Πώς ήταν για τους κατοίκους της χώρας μας τη δεκαετία του ’50 να ατενίζουν μια ψηλή, όμορφη ξανθιά, Αγγλίδα, όπως η σύζυγος του φιλέλληλα συγγραφέα Patrick Leigh Fermor, Joan, με μια μηχανή Rolleiflex στο ύψος του στέρνου να φωτογραφίζει πρόσωπα, τόπους και σκηνές; ΄Οχι τόσο περίεργο όσο ίσως θεωρούμε σήμερα, δεδεομένου του ότι η Joan Leigh Fermor δεν «επεβαλλε» την παρουσία της, ενώ πριν φωτογραφίσει υπήρχε εξοικείωση με το θέμα της – είτε άνθρωποι, είτε μέρη.
Αυτό σημειώθηκε, μεταξύ άλλων, στη συνέντευξη τύπου που δόθηκε το μεσημέρι της Τετάρτης στο Μουσείο Μπενάκη με αφορμή τα εγκαίνια της έκθεσης «Βλέμμα στον κόσμο. Οι φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor», το Σάββατο 9 Μαΐου 2026 εγκαινιάζεται στο ΓΑΚ / Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ύδρας. Η έκθεση βασίζεται στο ομότιτλολεύκωμα ‘The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor’ και αποτελεί μια συνολική αναφορά στο φωτογραφικό έργο της.
Γιατί στην Υδρα; Διότι το 1954 που πρωτοήρθε στην Ελλάδα, και πριν μεταφερθούν στο σπίτι τους στην Καρδαμύλη, έζησε μαζί με τον αγαπημένο της στο όμορφο νησί «συνομιλώντας» εκει με την πέτρα, τη θάλασσα και τον τόπο, όπως ακούστηκε από την Κωνσταντίνα Αδαμοπούλου, προϊσταμένη και διευθύντρια του Ιστορικού Αρχείου – Μουσείου Υδρας ΙΑΜΥ.
Εκτός από εικόνες της ΄Υδρας, στην έκθεση παρουσιάζονται φωτογραφίες τόσο από την Ελλάδα, όπου εκείνη και ο σύζυγός της βρήκαν καταφύγιο για δεκαετίες, όσο και από τα ταξίδια τους στην Ευρώπη και την Ασία. Με τη φωτογραφική της μηχανή πάντα στις αποσκευές της, κατέγραψε τις ιδιαιτερότητες του τοπίου και τους κατοίκους του. Εικόνες που αντανακλούν την καθαρότητα της ψυχής της, την αγάπη της για τους ανθρώπους, το θαυμασμό της για το μεγαλείο της φύσης και την ιστορία των τόπων. Η ματιά της δεν επηρεάστηκε ούτε αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής και επομένως παρέμεινε ανόθευτη σε όλο της το εύρος. Ηταν μια «αθεράπευτη επαναστάτρια του βλέμματος», όπως ακούστηκε επίσης στη συνέντευξη τύπου.
Το φωτογραφικό έργο της Joan Leigh Fermor, που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας, επεξεργάστηκε ο επιμελητής της έκθεσης Xavier Francesco Salomon, ιστορικός τέχνης και Διευθυντής του Μουσείου Calouste Gulbenkian στη Λισαβόνα, ενώ την παρουσίασή του στην έκθεση σχεδίασε η Olivia Stewart με τη συνεργασία της Ναταλίας Μπούρα.
Όπως αναφέρει ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής της έκθεσης Xavier Francesco Salomon:
Στην έκθεση παρουσιάζεται μια επιλογή φωτογραφιών –από τις περίπου 5.000 φωτογραφίες, διαφάνειες και εκτυπώσεις εξ επαφής που φυλάσσονται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας– που τράβηξε η Joan Leigh Fermor(1912–2003) στις δεκαετίες του 1940 και του 1950. Το διάστημα αυτό, απαθανάτισε εκπληκτικές εικόνες ταξιδεύοντας στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή, την Καραϊβική, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία και, πάνω απ’ όλα, σε όλη την Ελλάδα. Τη δεκαετία του 1950, μαζί με τον μετέπειτα σύζυγό της Patrick Leigh Fermor, έμενε συχνά στην Ύδρα, τόπο συνάντησης ενός στενού κύκλου φίλων που περιλάμβανε τους καλλιτέχνες Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα και John Craxton. Με μεγάλη διακριτικότητα η Joan φωτογράφιζε τον κόσμο γύρω της, κατά καιρούς για λογαριασμό των περιοδικών Architectural Review και Horizon καθώς και για τα δύο εμβληματικά βιβλία του συζύγου της για την Ελλάδα: Μάνη (1958) και Ρούμελη (1966), αλλά τις περισσότερες φορές απλώς για την προσωπική της ευχαρίστηση.
Ο κριτικός λογοτεχνίας Cyril Connolly ανακαλούσε την Joan με «το σκούρο πράσινο ζακετάκι και το γκρι παντελόνι της, τη φωτογραφική της μηχανή περασμένη στον ώμο και τα χρυσά μαλλιά της να ανεμίζουν καθώς περπατούσε, πάντα λίγο πιο ξανθά από όσο νόμιζε κανείς, σαν τον άνεμο σε ένα χωράφι θερισμένα στάχυα». Με τη Rolleiflex ανά χείρας, απαθανάτισε εξαιρετικά μέρη –πολλά από τα οποία έχουν αλλάξει εντελώς σήμερα– αλλά έναν τρόπο ζωής που φαίνεται απομακρυσμένος από τον σημερινό συγκεχυμένο κόσμο.
Οι τοποθεσίες και οι ημερομηνίες των λήψεων, ωστόσο, δεν έχουν σημασία και έτσι αποφασίστηκε να μην συμπεριληφθούν σε αυτήν την έκθεση. Το βλέμμα της Joan είναι αυτό που μιλάει από μόνο του, με μια φωνή ταυτόχρονα λυρική, ήσυχη και κομψή. Κάθε εικόνα είναι προσεκτικά πλαισιωμένη, εστιάζοντας σε ιδιαίτερες μορφές και υφές.
Σαν μια ταλαντούχα συγγραφέας ή μουσικός, δημιούργησε όμορφες συνθέσεις παρατηρώντας στιγμές και περιστατικά γύρω της. Το ακλόνητο βλέμμα της προς τον κόσμο μετέτρεψε αυτό που έβλεπε σε απόλυτη ποίηση.
Η έκθεση συνοδεύεται από την έκδοση The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor που επιμελήθηκεη Olivia Stewart. Το καλαίσθητο λεύκωμα που εκδόθηκε το 2024 από την Class Professional Publishing με την υποστήριξη του PJLFARTSFUND, μελετά το σύνολο του φωτογραφικού έργου της βρετανίδας δημιουργού και αποτελεί φόρο τιμής σε μια ένθερμη ερασιτέχνιδα του μέσου που αγάπησε τον κόσμο, τους ανθρώπους του και τη φωτογραφία.
Πληροφορίες για την επίσκεψη
Διάρκεια έκθεσης: 9 Μαΐου – 26 Ιουλίου 2026
Ώρες λειτουργίας:
Καθημερινά 9:00–16:00
Από 1η Ιουνίου και 19:30 – 21:30
Τιμές Εισιτήριου:€8, €5 (μειωμένο),€3(παιδιά)
