Οι μεγάλες πυρκαγιές που σαρώνουν τη Γαλλία και την Ισπανία έχουν μετατραπεί σε πολιτικό διακύβευμα για τις εθνικές κυβερνήσεις και τις Βρυξέλλες, καθώς η ένταση και η ταχύτητα των νέων μετώπων ξεπερνούν τις διαθέσιμες δυνατότητες αντιμετώπισης. Η κρίση αποκαλύπτει τις αδυναμίες μόλις τέσσερις μήνες μετά την παρουσίαση, στις 25 Μαρτίου, της νέας στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις δασικές πυρκαγιές, η οποία υποσχόταν στροφή από την κατάσβεση στην πρόληψη, χωρίς δεσμευτικές υποχρεώσεις για τα κράτη-μέλη.
Σύμφωνα με τη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας της Κομισιόν, οι ταυτόχρονες πυρκαγιές προκάλεσαν μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκκένωσης που έχει γνωρίσει η Ευρώπη, αναγκάζοντας περισσότερους από 300.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Στη Γαλλία έχουν καεί πάνω από 116.000 εκτάρια από την αρχή του 2026, αριθμός που συνιστά ιστορικό ρεκόρ.
Παρά τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα θερινή προετοιμασία της ΕΕ, με 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη, πέντε ελικόπτερα και 777 πυροσβέστες από 14 χώρες σε επιφυλακή, τα ταυτόχρονα μέτωπα πίεσαν στα όριά τους τους εθνικούς μηχανισμούς και την ευρωπαϊκή εφεδρεία. Αξιωματούχοι της Κομισιόν προειδοποίησαν στις 27 Ιουλίου ότι ορισμένες φωτιές βρίσκονται «πέραν των διαθέσιμων δυνατοτήτων» και εξαπλώνονται ταχύτερα από όσο μπορούν να τις περιορίσουν οι δυνάμεις κατάσβεσης.
Στη Γαλλία, οι πυρκαγιές έδωσαν στην ακροδεξιά και στη ριζοσπαστική Αριστερά αφορμή να καταγγείλουν την ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού. Στην Ισπανία, ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ζήτησε εθνικό σύμφωνο για την κλιματική κρίση, ανοίγοντας νέα σύγκρουση με το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox.
Η στρατηγική του Μαρτίου και η ευθύνη των κρατών
Η Επιτροπή είχε παρουσιάσει τη στρατηγική ως αλλαγή φιλοσοφίας, αντί η Ευρώπη να περιορίζεται στην αποστολή αεροσκαφών μετά την καταστροφή, θα επένδυε στην πρόληψη, στην ετοιμότητα και στη δημιουργία ανθεκτικότερων τοπίων. Η HuffPost είχε επισημάνει ήδη από τότε ότι η πρόληψη, η διαχείριση των δασών και ο χωρικός σχεδιασμός παρέμεναν ευθύνη των κρατών-μελών, με τις Βρυξέλλες να αναλαμβάνουν κυρίως τον συντονισμό.
Τέσσερις μήνες αργότερα, το Euronews επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος των μέτρων παραμένει στα χαρτιά. Η αραίωση των δασών, η ελεγχόμενη βόσκηση και η αποκατάσταση εγκαταλειμμένων εκτάσεων και υγροτόπων απαιτούν πολυετή εφαρμογή και σταθερή χρηματοδότηση και δεν μπορούν να ανακόψουν τις φωτιές που μαίνονται σήμερα.
Όπως αναφέρει η ίδια πηγή, στις 26 Μαΐου η επίτροπος Περιβάλλοντος Τζέσικα Ρόσγουολ δήλωσε σε συνάντηση υπουργών Γεωργίας ότι η Επιτροπή δεν σχεδιάζει νέες πρωτοβουλίες για τη δασική διαχείριση. Το πεδίο που η ίδια η στρατηγική είχε αναδείξει ως κρίσιμο έμεινε χωρίς επόμενο βήμα.
Το ίδιο δημοσίευμα υπενθυμίζει ότι στο Συμβούλιο υπάρχει εδώ και χρόνια μειοψηφία κρατών που αντιτίθεται στην ενίσχυση των ευρωπαϊκών αρμοδιοτήτων στη δασική πολιτική. Σουηδία και Φινλανδία έχουν πρωταγωνιστήσει, ενώ η Γαλλία συνέβαλε στο πάγωμα του Νόμου για την Αποκατάσταση της Φύσης το 2024. Αναδεικνύεται έτσι μια πολιτική αντίφαση: η Γαλλία, η οποία αντιτάχθηκε σε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή παρέμβαση στη διαχείριση των δασών, χρειάστηκε φέτος επτά αεροσκάφη και τέσσερα ελικόπτερα από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό. Η σύσταση που υιοθέτησε το Συμβούλιο στις 29 Ιουνίου παραμένει μη δεσμευτική.
