Υπάρχουν άνθρωποι που γράφουν τραγούδια. Υπάρχουν και κάποιοι ελάχιστοι που γράφουν τη μουσική μιας ολόκληρης εποχής. Ο Μίμης Πλέσσας ανήκε στους δεύτερους.
Πιανίστας, συνθέτης, μαέστρος, άνθρωπος της τζαζ, του ελαφρού και του λαϊκού τραγουδιού, του κινηματογράφου και του θεάτρου, αλλά ταυτόχρονα ένας κανονικός επιστήμονας, χημικός με σπουδές και έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 12 Οκτωβρίου 1924 και έφυγε από τη ζωή στις 5 Οκτωβρίου 2024, μόλις μία εβδομάδα πριν συμπληρώσει τα 100 χρόνια του. Πίσω από τη δημόσια εικόνα του μεγάλου δημιουργού υπήρχε ένας άνθρωπος ευγενικός, καλλιεργημένος, ακούραστα περίεργος για τον κόσμο και, μέχρι το τέλος, ερωτευμένος με τη μουσική.
Ο χημικός που κέρδισε η μουσική
Ο Μίμης Πλέσσας φοίτησε στη Λεόντειο και σπούδασε Χημεία στη Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές και την ερευνητική του πορεία στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, με τη μυελίνη και τη λειτουργία της στο νευρικό σύστημα.
Ο Αϊνστάιν υπήρξε καθηγητής του στο Cornell. Και η επιστημονική εργασία του ήταν ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεότητάς του. Πρόδρομος της ανακάλυψης του DNA.
Ο Πλέσσας, πάντως, δεν έπαψε ποτέ να αισθάνεται χημικός. Η επιστημονική κοινότητα αναγνώρισε αυτή την πλευρά της ζωής του και το Πανεπιστήμιο Πατρών τον αναγόρευσε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Χημείας.
Το πιάνο κέρδισε τελικά το εργαστήριο
Η μουσική ήταν ήδη μέσα του. Στην Αμερική διακρίθηκε και ως πιανίστας και στις αρχές της δεκαετίας του 1950 απέσπασε σημαντικές διακρίσεις.
Από εκεί και πέρα η επιλογή είχε ουσιαστικά γίνει. Η Ελλάδα έχασε έναν χημικό και κέρδισε έναν από τους μεγαλύτερους συνθέτες της.
Ο άνθρωπος που έντυσε μουσικά το ελληνικό σινεμά
Η παραγωγή του υπήρξε εντυπωσιακή. Έγραψε μουσική για περισσότερες από εκατό ελληνικές ταινίες και συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη μεγάλη εποχή της Finos Film, τον Γιάννη Δαλιανίδη και τα ελληνικά κινηματογραφικά μιούζικαλ.
Από τη μεγάλη οθόνη πέρασαν στη συλλογική μνήμη τραγούδια όπως «Άνοιξε πέτρα», «Θα πιω απόψε το φεγγάρι», «Του αγοριού απέναντι», «Οι χάντρες», «Αν σ’ αρνηθώ αγάπη μου», «Τι σου ’κανα και πίνεις» και «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου». Πολλά από αυτά ξεπέρασαν τις ίδιες τις ταινίες στις οποίες ακούστηκαν.
Ο «Δρόμος» που έγινε λεωφόρος της ελληνικής δισκογραφίας
Το 1969 ο Μίμης Πλέσσας στη μουσική και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος στους στίχους δημιούργησαν τον «Δρόμο», έναν από τους εμβληματικότερους δίσκους της ελληνικής δισκογραφίας.
Γιάννης Πουλόπουλος, Ρένα Κουμιώτη και Πόπη Αστεριάδη έδωσαν φωνή σε τραγούδια όπως το «Άγαλμα», η «Γελαστή Μαρία», η «Μυρσίνη», το «Ξημερώνει Κυριακή» και το «Έπεφτε βαθιά σιωπή».
Οι αριθμοί που έχουν δημοσιευθεί για τις συνολικές πωλήσεις του διαφέρουν ανά εποχή και καταγραφή, όμως ο «Δρόμος» αναφέρεται επί δεκαετίες ως ένας από τους εμπορικότερους, αν όχι ο εμπορικότερος, δίσκους της ελληνικής δισκογραφίας. Το πραγματικό ρεκόρ του είναι ότι τα τραγούδια του εξακολουθούν να ακούγονται και να τραγουδιούνται περισσότερα από πενήντα χρόνια αργότερα.
Τα μεγάλα ονόματα και τα ταλέντα που πίστεψε
Ο Πλέσσας είχε και ένα ακόμη χάρισμα: αναγνώριζε τη φωνή που μπορούσε να γίνει μεγάλη πριν ακόμη γίνει γνωστή.
Στη μακρά διαδρομή του συνεργάστηκε με μερικούς από τους σημαντικότερους Έλληνες ερμηνευτές: τον Γιάννη Πουλόπουλο, τη Ρένα Κουμιώτη, τη Νανά Μούσχουρη, την Τζένη Βάνου, τη Γιοβάννα, τη Μαρινέλλα, τον Τόλη Βοσκόπουλο, τον Στράτο Διονυσίου, τον Γιάννη Βογιατζή και πολλούς ακόμη.
