«Η ομπρέλα είναι ένα αντικείμενο οικείο και καθημερινό και ο κόσμος το αγαπάει γιατί μας προστατεύει από τον καυτό ήλιο το καλοκαίρι και τη κρύα βροχή τον χειμώνα. Ο Ζογγολόπουλος μάλιστα την χρησιμοποιούσε και κλειστή σαν μπαστούνι με υπόδειξη του φίλου του Γιάννη Μόραλη, γι’ αυτό και είχε βαφτίσει χαριτολογώντας την ομπρέλα του ‘Μόραλη’».
Τα δύο εμβληματικά έργα του Γιώργου Ζογγολόπουλου στη Θεσσαλονίκη, οι «Ομπρέλες» της Παραλίας και οι Υδροκινητικές στο Momus, επέστρεψαν πλήρως συντηρημένα και αποκαταστημένα.
Με αφορμή την επάνοδο τους, ο Νίκος Θεοδωρίδης, πρόεδρος του Ιδρύματος Γ. Ζογγολόπουλου και ανιψιός του μεγάλου Έλληνα γλύπτη απαντά στις ερωτήσεις της HuffPost.
Αφηγείται πώς ο Γιώργος Ζογγολόπουλος (1903–2004) δημιούργησε την πρώτη ομπρέλα από μία είδηση που άκουσε στο ραδιόφωνο και μοιράζεται τη φράση του θείου του που θυμάται πιο έντονα.
Εξηγεί από τι «απειλούνται» τα έργα στον δημόσιο χώρο -αναφερόμενος συγκεκριμένα στα γλυπτά του Ζογγολόπουλου– και τονίζει με νόημα: «Τώρα που βλέπουμε τα έργα του της δεκαετίας του ’80 με άλλο μάτι και που ξέρουμε ότι διάβαζε την κβαντοθεωρία και την δημιουργία του κόσμου από την μεγάλη έκρηξη (big bang) καταλαβαίνουμε ότι εννοούσε, όχι μόνο τις βραχογραφίες της Αλταμίρα και του Λεσκό ή τα κυκλαδικά ειδώλια, αλλά ακόμα και αυτά που συμβαίνουν στο σύμπαν και στους γαλαξίες».
Οι Ομπρέλες της παραλίας της Θεσσαλονίκης, τις μεγαλύτερες ζημιές τις υπέστησαν από τα παιδιά που κρεμιούνται επάνω τους και από τα λουκέτα που τα ερωτευμένα ζευγάρια κλειδώνουν επάνω τους υποσχόμενα αιώνια πίστη. Κατά την επισκευή ξεκρεμάσαμε 260 τέτοια λουκέτα.
–Κύριε Θεοδωρίδη, οι εργασίες συντήρησης – αποκατάστασης έγιναν στην Αθήνα. Πόσο περίπλοκη και απαιτητική ήταν κατ’ αρχάς η αποσυναρμολόγηση των έργων; Τι περιλάμβαναν οι εργασίες τις οποίες ανέλαβε το Ίδρυμα Ζογγολόπουλου;
Ν.Θ.: Αποκαταστάθηκαν τα δύο εμβληματικά έργα του Γιώργου Ζογγολόπουλου στη Θεσσαλονίκη, Οι Ομπρέλες της Παραλίας και οι Υδροκινητικές στο Momus.
Από της Ομπρέλες της Παραλίας χρειάστηκε να αποκαθηλωθούν σε σύνολο 25 οι οποίες κατέβηκαν στην Αθήνα στο εργαστήριο για συντήρηση και επισκευή. Τις αποκαθήλωσαν συνεργεία του Δήμου.
Οι ομπρέλες φωτογραφήθηκαν, αριθμήθηκαν και σημειώθηκαν οι ακριβείς θέσεις τους. Η επισκευή αφορούσε αντικαταστάσεις στα πλέγματα, ισιώματα και αντικατάσταση βεργών και αντικατάσταση στροφείων και αμορτισέρ.
Το έργο είναι φτιαγμένο να κινείται από τον αέρα χωρίς να σπάει και γι’ αυτό οι ομπρέλες εξαρτώνται από αμορτισέρ και στροφεία.
Για να κινείται όλο το έργο μαζί ο Ζογγολόπουλος το έχει «δέσει» με 15 «βροχές» οι οποίες είχαν φύγει σχεδόν όλες από το έργο και αντικαταστάθηκαν ή συμπληρώθηκαν.