Προειδοποίηση Λαχμπίμπ προς τις κυβερνήσεις που χαλαρώνουν την κλιματική πολιτική
Στις 29 Ιουλίου, η επίτροπος Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Χάτζα Λαχμπίμπ προειδοποίησε, σε δηλώσεις της στους Financial Times, ότι οι πυρκαγιές αποτελούν μήνυμα προς τις κυβερνήσεις που επιχειρούν να χαλαρώσουν την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική.
«Η Επιτροπή μπορεί να είναι τόσο φιλόδοξη όσο θέλουν τα κράτη-μέλη», ανέφερε, προσθέτοντας ότι όταν οι κυβερνήσεις «σέρνουν τα πόδια τους» ή ζητούν αναβολές, δημιουργείται «πραγματικός κίνδυνος και ανυπολόγιστο κόστος».
Όπως σημειώνουν οι FT, τις υποχωρήσεις πρότεινε η ίδια η Επιτροπή, εισηγούμενη καθυστέρηση της κατάργησης των κινητήρων εσωτερικής καύσης, χαλάρωση των φιλοδοξιών του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και ηπιότερες κυρώσεις για το μεθάνιο.
Η Λαχμπίμπ απέρριψε το επιχείρημα ότι η πρόληψη επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά: κάθε ευρώ που επενδύεται στην προετοιμασία μπορεί, σύμφωνα με την ίδια, να εξοικονομήσει περίπου 100 ευρώ από την αποκατάσταση και την ανοικοδόμηση, χωρίς να συνυπολογίζονται οι ανθρώπινες απώλειες. «Δεν αρκεί να απαντάμε στις καταστροφές, πρέπει να τις προλαμβάνουμε. Δεν μπορούμε να αγνοούμε ότι η Ευρώπη καίγεται σήμερα», δήλωσε.
Η ακροδεξιά πιέζει τον Μακρόν
Σύμφωνα με το Politico, ο ακροδεξιός Εθνικός Συναγερμός παρουσιάζει την κρίση ως απόδειξη ότι οι κυβερνήσεις του Εμανουέλ Μακρόν απέτυχαν να προστατεύσουν τους πολίτες. Μετατοπίζει τη συζήτηση από τον περιορισμό των εκπομπών στην άμεση προσαρμογή πόσα αεροσκάφη διαθέτει η χώρα και εάν προστατεύονται οι κατοικημένες περιοχές παρότι έχει επανειλημμένα αντιταχθεί σε περιβαλλοντικούς κανόνες. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της YouGov που επικαλείται το Politico, το 74% δηλώνει δυσαρεστημένο από την πολιτική Μακρόν για την κλιματική προσαρμογή.
Η πίεση δεν έρχεται μόνο από τα δεξιά. Η γαλλική HuffPost, επικαλούμενη την El Mundo, αναφέρει ότι ο Ζαν-Λικ Μελανσόν της ριζοσπαστικής αριστερής Ανυπότακτης Γαλλίας και ο Ζορντάν Μπαρντελά του Εθνικού Συναγερμού επέκριναν την κυβέρνηση για την έλλειψη εναέριων μέσων και την καθυστέρηση αξιοποίησης του στρατιωτικού A400M.
Ισπανία: Σύγκρουση για τον «κλιματικό αρνητισμό»
Η ισπανική αντιπαράθεση έχει και θεσμική βάση. Οι 17 αυτόνομες κοινότητες έχουν την κύρια ευθύνη για τη διαχείριση των δασών και την πρόληψη, ενώ η κεντρική κυβέρνηση συντονίζει την αντιμετώπιση μεγάλων καταστροφών. Οι κεντροαριστεροί Σοσιαλιστές κατηγορούν περιφερειακές κυβερνήσεις του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος για ανεπαρκείς επενδύσεις στην πρόληψη και στα πυροσβεστικά σώματα.
Ο Σάντσεθ, επικεφαλής του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE), επανέφερε την πρόταση για εθνικό σύμφωνο, προειδοποιώντας ότι ο «κλιματικός αρνητισμός» λειτουργεί ως πρόσθετο καύσιμο για την καταστροφή. Οι αιχμές του στρέφονταν προς το ακροδεξιό Vox και το κεντροδεξιό PP, το οποίο έχει συνάψει συμφωνίες με το Vox σε αρκετές περιφέρειες. Το PP απέφυγε να δεσμευτεί και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι επικαλείται την κλιματική αλλαγή για να καλύψει ελλείψεις στη διαχείριση.
Το βέβαιο είναι ότι οι πυρκαγιές στη Γαλλία και την Ισπανία δεν δοκιμάζουν μόνο την αντοχή των πυροσβεστικών μηχανισμών, αλλά και την αξιοπιστία των κυβερνήσεων και μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής που αναγνώρισε την ανάγκη της πρόληψης, χωρίς όμως να εξοπλίσει τις Βρυξέλλες με τα δεσμευτικά εργαλεία που θα εξασφάλιζαν την εφαρμογή της. Σήμερα καίγονται η Γαλλία και η Ισπανία· αύριο μπορεί να είναι οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.