Δεν έγραφε απλώς ένα τραγούδι και μετά αναζητούσε κάποιον να το πει. Άκουγε τη φωνή, έβλεπε τον άνθρωπο και πολλές φορές έγραφε πάνω του.
Όταν η κλασική μουσική συνάντησε το μπουζούκι
Μία από τις πιο τολμηρές πλευρές του ήταν το «Classics Go Bouzouki». Ο Πλέσσας πήρε κλασικά έργα και τα προσέγγισε με ελληνικά όργανα και κυρίως με το μπουζούκι, αποδεικνύοντας ότι μουσικοί κόσμοι που θεωρούνταν ξένοι μεταξύ τους μπορούσαν να συνομιλήσουν.
Και εδώ υπάρχει για μένα μια πολύ προσωπική ανάμνηση. Το «Classics Go Bouzouki» το μετέφερα ο ίδιος στην τηλεόραση, σε μια ωριαία εκπομπή. Ήταν μια από εκείνες τις παραγωγές που δεν ξεχνώ. Μεγάλη, απαιτητική και πραγματικά εντυπωσιακή. Κυρίως, μου έδωσε τη δυνατότητα να δω από πολύ κοντά πώς ο Μίμης μπορούσε να παντρέψει δύο κόσμους που στα χαρτιά έμοιαζαν ασύμβατοι.
Η Λουκίλα και η οικογένεια
Στα τελευταία και πολύ δημιουργικά χρόνια της ζωής του, δίπλα του ήταν σταθερά η Λουκίλα Καρρέρ Πλέσσα. Όχι απλώς ως σύζυγος, αλλά ως συνοδοιπόρος, συνεργάτιδα και φύλακας του έργου και της καθημερινότητάς του. Μαζί απέκτησαν την κόρη τους, Ελεάννα.
Για τη δική μου οικογένεια, όμως, ο Μίμης και η Λουκίλα δεν ήταν ο διάσημος συνθέτης και η σύζυγός του. Ήταν φίλοι. Οικογενειακοί φίλοι, με διακοπές μαζί, ταξίδια, αμέτρητες ώρες συζητήσεων και εκείνη την οικειότητα που δημιουργείται μόνο όταν η δημόσια εικόνα εξαφανίζεται και μένει ο άνθρωπος.
Και η Λουκίλα ήταν πάντοτε εκεί. Στο πλευρό του. Μέχρι το τέλος.
Οι διακρίσεις μιας ολόκληρης ζωής
Οι βραβεύσεις του Πλέσσα ήταν πολυάριθμες, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Διακρίθηκε σε διεθνείς διοργανώσεις και τιμήθηκε για το σύνολο της προσφοράς του στην ελληνική μουσική. Ανάμεσα στις μεγάλες τιμές ήταν ο Χρυσός Σταυρός του Τάγματος του Φοίνικος, το Χρυσό Μετάλλιο της Πόλεως των Αθηνών και η βράβευσή του από την Ακαδημία Αθηνών.
Το μεγαλύτερο βραβείο του, ωστόσο, ήταν ότι τα τραγούδια του πέρασαν από γενιά σε γενιά χωρίς να χρειάζονται συστάσεις.
Το τελευταίο αντίο
Ο Μίμης έφυγε στις 5 Οκτωβρίου 2024. Η κηδεία του έγινε στις 9 Οκτωβρίου στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών, όπου τον αποχαιρέτησαν η οικογένεια, φίλοι, καλλιτέχνες και άνθρωποι που είχαν μεγαλώσει με τις μουσικές του.
Και ακολούθησε ο πολύ στενός, οικογενειακός αποχαιρετισμός. Εκεί ήμασταν ελάχιστοι. Η Λουκίλα, η κόρη τους, πολύ στενοί συγγενείς και φίλοι, ο Γιώργος Χατζηνάσιος. Και η αφεντιά μου.
Δεν ήταν πια η στιγμή του μεγάλου Μίμη Πλέσσα της ελληνικής μουσικής. Ήταν η στιγμή που αποχαιρετούσαμε τον δικό μας Μίμη.
Έφυγε ο άνθρωπος – έμειναν οι νότες
Ο Μίμης Πλέσσας πρόλαβε σχεδόν έναν ολόκληρο αιώνα. Από τα εργαστήρια Χημείας και την Αμερική μέχρι τα στούντιο της Finos Film. Από την τζαζ στα μπουζούκια. Από τις μεγάλες ορχήστρες στο λαϊκό τραγούδι. Από το πιάνο στα κινηματογραφικά πλατό. Από το «Classics Go Bouzouki» στον «Δρόμο».
Και τελικά απέδειξε κάτι που ίσως μόνο ένας χημικός μπορούσε να γνωρίζει τόσο καλά: ότι για να δημιουργήσεις κάτι που θα αντέξει στον χρόνο χρειάζεται η σωστή ένωση των στοιχείων.
Στη δική του περίπτωση ήταν ταλέντο, γνώση, τόλμη, ευγένεια και ατελείωτη αγάπη για τη μουσική.
Αυτή ήταν η χημεία του Μίμη Πλέσσα. Και αυτή η χημεία δεν τελειώνει.