Οι 25 ομπρέλες τοποθετήθηκαν στις θέσεις τους με χρήση καλαθοφόρου οχήματος και ήταν μία ιδιαίτερα επίπονη και επικίνδυνη εργασία πολύ πιο δύσκολη από το να στήσεις το έργο από την αρχή όπου έχεις αρχή και τέλος, ενώ στην επισκευή χρειάζεται να ελίσσεσαι μέσα στο ήδη στημένο έργο.
Στις υδροκινητικές Ομπρέλες του Momus τα πράγματά ήταν πιο περίπλοκα. Το έργο αν και πιο μικρό είναι πολύ πιο ιδιοφυές και πολύπλοκο το οποίο το θεωρώ την κορωνίδα της ευρηματικότητας και της καλλιτεχνικής και τεχνικής ευφυίας του Γιώργου ΖογγολόπουλουAdvertisement
Αν και πρακτικά ήταν δύσκολη η επισκευή, τεχνικά ήταν σχετικά εύκολη διότι υπήρχαν και σχέδια το Ζογγολόπουλου αλλά και το γεγονός ότι το ίδιο συνεργείο έστησε το 2018 το αδελφό έργο των Ομπρελών της παραλίας, στο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου.
Η συνεργασία με τους υπεύθυνους μηχανικούς, τους χειριστές και τους εργάτες του Δήμου ήταν εξαιρετική και πολύ βοηθητική και σε αυτό το σημείο θέλω να τους συγχαρώ και να τους ευχαριστήσω καθώς και τον τεχνικό μας Ανδρέα Ευαγγελάτο η συμβολή του οποίου ήταν καθοριστική . Επίσης θα πρέπει να ευχαριστήσω και τους χρηματοδότες της επισκευής που είναι οι εταιρείες: ISOMAT ΑΒΕΕ, ΜΕΒΓΑΛ Μακεδονική Βιομηχανία Γάλακτος ΑΕ, Νένδος Σταύρος ΑΕ Αρτοποιίας, Όμιλος EFTHYMIADIS AGROTECHNOLOGIES και Porto Palace Hotel Σ. & Α. Μαμαδάς ΑΕ που με τόση αγάπη για το συγκεκριμένο έργο αλλά και για τον τόπο τους συνέβαλαν οικονομικά για την πραγματοποίηση του εγχειρήματος της επισκευής.
Στις υδροκινητικές Ομπρέλες του Momus τα πράγματά ήταν πιο περίπλοκα. Το έργο αν και πιο μικρό είναι πολύ πιο ιδιοφυές και πολύπλοκο το οποίο το θεωρώ την κορωνίδα της ευρηματικότητας και της καλλιτεχνικής και τεχνικής ευφυίας του Γιώργου Ζογγολόπουλου. Χρησιμοποιεί σωλήνες , ομπρέλες, αλυσίδες για αντίβαρα, αντλίες και χρονοδιακόπτες για την παροχή του νερού που κινεί το έργο γεμίζοντας και αδειάζοντας τους σωλήνες. Επειδή μάλιστα δεν είχαμε σχέδια της λειτουργίας του έργου , με τη πρόοδο των επι τόπου εργασιών ανακαλύπταμε συνέχεια την ευφυία του Ζογγολόπουλου και την ικανότητα του να λύνει μηχανικά και υδραυλικά προβλήματα.
Και σε αυτό το έργο χρειάστηκε να αποκαθηλωθούν 20 ομπρέλες από τις 45 και να ταξιδέψουν στην Αθήνα για επισκευές.
Η δυσκολία δεν ήταν στην επισκευή στην Αθήνα αλλά η επέμβαση επιτόπου στο έργο που χρειάστηκε να στηθούν σκαλωσιές να χτιστεί καινούργια υδατοδεξαμενή και να επισκευάζεται σε στεγνό περιβάλλον ένα έργο που κινείται με νερό.
Το αποτέλεσμα μας δικαίωσε και μας ικανοποίησε απόλυτα.
