνα με νέα μελέτη επιστημόνων του Queen Mary University of London, ο Μποτιτσέλι πιθανόν αποτύπωσε με εντυπωσιακή ακρίβεια τα συμπτώματα μιας πάθησης που οδήγησε στον πρόωρο θάνατο της γυναίκας που πιστεύεται ότι ενέπνευσε την Αφροδίτη.
Η «ανεπανάληπτη» Σιμονέτα της Αναγέννησης με τη μοναδική ομορφιά
Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι το μοντέλο της Αφροδίτης ήταν η «Ωραία Σιμονέτα» Βεσπούτσι, μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Αναγέννησης στη Φλωρεντία.
Η Σιμονέτα Κατάνεο, γνωστή για την ομορφιά, την ευφυΐα και τη γοητεία της, γεννήθηκε το 1453 και σε ηλικία 16 ετών παντρεύτηκε τον Μάρκο Βεσπούτσι, εξάδελφο του εξερευνητή και χαρτογράφου Αμέριγκο Βεσπούτσι, από τον οποίο πήρε το όνομά της η Αμερική. Είχε αποκτήσει σχεδόν μυθική φήμη στην ιταλική κοινωνία του 15ου αιώνα, όμως η ζωή της υπήρξε εξαιρετικά σύντομη, καθώς πέθανε μόλις στα 23 της χρόνια.
Για αιώνες, ο θάνατός της αποδιδόταν στη φυματίωση, ωστόσο η νέα μελέτη αμφισβητεί αυτή την εκδοχή, υποστηρίζοντας ότι πιθανότερη αιτία ήταν ένα αδένωμα της υπόφυσης, δηλαδή ένας συνήθως καλοήθης όγκος που αναπτύσσεται στην υπόφυση του εγκεφάλου. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ελαφρώς ασύμμετρη θέση των ματιών της Αφροδίτης -χαρακτηριστικό που συχνά είχε ερμηνευθεί ως αισθητική επιλογή του καλλιτέχνη- μπορεί στην πραγματικότητα να αντανακλά σύμπτωμα της νόσου.
Προκειμένου να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα, εξέτασαν πέντε πορτρέτα που αποδίδονται στη Σιμονέτα, χρησιμοποιώντας τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Η ανάλυση ενίσχυσε την υπόθεση ότι η γυναίκα παρουσίαζε χαρακτηριστικά συμβατά με ορμονοεκκριτικό όγκο της υπόφυσης, ο οποίος πιθανόν επηρέαζε τόσο την όραση όσο και τη συνολική της φυσιογνωμία.
Καθοριστικό ρόλο στην έρευνα είχαν ιστορικές επιστολές της εποχής, στις οποίες περιγράφονται οι τελευταίες ημέρες της Σιμονέτα Βεσπούτσι. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αναφέρεται ότι κατέρρευσε κατά τη διάρκεια χορευτικής εκδήλωσης και στη συνέχεια παρέμεινε σε σκοτεινό δωμάτιο, όπου υπέφερε από έντονους πονοκεφάλους, εμετούς, παραισθήσεις και υψηλό πυρετό. Τα συμπτώματα αυτά, όπως επισημαίνεται, συνάδουν με αποπληξία όγκου της υπόφυσης, μια επείγουσα ιατρική κατάσταση που προκαλείται από αιμορραγία ή οίδημα μέσα στον όγκο.
Η αιώνια σχέση του Μποτιτσέλι με τη μούσα του
Η νέα θεωρία προσδίδει μια πιο συγκινητική διάσταση στην ιστορία του έργου, καθώς ο Μποτιτσέλι φαίνεται πως διατήρησε βαθιά συναισθηματική σχέση με τη Σιμονέτα ακόμη και μετά τον θάνατό της.
Η αφοσίωσή του ήταν τόσο έντονη, ώστε όταν πέθανε το 1510, ζήτησε να ταφεί κοντά στη γυναίκα που ενέπνευσε μερικά από τα σημαντικότερα έργα της Αναγέννησης.
Αν τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαιωθούν, τότε η «Γέννηση της Αφροδίτης» δεν αποτελεί μόνο ένα αριστούργημα στην ιστορία της τέχνης, αλλά ίσως και ένα σιωπηλό ιατρικό ντοκουμέντο, στο οποίο ο Μποτιτσέλι αποτύπωσε -χωρίς να το γνωρίζει κανείς για πέντε αιώνες- τα ίχνη της ασθένειας που στέρησαν τη ζωή σε μία μοναδική αναγεννησιακή φιγούρα.
Με πληροφορίες από Queen Mary University
