Η ιστορία της υφαντικής στη Μύκονο, οι άνθρωποι που τη διατήρησαν ζωντανή και οι δυνατότητες να συνεχίσει να εξελίσσεται σήμερα, αναδείχθηκαν μέσα από το πρόγραμμα «Η αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τέχνης της υφαντικής στη Μύκονο του 21ου αιώνα», που υλοποίησε η Λαογραφική Συλλογή Μυκόνου με τη χρηματοδότηση της πρωτοβουλίας Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Για αιώνες, η υφαντική αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής και οικονομικής ζωής της Μυκόνου. Ρούχα, κλινοσκεπάσματα και προικιά κατασκευάζονταν στον αργαλειό, με γνώσεις και τεχνικές που περνούσαν κυρίως από γυναίκα σε γυναίκα και από γενιά σε γενιά.
Η επιλογή και η επεξεργασία των πρώτων υλών, το γνέσιμο, το στήσιμο του αργαλειού, τα σχέδια και τα χρώματα συνέθεταν μια μακρά διαδικασία, άρρηκτα συνδεδεμένη με την τοπική κοινωνία, την ταυτότητα του τόπου και την καθημερινότητα των οικογενειών.
Κεντρική δράση του προγράμματος ήταν η δημιουργία του ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου» που ακολουθεί τη διαδρομή της υφαντικής της Μυκόνου μέσα από τις παραδοσιακές τεχνικές, τα εργαλεία και τη διαδικασία παραγωγής του νήματος και της ύφανσης.
Το ντοκιμαντέρ δίνει ιδιαίτερη θέση στις μαρτυρίες παλαιότερων Μυκονιατισσών υφαντριών που μοιράζονται τις προσωπικές τους ιστορίες και τις αναμνήσεις τους. Μέσα από τις αφηγήσεις τους αναδεικνύεται η θέση της υφαντικής στο σπίτι και στην οικογενειακή ζωή αλλά και η επινοητικότητα και η δημιουργικότητα των γυναικών που τη διατήρησαν ζωντανή.
«Το μαλλί, η υφαντική, μας θυμίζουν ότι κάθε υλικό έχει μία προέλευση, έναν τόπο, ένα χρόνο, μία ζωή πίσω του. Η υφαντική είναι ο τρόπος με τον οποίο ο χρόνος γίνεται ύφασμα».
Παράλληλα, το ντοκιμαντέρ φωτίζει τον ρόλο της υφαντικής στην πρώιμη τουριστική ανάπτυξη της Μυκόνου και την απήχηση που απέκτησαν τα μυκονιάτικα υφαντά πέρα από τα τοπικά όρια. Η παραδοσιακή τέχνη συνδέεται έτσι με την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του τόπου, καθώς και με τη δυνατότητά της να αποκτά νέες μορφές μέσα από τη σύγχρονη δημιουργία.
Ένας όρθιος, κάθετος αργαλειός αρχαίου τύπου
Στο πλαίσιο του προγράμματος «Η αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τέχνης της υφαντικής στη Μύκονο του 21ου αιώνα» κατασκευάστηκε επίσης ένας ξύλινος, όρθιος και κάθετος αργαλειός αρχαίου τύπου. Η κατασκευή και η λειτουργία του προσφέρουν τη δυνατότητα να μελετηθεί στην πράξη μια αρχαία τεχνική και να γίνει κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσε ο αργαλειός.
Το πρόγραμμα «Η αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τέχνης της υφαντικής στη Μύκονο του 21ου αιώνα» παρουσιάστηκε στην κοινωνία της Μυκόνου σε ένα διήμερο εκδηλώσεων.
Tην πρώτη μέρα πραγματοποιήθηκε η πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ «Το Νήμα του Κόσμου» στο CINE MANTO. Η προβολή πλαισιώθηκε από ομιλίες της αρχαιολόγου Δρ. Αγγελικής Κοσμοπούλου, της αρχαιολόγου Μαρίας Κουτσουμπού και της κοινωνικής ανθρωπολόγου και επίκουρης καθηγήτριας του Παντείου Πανεπιστημίου Δέσποινας Νάζου. Οι διαφορετικές επιστημονικές προσεγγίσεις ανέδειξαν την υφαντική ως ιστορική πρακτική, ως μέρος της τοπικής κοινωνικής ζωής και ως πεδίο σύγχρονης δημιουργίας.
Τη δεύτερη μέρα, ο ξύλινος αργαλειός αρχαίου τύπου παρουσιάστηκε στους μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου της Μυκόνου, στο Λαογραφικό Μουσείο. Οι μαθητές γνώρισαν την ιστορία της υφαντικής και ήρθαν σε επαφή με τα επιμέρους στάδια της ύφανσης, με την καθοδήγηση της σύγχρονης υφάντρας Φαίης Χατζή. Στόχος ήταν να γνωρίσουν την υφαντική όχι μόνο ως τεχνική του παρελθόντος αλλά και ως δεξιότητα που μπορεί να μεταδοθεί και να εξελιχθεί στο παρόν.
