Η 27η Αυγούστου ενώνει με έναν παράξενο τρόπο δύο σπουδαίους δημιουργούς της μεταπολεμικής Ελλάδας. Την ημέρα αυτή, το 1909, γεννήθηκε ο Νίκος Τσιφόρος και ακριβώς 96 χρόνια αργότερα, το 2005, έφυγε από τη ζωή ο Γιώργος Μουζάκης. Ο ένας υπηρέτησε τον λόγο, τη σάτιρα, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Ο άλλος έδωσε μουσική, ρυθμό και τραγούδια σε μια ολόκληρη εποχή. Και, όπως δείχνει η έρευνα, συνεργάστηκαν σε έργα που παραμένουν ζωντανά μέχρι σήμερα.
Νίκος Τσιφόρος: Ο ανατόμος της ελληνικής κοινωνίας
Ο Νίκος Τσιφόρος γεννήθηκε στις 27 Αυγούστου 1909 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Σε ηλικία δύο ετών εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Σπούδασε νομικά, άσκησε για λίγο τη δικηγορία, εργάστηκε στο Ελεγκτικό Συνέδριο, αλλά πολύ γρήγορα τον κέρδισε ο κόσμος της γραφής.
Είχε αρχίσει να γράφει από παιδί και το 1928 παρουσίασε την πρώτη του επιθεώρηση σε θερινό θέατρο της Φρεαττύδας. Η μεγάλη επιτυχία ήρθε μέσα στην Κατοχή, το 1944, με την «Πινακοθήκη των Ηλιθίων», που ανέβηκε από τον θίασο του Δημήτρη Χορν και της Μαίρης Αρώνη. Ακολούθησαν δεκάδες θεατρικά έργα, πολλά από τα οποία έγραψε μαζί με τον Πολύβιο Βασιλειάδη.
Ο Τσιφόρος δεν έγραφε απλώς αστείες ιστορίες. Παρατηρούσε τον Έλληνα της γειτονιάς, τον μικροαστό, τον πονηρό, τον φουκαρά, τον δήθεν αξιοπρεπή και τον άνθρωπο του περιθωρίου. Με τη γλώσσα της πιάτσας, τις λαϊκές εκφράσεις και την ακαριαία ατάκα του, κατέγραψε το ψυχογράφημα της μεταπολεμικής κοινωνίας.
«Τα παιδιά της πιάτσας», «Ο Μίλων Φιρίκης», «Εμείς και οι Φράγκοι», «Ελληνική Μυθολογία», «Σταυροφορίες», «Παραμύθια πίσω από τα κάγκελα» και «Η Ιστορία της Γαλλίας» είναι ορισμένα μόνο από τα έργα που εξακολουθούν να διαβάζονται. Παράλληλα, συνεργάστηκε ως χρονογράφος με εφημερίδες και περιοδικά, ενώ έγραψε περισσότερα από 60 κινηματογραφικά σενάρια και σκηνοθέτησε πολλές ταινίες. Το Αρχείο της ΕΡΤ έχει διασώσει ένα πολύτιμο αφιέρωμα στη ζωή και στο έργο του.
Ο Νίκος Τσιφόρος πέθανε στις 6 Αυγούστου 1970, σε ηλικία μόλις 60 ετών, έπειτα από μακρά μάχη με τον καρκίνο.
Γιώργος Μουζάκης: Ο «βασιλιάς της επιθεώρησης»
Ο Γιώργος Μουζάκης γεννήθηκε στις 15 Αυγούστου 1922 στο Μεταξουργείο. Τα δύσκολα παιδικά του χρόνια δεν τον εμπόδισαν να ανακαλύψει πολύ νωρίς την αγάπη του για τη μουσική. Πρώτο του όργανο ήταν η τρομπέτα και μία από τις πρώτες επαγγελματικές του εμφανίσεις έγινε σε παράσταση Καραγκιόζη.
Σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών από το 1939 έως το 1947 και συνέχισε τις μουσικές σπουδές του στην Αυστρία και τη Γερμανία. Έπαιζε τρομπέτα, πιάνο, τρομπόνι και φλικόρνο, διηύθυνε ορχήστρες και συνδέθηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο συνθέτη με τη χρυσή εποχή της ελληνικής επιθεώρησης.
