Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) εγκαινιάζει την Πέμπτη 11 Ιουνίου μία έκθεση, ένα τιμητικό spotlight και μία τριπλή βίντεο-εγκατάσταση που παρουσιάστηκαν αναλυτικά σε συνέντευξη τύπου την Τρίτη 9 Ιουνίου. Ο λόγος για το South by Southeast Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή σε επιμέλεια Kατερίνας Γρέγου, το αφιέρωμα στον Γιώργο Λάππα με αφορμή τα 10 χρόνια από τον αιφνίδιο θάνατο του μεγάλου καλλιτέχνη με τίτλο Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω και την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση Voices (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου.
South by Southeast Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή
Νέες αναγνώσεις στη Συλλογή του ΕΜΣΤ
Επιμέλεια: Kατερίνα Γρέγου
Όροφος 2
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, η έκθεση Southby Southeast σηματοδοτεί μια καθοριστική στιγμή στην εξέλιξη της συλλογής του EMΣT και του προσανατολισμού της. Περιλαμβάνοντας πρόσφατα αποκτήματα και δωρεές, μια βασική ομάδα έργων που ήδη υπήρχαν στη συλλογή από καλλιτέχνες της Μέσης Ανατολής, έργα Ελλήνων καλλιτεχνών διαφορετικών γενεών και επιλεγμένους δανεισμούς, αναδεικνύει τη νέα συλλεκτική πολιτική, που ξεκίνησε το 2021. Αυτή στρέφει το βλέμμα πέρα από τις κληρονομημένες Δυτικές συμβάσεις, επανατοποθετώντας την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτισμικής γεωγραφίας της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης – μιας περιοχής που περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική – εξού και ο τίτλος της έκθεσης, Southby Southeast. Με αυτόν τον τρόπο, επαναπροσδιορίζει την Ελλάδα όχι ως περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ως κεντρικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μέσης ή «Εγγύς» Ανατολής, μιας περιοχής που διατρέχεται και συνέχεται από ένα πλέγμα ιστορικών δεσμών διαμορφωμένων από την κινητικότητα, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, την πολυγλωσσία και τις πολυεπίπεδες ταυτότητες. H έκθεση συμπεριλαμβάνει πάνω από 100 έργα 50 καλλιτεχνών, από 20 και πλέον χώρες.
Ο τίτλος της έκθεσης αποτελεί ένα σκόπιμο λογοπαίγνιο πάνω σε αυτόν της ταινίας του Alfred Hitchcock, North by Northwest, σηματοδοτώντας έναν συμβολικό αναπροσανατολισμό πέρα από τη μακροχρόνια προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πολιτισμικά πρότυπα, που χαρακτήρισε την ελληνική νεωτερικότητα από την ανεξαρτησία και μετά. Αντίθετα, η έκθεση South by Southeast επιμένει σε μια πιο σύνθετη, πλουραλιστική χαρτογράφηση, η οποία αναγνωρίζει τη στρατηγική γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο σταυροδρόμι ηπείρων, αυτοκρατοριών και συστημάτων πίστης, καθώς και τις βαθιές ιστορικές συγγένειές της με την περιοχή που κάποτε ήταν γνωστή ως Λεβάντε. Αυτή η μετατόπιση απηχεί ευρύτερες πολιτισμικές και γεωπολιτικές τάσεις, ανάμεσά τους και αυτήν που έχει περιγραφεί πρόσφατα ως μια σύγχρονη «στροφή προς την Ανατολή» στην Ελλάδα, αντανακλώντας ανανεωμένες πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις με τις γειτονικές περιοχές.
Στο πρόσφατο βιβλίο του, The New Byzantines: The Rise of Greece and Return of the Near East [Οι νέοι Βυζαντινοί: Η άνοδος της Ελλάδας και η επιστροφή της Εγγύς Ανατολής] (2025), ο συγγραφέας Sean Matthews υποστηρίζει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε διαδικασία γεωπολιτικού και πολιτισμικού αναπροσανατολισμού προς την Ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή, αντί να είναι αποκλειστικά τοποθετημένη ως μέρος του Δυτικού κόσμου. Ο Mathews δεν είναι ο μόνος που υποστηρίζει ότι η ιδέα της νεότερης Ελλάδας ως αμιγώς Δυτικής οντότητας είναι και Δυτικής κατασκευής (σε μεγάλο βαθμό φαινόμενο του 19ου και 20ού αιώνα), που επιβλήθηκε στη μικρή, νεοσύστατη χώρα από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής. Μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως αποτέλεσμα της Επανάστασης του 1821, η πολιτική δομή του νέου ελληνικού κράτους καθορίστηκε εν πολλοίς από τις τρεις ευρωπαϊκές Μεγάλες Δυνάμεις: το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και τη Ρωσία.
