Από την Κυριακή 2 Αυγούστου, η αρμόδια υπηρεσία της Κομισιόν από κοινού με τις εθνικές αρχές περνά από τη θέσπιση κανόνων στην επιβολή τους απέναντι στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αρχίσει να επιβάλλει τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) και έχει τη δυνατότητα πλέον να ερευνά τους παρόχους μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού (General-Purpose AI – GPAI), να απαιτεί διορθωτικά μέτρα και, όταν διαπιστώνονται παραβάσεις, να επιβάλλει κυρώσεις.
Την ίδια ημέρα, τα chatbots και τα άλλα διαδραστικά συστήματα θα πρέπει να ενημερώνουν τον χρήστη ότι επικοινωνεί με τεχνητή νοημοσύνη και όχι με άνθρωπο, ενώ τα deepfakes και το περιεχόμενο που έχει παραχθεί ή αλλοιωθεί με ΤΝ θα πρέπει να φέρουν σχετική σήμανση.
Οι κανόνες καλύπτουν επίσης τα πλέον προηγμένα μοντέλα γενικού σκοπού, τα οποία ενδέχεται να ενέχουν συστημικούς κινδύνους, από κυβερνοεπιθέσεις και επιβλαβή χειραγώγηση έως την απώλεια ανθρώπινου ελέγχου και κινδύνους που συνδέονται με χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά ή πυρηνικά περιστατικά.
Ωστόσο, η έναρξη της επιβολής του AI Act δεν σημαίνει ότι τίθεται άμεσα σε εφαρμογή το σύνολο του ευρωπαϊκού πλαισίου. Το λεγόμενο AI Omnibus μεταθέτει για τις 2 Δεκεμβρίου 2027 τους κανόνες για τα συστήματα υψηλού κινδύνου, όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται στη βιομετρική ταυτοποίηση, στις κρίσιμες υποδομές, στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στη μετανάστευση, στο άσυλο και στον έλεγχο των συνόρων.
Για τα συστήματα υψηλού κινδύνου που ενσωματώνονται σε ρυθμιζόμενα προϊόντα, όπως μηχανήματα, ανελκυστήρες και παιχνίδια, η εφαρμογή μετατίθεται στις 2 Αυγούστου 2028.
Παράλληλα, από τις 2 Δεκεμβρίου 2026 θα ισχύσουν νέες απαγορεύσεις για συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που παράγουν σεξουαλικά ρητό περιεχόμενο χωρίς τη συναίνεση των προσώπων που απεικονίζονται ή υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.
Η Κομισιόν αποκτά εξουσίες ελέγχου και κυρώσεων
Οι υποχρεώσεις για τους παρόχους μοντέλων γενικού σκοπού άρχισαν να εφαρμόζονται ήδη από το προηγούμενο έτος. Από τις 2 Αυγούστου 2026, όμως, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να ελέγχει επισήμως τη συμμόρφωση των εταιρειών και να επιβάλλει διορθωτικά μέτρα και κυρώσεις. Τα μοντέλα αυτά μπορούν να εκτελούν πολλές διαφορετικές εργασίες και να χρησιμοποιούνται σε ευρύ φάσμα εργαλείων και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των λεγόμενων πρακτόρων τεχνητής νοημοσύνης.
«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια τεχνολογία που μπορεί να μεταμορφώσει την κοινωνία και να προσφέρει εξαιρετικά οφέλη στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας. Βλέπουμε, όμως, επίσης ότι μπορεί να προκληθούν βλάβες εάν δεν σχεδιάζεται και δεν χρησιμοποιείται σωστά, ενώ τα πιο προηγμένα μοντέλα δημιουργούν κινδύνους σε μια εντελώς νέα κλίμακα», δήλωσε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, Χένα Βίρκουνεν.
Οι πάροχοι θα πρέπει να τεκμηριώνουν συγκεκριμένες πληροφορίες και να τις παρέχουν στις αρμόδιες αρχές ή στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τα μοντέλα τους για την ανάπτυξη άλλων συστημάτων. Θα πρέπει επίσης να εφαρμόζουν πολιτική συμμόρφωσης με το ενωσιακό δίκαιο για την πνευματική ιδιοκτησία και τα συγγενικά δικαιώματα και να δημοσιεύουν επαρκώς αναλυτική περίληψη του περιεχομένου που χρησιμοποιήθηκε για την εκπαίδευση των μοντέλων τους.
Η υποχρέωση αυτή αγγίζει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης: τη χρήση βιβλίων, δημοσιογραφικών κειμένων, φωτογραφιών, μουσικής και άλλου προστατευόμενου υλικού, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές ποιο περιεχόμενο χρησιμοποιήθηκε και υπό ποιους όρους.
Η μη συμμόρφωση με τον AI Act μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμα έως 15 εκατ. ευρώ ή έως το 3% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας.
Οι συστημικοί κίνδυνοι
Πρόσθετες υποχρεώσεις προβλέπονται για τους παρόχους των πλέον προηγμένων μοντέλων γενικού σκοπού, τα οποία ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβες μεγάλης κλίμακας. Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά περιστατικά, κυβερνοεπιθέσεις, επιβλαβή χειραγώγηση, απειλές κατά θεμελιωδών δικαιωμάτων και το ενδεχόμενο ένα σύστημα ΤΝ να ενεργήσει έξω από τον ανθρώπινο έλεγχο.
«Η Ευρώπη προέβλεψε αυτή την εξέλιξη», ανέφερε η Βίρκουνεν, υποστηρίζοντας ότι ο AI Act δημιουργεί «ένα σαφές, βασισμένο στον κίνδυνο και ανθεκτικό πλαίσιο για αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη», το οποίο προσφέρει νομική ασφάλεια στους φορείς καινοτομίας και προστατεύει το δημόσιο συμφέρον.