Για τη συντήρηση των υδροκινητικών «Ομπρελών» στο MOMus, θα ήθελα να ευχαριστήσω την εταιρεία AQUASPOT , Μιχάλης Παπαδημητράκης Α.Ε. για την οικονομική συμμετοχή της στην κατασκευή της δεξαμενής , τον Ανδρέα Ευαγγελάτο που με τις τεχνικές του γνώσεις και ικανότητες έκανε δυνατή την επισκευή του έργου καθώς και τους χρηματοδότες του εγχειρήματος το Ίδρυμα Παπαγεωργίου, τον Κύριο Σταύρο Ανδρεάδη, την Deloit Greece, την ΕΥΑΘ Α.Ε και το Ίδρυμα Γεωργίου Ζογγολόπουλου για την οικονομική αλλά και για την ουσιαστική συμβολή του στην επιτυχή ολοκλήρωση του έργου.
–Ποιες είναι οι φθορές ενός γλυπτού που «αναπνέει» στον δημόσιο χώρο -και δη, τόσο δημοφιλούς όσο οι Ομπρέλες; Από τι «απειλείται», πέρα από το αυτονόητο, την έκθεση στις μεταβολές του καιρού και τη φυσική φθορά του χρόνου;
Το κάθε έργο στον δημόσιο χώρο έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες και τις αιτίες φθορών του.
Το Μνημείο «ο χορός του Ζαλόγγου» που είναι και χαρακτηρισμένο από το ΥΠΠΟ σαν μνημείο της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς , ευρισκόμενο στην άκρη του γκρεμού του Ζαλόγγου σε υψόμετρο 750 μετρίων υποφέρει από τους κεραυνούς και από τις απευθείας κρούσεις αλλά και από τις δονήσεις που προκαλούν οι κεραυνοί. Τελευταία κινδύνευσε και από παράγοντές ανθρωπογενείς…. Ένας τοπικός άρχων κάρφωσε στα μάρμαρα και στους ειδικά φτιαγμένους αρμούς του έργου 80άρες πρόκες για να αναρτήσει πινακίδες με το εθνόσημο κατά την εθνική επέτειο.
Οι Ομπρέλες της παραλίας της Θεσσαλονίκης, τις μεγαλύτερες ζημιές τις υπέστησαν από τα παιδιά που κρεμιούνται επάνω τους και από τα λουκέτα που τα ερωτευμένα ζευγάρια κλειδώνουν επάνω τους υποσχόμενα αιώνια πίστη. Κατά την επισκευή ξεκρεμάσαμε 260 τέτοια λουκέτα.
Η σύζυγος του η Ελένη είχε ζωγραφίσει ήδη από την δεκαετία του ’50 σε μία πρόχειρη ακουαρέλα μια εντύπωση με ομπρέλες, μια βροχερή ημέρα στην Φλωρεντία. Το έργο αυτό το ξαναζωγράφισε σε λάδι 20 χρόνια αργότερα. Είναι λοιπόν πολύ πιθανό ο Ζογγολόπουλος να εμπνεύστηκε από αυτό το έργο όταν το 1995 κατασκεύασε τη σύνθεση του με τις ομπρέλες της παραλίας της Θεσσαλονίκης.
Οι Ομπρέλες του Momus κινδυνεύουν από την αδιαφορία των υπαλλήλων του μουσείου, από παιδιά που πετάνε κοτρόνες μέσα στη υδατοδεξαμενή. Από ένα δήθεν συντηρητή ο οποίος κόμπαζε ότι έτριβε το έργο με «κεζάπι» για να το καθαρίσει αλλά και από προηγουμένους μη ειδικευμένους δήθεν συντηρητές οι οποίοι και είχαν κάνει λαθεμένες παρεμβάσεις στο έργο αλλά και είχαν τοποθετήσει μικρότερες αντλίες από αυτές που χρειάζεται το έργο με αποτέλεσμα το έργο να μην μπορεί να λειτουργήσει υδροκινητικά.
Το έργο «ΑΙΘΡΙΟ» στην πλατεία Συντάγματος που είναι το μεγαλύτερο installation art στην Ελλάδα (25μ ύψος Χ 9 μ διάμετρο) κινδυνεύει από την αδιαφορία του ιδιοκτήτη του (Αττικό Μετρό) και του Δήμου. Το ίδιο το έργο έχει βρομήσει από τα αέρια και την αιθάλη που εφελκύει το φρέαρ αλλά ιδιαίτερα ο περιβάλλον χώρος τον οποίο ο Δήμος έχει εγκαταλείψει και έχει μετατραπεί σε αποχωρητήριο και έχει τοποθετήσει δίπλα στο έργο ένα σπιτάκι ανακύκλωσης με αποτέλεσμα ο τόπος να είναι γεμάτος από σκουπίδια και ρακένδυτους που φέρνουν τενεκεδάκια για ανακύκλωση. Είναι πραγματική ντροπή για την πρωτεύουσα της Ελλάδος το πιο κεντρικό σημείο της Πόλης να είναι και το πιο βρώμικο.