Καλλιτέχνες: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Qadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Pier Paolo Calzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, Ivan Grubanov, Artan Hajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, Ange Leccia, Nate Lowman, Rabih Mroué, Ελένη Μυλωνά, Jennifer Nelson, Μπία Ντάβου, Gabriel Orozco, George Osodi, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, Walid Raad-The AtlasGroup, Thomias Radin / Alexander Brack / Matthias Meisen, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari.
Spotlight
Γιώργος Λάππας
Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω
Επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη
11 Ιουνίου – 8 Νοεμβρίου 2026
Όροφος 2
Με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του καλλιτέχνη και στο πλαίσιο της ανανέωσης της Συλλογής του, το ΕΜΣΤ παρουσιάζει ένα SPOTLIGHT στον Γιώργο Λάππα (1950–2016). Το έργο του Λάππα είχε καθοριστική επίδραση στην ανανέωση και εξέλιξη της γλυπτικής στην Ελλάδα. Τόσο μέσα από την ίδια την καλλιτεχνική πρακτική του όσο και μέσα από τον ρόλο του ως καθηγητή στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, συνέβαλε στην υπέρβαση των παραδοσιακών ορίων της ελληνικής γλυπτικής, μετατοπίζοντας την αντίληψη του είδους από την αναπαράσταση προς μια εννοιολογική πρακτική, στο πλαίσιο της οποίας η γλυπτική λειτουργούσε περισσότερο ως περιβάλλον παρά ως αντικείμενο. Η έκθεση του ΕΜΣΤ πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματός του με τίτλο SPOTLIGHT, που στοχεύει να παρουσιάζει καλλιτέχνιδες και καλλιτέχνες από τη Συλλογή του μουσείου, διαφωτίζοντας το έργο τους και παρουσιάζοντάς το σε βάθος. Η έκθεση συγκεντρώνει έργα από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ, καθώς και επιλεγμένους δανεισμούς από άλλα ιδρύματα και ιδιωτικές συλλογές, που εστιάζουν σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο της πρακτικής του (1996-2004) κατά την οποία ο καλλιτέχνης δημιούργησε μια σειρά από εμβληματικά έργα με τη χρήση ηλεκτρικού φωτός και φωτογραφικής μεμβράνης.
Η έκθεση παρουσιάζει δύο ενότητες έργων του Γιώργου Λάππα. Η πρώτη περιλαμβάνει πρωτοποριακά έργα του 2001 από την ιστορική έκθεσή του στην γκαλερί Bernier / Eliades στην Αθήνα, όπου τρισδιάστατες ανακατασκευές αντικειμένων από φωτογραφικές μεμβράνες Duratrans σηματοδοτούν το ξεκίνημα ενός διαλόγου στην πρακτική του καλλιτέχνη μεταξύ γλυπτικής, φωτογραφίας, φωτός και αρχιτεκτονικού χώρου ιδιαίτερα πρωτοποριακό για την εποχή του. Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει έργα που επικεντρώνονται στην ανθρώπινη φιγούρα και κινούνται μεταξύ γλυπτικής και εγκατάστασης. Και στις δυο αυτές ενότητες έργων τον ενδιαφέρει η έννοια της μεταμόρφωσης που εν μέρει επιτυγχάνεται μέσω του φωτός, το οποίο ενσωματώνει σε όλα τα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση.