Τι αλλάζει για κείμενα δημόσιου ενδιαφέροντος, chatbots και deepfakes
Οι εικόνες, τα βίντεο και τα ηχητικά αρχεία που δημιουργούνται ή αλλοιώνονται με ΤΝ θα πρέπει να φέρουν σήμανση που θα καθιστά σαφή την τεχνητή τους προέλευση, καθώς και ψηφιακή σήμανση που θα μπορεί να ανιχνεύεται αυτόματα από ειδικά συστήματα.
Τα μέτρα αποσκοπούν, σύμφωνα με την Επιτροπή, στη μείωση της εξαπάτησης και της χειραγώγησης και στη δυνατότητα των πολιτών να γνωρίζουν εάν βρίσκονται απέναντι σε άνθρωπο ή μηχανή και εάν το περιεχόμενο που βλέπουν είναι αυθεντικό.
Ο Κανονισμός προβλέπει, ωστόσο, ορισμένες εξαιρέσεις. Ειδικά για τα κείμενα που δημοσιεύονται με σκοπό την ενημέρωση του κοινού για ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος, η υποχρέωση σήμανσης δεν ισχύει όταν το περιεχόμενο έχει υποβληθεί σε ανθρώπινο ή συντακτικό έλεγχο και φυσικό ή νομικό πρόσωπο έχει αναλάβει τη συντακτική ευθύνη για τη δημοσίευσή του προϋποθέσεις που μπορούν να καλύπτουν, μεταξύ άλλων, δημοσιεύματα μέσων ενημέρωσης.
Παράλληλα, η Κομισιόν έχει διαθέσει ειδικά εικονίδια που μπορούν να χρησιμοποιούν δημιουργοί, εκδότες και άλλοι φορείς για τη σήμανση περιεχομένου που έχει παραχθεί ή αλλοιωθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Η χρήση των εικονιδίων είναι προαιρετική και δεν αποδεικνύει από μόνη της τη συμμόρφωση με τον Κανονισμό, για την οποία εξακολουθούν να είναι υπεύθυνοι οι φορείς που δημοσιεύουν το περιεχόμενο.
Η Κομισιόν δημοσίευσε παράλληλα έναν πρώτο κατάλογο με περισσότερες από 180 οργανώσεις που έχουν υπογράψει τον Κώδικα Πρακτικής για τη διαφάνεια του περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη. Μεταξύ των εταιρειών που ανακοίνωσαν ότι υπογράφουν τον Κώδικα περιλαμβάνονται η Google και η Meta, στις 24 και 28 Ιουλίου αντιστοίχως. Ο Κώδικας είναι εθελοντικός και προσφέρει στις επιχειρήσεις έναν πρακτικό τρόπο να αποδεικνύουν ότι συμμορφώνονται, ενώ οι υποχρεώσεις διαφάνειας του AI Act είναι δεσμευτικές.
Απαγορευμένες πρακτικές
Η έναρξη της επιβολής αφορά επίσης πρακτικές που ο AI Act χαρακτηρίζει απαγορευμένες, όπως συστήματα που χειραγωγούν ανθρώπους, εκμεταλλεύονται ευάλωτες ομάδες με επιβλαβή τρόπο ή προχωρούν σε άδικη κοινωνική βαθμολόγηση πολιτών.
Η ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων μοιράζεται μεταξύ του Ευρωπαϊκού Γραφείου Τεχνητής Νοημοσύνης, των αρμόδιων εθνικών αρχών και του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο θα εποπτεύει τους παρόχους μοντέλων γενικού σκοπού και συστήματα που ενσωματώνονται σε πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες ή μηχανές αναζήτησης, οι εθνικές αρχές τα υπόλοιπα συστήματα, ενώ ο Ευρωπαίος Επόπτης τη χρήση ΤΝ από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η αποτελεσματική εφαρμογή θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον τα κράτη-μέλη θα ορίσουν τις αρμόδιες αρχές και θα τους εξασφαλίσουν επαρκές προσωπικό και πόρους.
Καταγγελίες, πληροφοριοδότες και 60 ειδικοί
Το Ευρωπαϊκό Γραφείο θέτει επίσης σε λειτουργία εργαλεία για την αναφορά πιθανών παραβιάσεων. Πολίτες και επιχειρήσεις θα μπορούν να χρησιμοποιούν ειδικό εργαλείο καταγγελιών, ενώ όσοι εργάζονται για παρόχους συστημάτων ΤΝ ή μοντέλων γενικού σκοπού θα μπορούν, μέσω ασφαλούς εργαλείου για πληροφοριοδότες (Whistleblower Tool), να αναφέρουν πιθανές παραβιάσεις. Η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι οι πληροφορίες θα αντιμετωπίζονται εμπιστευτικά.
Το έργο του Ευρωπαϊκού Γραφείου και των εθνικών αρχών θα υποστηρίζεται από επιστημονική επιτροπή 60 ανεξάρτητων ειδικών. Ως επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος διορίστηκε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Αλεσάντρο Αμπάτε, με ειδίκευση στην ασφάλεια, την επαλήθευση και τον έλεγχο συστημάτων ΤΝ.
«Με την έναρξη της επιβολής κάνουμε ένα σημαντικό βήμα προς μια τεχνητή νοημοσύνη την οποία οι πολίτες και οι επιχειρήσεις μπορούν να κατανοούν και να εμπιστεύονται και της οποίας τα οφέλη θα μοιράζονται ευρέως στην κοινωνία μας», δήλωσε η Βίρκουνεν.