Το υδροκινητικό έργο «τρεις κύκλοι» στον κήπο των γλυπτών στην Νέα παραλία της Θεσσαλονίκης υποφέρει από την κακή ποιότητα του νερού που το κινεί και είναι γεμάτο άλατα και ασβέστια.
–Πότε ο Γιώργος Ζογγολόπουλος συνέλαβε την ιδέα για τις ποιητικές, μαγικές Ομπρέλες; Αληθεύει ότι οφείλει την ιδέα, την έμπνευση, στη σύζυγο του Ελένη;
Ο Ζογγολόπουλος στην δεκαετία του ’80 άκουσε ένα πρωί στο ραδιόφωνο ότι «η Ελλάδα θα σωθεί από τον πυρηνικό όλεθρο διότι είναι κάτω από την ομπρέλα του ΝΑΤΟ». Κατασκεύασε τότε την πρώτη του μονή ομπρέλα αλληγορικά με μία τρύπα στην μέση ειρωνευόμενος τη διαφημιζόμενη προστασία. Η σύζυγος του η Ελένη είχε ζωγραφίσει ήδη από την δεκαετία του ’50 σε μία πρόχειρη ακουαρέλα μια εντύπωση με ομπρέλες, μια βροχερή ημέρα στην Φλωρεντία. Το έργο αυτό το ξαναζωγράφισε σε λάδι 20 χρόνια αργότερα. Είναι λοιπόν πολύ πιθανό ο Ζογγολόπουλος να εμπνεύστηκε από αυτό το έργο όταν το 1995 κατασκεύασε τη σύνθεση του με τις ομπρέλες της παραλίας της Θεσσαλονίκης. Οι ομπρέλες του στην συνέχεια έγιναν ένα γνώριμο μοτίβο σε αρκετές κατασκευές του και παραλλαγές.
–Γλύπτης, ζωγράφος, αρχιτέκτονας, ο διεθνής Γιώργος Ζογγολόπουλος άφησε σπουδαία παρακαταθήκη. Ποια ήταν η σχέση του όμως, με το μακράν πιο διάσημο, πιο αγαπημένο από όλους μας -έργο του, τις Ομπρέλες;
Η ομπρέλα είναι ένα αντικείμενο οικείο και καθημερινό και ο κόσμος το αγαπάει γιατί μας προστατεύει από τον καυτό ήλιο το καλοκαίρι Και τη κρύα βροχή τον χειμώνα. Ο Ζογγολόπουλος μάλιστα την χρησιμοποιούσε και κλειστή σαν μπαστούνι με υπόδειξη του φίλου του Γιάννη Μόραλη, γι’ αυτό και είχε βαφτίσει χαριτολογώντας την ομπρέλα του «Μόραλη».
–Ποια κουβέντα, ποια φράση του Ζογγολόπουλου θυμάστε πιο έντονα;
Η φράση «Ορισμένα έργα ηχούν σαν μουσική» και το ότι κανενός καλλιτέχνη το έργο δεν γίνεται με παρθενογένεση. Όλοι μας επηρεαζόμαστε από κάτι που προϋπάρχει. Τώρα που βλέπουμε τα έργα του της δεκαετίας του ’80 με άλλο μάτι και που ξέρουμε ότι διάβαζε την κβαντοθεωρία και την δημιουργία του κόσμου από την μεγάλη έκρηξη (big bang) καταλαβαίνουμε ότι εννοούσε, όχι μόνο τις βραχογραφίες της Αλταμίρα και του Λεσκό ή τα κυκλαδικά ειδώλια αλλά ακόμα και αυτά που συμβαίνουν στο σύμπαν και στους γαλαξίες. Τον εντυπωσίασε ο χορός των χρωμάτων και των όγκων που μας περιβάλει στο διάστημα, αυτό δηλαδή που οι αρχαίοι ονόμασαν «Κόσμος», στολίδι.
Επηρεασμένος από την ομορφιά του σύμπαντος ο Ζογγολόπουλος κατασκεύασε το διαστημικό του έργο «Κενό και Σφαίρα» και μια σειρά ζωγραφικών έργων που εκπλήσσουν με την κανονικότητα των σχημάτων και την ποικιλία των χρωμάτων τους.