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
VOICES, 2025
11 Ιουνίου – 22 Νοεμβρίου 2026
Αίθουσα προβολών, -1
Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση VOICES (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου, ένα πολυμεσικό δοκίμιο που διερευνά την πρακτική της διαμεσότητας [αγγλ. channeling: της επικοινωνίας με μη-φυσικές οντότητες όπως πνεύματα νεκρών, αγγέλων κ.α., συνήθως μέσα από έναν ενδιάμεσο (medium)] και φανερώνει τις απρόσμενες συνδέσεις της με την εξέλιξη των τεχνολογιών επικοινωνίας και πληροφοριών, καθώς και την ιστορία των γυναικείων διεκδικήσεων.
Εκκινώντας από τη Νέα Υόρκη του 1850 και την αντίληψη ότι είναι εφικτή η επικοινωνία με τις ψυχές των νεκρών, το VOICES ταξιδεύει στο χρόνο για να φτάσει στην ψηφιακή εποχή και το σύγχρονο κίνημα του NewAge. Η κατακερματισμένη αφήγηση μετακινείται μπρος πίσω στην ιστορία, εστιάζοντας στις ζωές πνευματιστριών, των οποίων οι εμπειρίες και οι σχέσεις με τις οντότητες που διαμεσολαβούσαν συνθέτουν το κειμενικό σώμα του έργου. Μέσα από την τεχνική του ψηφιακού κολλάζ, δομείται μια ποιητική αφήγηση που συνδέει ετερόκλητα υλικά, ενώ παράλληλα αναφέρεται σε μη-ψηφιακές χειρωνακτικές πρακτικές όπως το κέντημα, το κολλάζ και η δημιουργία λευκώματος.
Το VOICES συνδέει εμπειρίες που η καλλιτέχνιδα είχε ως παιδί, ενσωματώνει και συνεντεύξεις με τη γιαγιά της, η οποία είναι και η ίδια καλλιτέχνιδα, ενώ περιλαμβάνει και ένα φόρο τιμής στη SailorMoon, μια από τις πιο αναγνωρίσιμες υπερηρωίδεςιαπωνικών κινουμένων σχεδίων (anime). Με φεμινιστική ματιά, το δοκίμιο δίνει έμφαση στη σημασία του φύλου στην πνευματιστική πρακτική της διαμεσότητας όπου το γυναικείο σώμα γίνεται αντιληπτό ως η απόλυτη συσκευή επικοινωνίας με τον κόσμο των πνευμάτων. Συνεπώς, το έργο λειτουργεί τόσο ως ιστορική έρευνα –χαρτογραφώντας ένα είδος πνευματικού οικογενειακού δέντρου– όσο και ως ποιητικός στοχασμός για το τι σημαίνει να κατέχει κανείς μια φωνή.
Στόχος της καλλιτέχνιδας κατά τη συγκρότηση αυτού του έργου ήταν να εξερευνήσει τη σύνθετη σχέση της με αυτές τις πρακτικές, αλλά και να δημιουργήσει έναν χώρο παιγνιώδη, μυστικιστικό και συχνά ρομαντικό, όπου ο θεατής καλείται να επανεξετάσει τα όρια ανάμεσα στο πνευματικό και το τεχνολογικό.
Info:
SOUTH BY SOUTHEAST
Νέες αναγνώσεις στη Συλλογή του ΕΜΣΤ
Επιμέλεια: Kατερίνα Γρέγου
SPOTLIGHT
ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΠΠΑΣ
Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω
Επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
VOICES, 2025
Συντονισμός: Σταμάτης Σχιζάκης
Εγκαίνια:
Πέμπτη 11 Ιουνίου
Κι ακόμα:
20:30–21:30 | Η ΑΓΙΑ ΦΑΝΦΑΡΑ
Χάλκινα, κρουστά και φωνές σε ένα διονυσιακό σύνολο που κινείται ανάμεσα σε βαλκανικούς ψαλμούς, παραδοσιακούς ύμνους και τσιγγάνικες δεήσεις.
21:00–23:00 | DJ SHANTEL (DJ set στηνταράτσα)
Ο Shantel φέρνει έναν κοσμοπολίτικο ήχο ανάμεσα σε νοτιοανατολική Ευρώπη, Μεσόγειο και Μέση Ανατολή. Με μέθοδο την πολιτισμική δειγματοληψία, μετατρέπει τη club κουλτούρα σε χώρο διαρκούς μετάβασης και σύνδεσης.
Είσοδος ελεύθερη
emst.gr