Το Αρχείο της ΕΡΤ αποτιμά την τεράστια παραγωγή του σε περίπου 2.500 τραγούδια, 223 επιθεωρήσεις, 50 μουσικές κωμωδίες και 50 κινηματογραφικές ταινίες. Ανάμεσα στις μεγάλες επιτυχίες του βρίσκονται τα «Έχω απόψε ραντεβού», «Ένας φίλος ήρθε απόψε από τα παλιά», «Σου σφυρίζω», «Αδυναμία μου», «Η σκλάβα», «Βίρα τις άγκυρες», «Δεν πάω σπίτι μου απόψε» και «Καλωσόρισες έρωτα».
Δική του είναι και η μουσική του ιστορικού ύμνου του Παναθηναϊκού, σε στίχους Γιώργου Οικονομίδη. Το 2003 τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο για τη συνολική προσφορά του.
Οι μεγάλες κοινές τους δουλειές
Η πρώτη εμβληματική κινηματογραφική συνάντησή τους έγινε το 1954 στην «Ωραία των Αθηνών». Ο Νίκος Τσιφόρος υπέγραψε το σενάριο και τη σκηνοθεσία, ενώ ο Γιώργος Μουζάκης έγραψε τη μουσική. Στην ταινία πρωταγωνίστησαν η Γεωργία Βασιλειάδου, ο Βασίλης Αυλωνίτης, ο Μίμης Φωτόπουλος, ο Νίκος Σταυρίδης, η Σπεράντζα Βρανά και η Γκέλυ Μαυροπούλου.
Από αυτή την ταινία γεννήθηκε και το περίφημο «Μάμπο Μπραζιλέιρο», το οποίο ερμήνευσαν η Σπεράντζα Βρανά και το Τρίο Κιτάρα. Η ατάκα και η κοινωνική σάτιρα του Τσιφόρου έδεσαν ιδανικά με τη μοντέρνα, εξωστρεφή μουσική του Μουζάκη. Σύμφωνα με τη Φίνος Φιλμ, η ταινία έκοψε 80.420 εισιτήρια και αποτέλεσε σταθμό για την καριέρα της Γεωργίας Βασιλειάδου.
Επτά χρόνια αργότερα συνεργάστηκαν ξανά στον «Κλέαρχο, τη Μαρίνα και τον Κοντό». Ο Τσιφόρος σκηνοθέτησε και συνυπέγραψε το σενάριο με τον Πολύβιο Βασιλειάδη, ενώ ο Μουζάκης έγραψε τη μουσική. Η ταινία, με τους Βασίλη Αυλωνίτη, Γεωργία Βασιλειάδου και Νίκο Ρίζο, προβλήθηκε για πρώτη φορά στις 18 Δεκεμβρίου 1961 και βασίστηκε στο ομώνυμο θεατρικό έργο. Η επίσημη καταγραφή της Φίνος Φιλμ επιβεβαιώνει τη συνεργασία των δύο δημιουργών.
Τα ονόματά τους συναντήθηκαν και το 1967 στον «Ανακατωσούρα». Η ταινία βασίστηκε στο θεατρικό έργο του Τσιφόρου, ενώ τη μουσική συνέθεσε ο Μουζάκης. Τη σκηνοθεσία είχε ο Γρηγόρης Γρηγορίου και πρωταγωνιστούσαν ο Ντίνος Ηλιόπουλος, η Γκέλυ Μαυροπούλου και ο Νίκος Σταυρίδης. Τα στοιχεία καταγράφονται και στο αρχείο προγράμματος της ΕΡΤ.
Κοινή παρουσία τους εντοπίζεται ακόμη στο θεατρικό «Πάρτυ για νέους», που παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 1965 στο θέατρο Ακροπόλ από τον θίασο του Μίμη Φωτόπουλου, με τον Τσιφόρο στους συγγραφικούς συντελεστές και τον Μουζάκη ανάμεσα στους μουσικούς δημιουργούς.
Δεν αποτέλεσαν ένα μόνιμο καλλιτεχνικό δίδυμο. Όταν όμως συναντήθηκαν, η γραφή του ενός και η μουσική του άλλου έδεσαν απόλυτα. Ο Τσιφόρος έδωσε στους ήρωες φωνή και ατάκες. Ο Μουζάκης τούς έδωσε ρυθμό και μελωδία. Και η 27η Αυγούστου ένωσε για πάντα τις δύο μεγάλες διαδρομές τους.
