Ο Όσκαρ Σίντλερ πέθανε στις 9 Οκτωβρίου 1974, σε ηλικία 66 ετών. Το όνομά του, όμως, είχε ήδη συνδεθεί για πάντα με περίπου 1.200 ανθρώπους που επέζησαν από το Ολοκαύτωμα χάρη στις ενέργειές του.
Ήταν μια από τις πλέον παράδοξες προσωπικότητες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γερμανός επιχειρηματίας, μέλος του Ναζιστικού Κόμματος, άνθρωπος που αρχικά είδε την κατοχή της Πολωνίας και τον πόλεμο ως επιχειρηματική ευκαιρία. Στην πορεία μετατράπηκε σε προστάτη των Εβραίων εργατών του και χρησιμοποίησε χρήματα, γνωριμίες, δωροδοκίες και την επιρροή του για να τους κρατήσει μακριά από τον θάνατο.
Από επιχειρηματίας του πολέμου σε σωτήρα
Ο Σίντλερ γεννήθηκε στις 28 Απριλίου 1908 στο Τσβιτάου της Μοραβίας, τότε τμήμα της Αυστροουγγαρίας και σήμερα Svitavy της Τσεχίας.
Μετά τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία εγκαταστάθηκε στην Κρακοβία και ανέλαβε εργοστάσιο που παρήγαγε εμαγιέ σκεύη και αργότερα υλικά χρήσιμα για τη γερμανική πολεμική μηχανή.
Στο εργοστάσιο εργάζονταν πολλοί Εβραίοι. Στην αρχή η επιλογή τους είχε και οικονομικό κίνητρο, καθώς αποτελούσαν φθηνότερο εργατικό δυναμικό. Όσο όμως ο ναζιστικός διωγμός γινόταν ολοένα αγριότερος και ο Σίντλερ έβλεπε από κοντά τι συνέβαινε στους Εβραίους της Κρακοβίας, η στάση του άλλαξε.
Η εκκαθάριση του γκέτο
Τον Μάρτιο του 1943 οι Ναζί προχώρησαν στην εκκαθάριση του γκέτο της Κρακοβίας. Άνθρωποι εκτελούνταν, οικογένειες χωρίζονταν και χιλιάδες οδηγούνταν στο στρατόπεδο Πλάσοφ.
Εκεί διοικητής ήταν ο διαβόητος Άμον Γκετ, ένας από τους πιο βίαιους αξιωματικούς των SS.
Ο Σίντλερ άρχισε να χρησιμοποιεί συστηματικά τις σχέσεις του με Γερμανούς αξιωματικούς και να προσφέρει χρήματα, πολύτιμα αντικείμενα και αγαθά για να προστατεύει τους εργάτες του. Η βασική δικαιολογία του ήταν απλή: οι άνθρωποι αυτοί ήταν απαραίτητοι για την παραγωγή του εργοστασίου. Στην πραγματικότητα, η ιδιότητα του «απαραίτητου εργάτη» μπορούσε να γίνει εισιτήριο ζωής.
Η λίστα που σήμαινε ζωή
Το 1944, καθώς ο Κόκκινος Στρατός πλησίαζε, οι Ναζί άρχισαν να κλείνουν στρατόπεδα και να μεταφέρουν κρατουμένους.
Ο Σίντλερ κατάφερε να εξασφαλίσει άδεια για τη μεταφορά του εργοστασίου του στο Μπρνένιτς, στη σημερινή Τσεχία. Για να μεταφερθούν μαζί του οι Εβραίοι εργάτες καταρτίστηκαν κατάλογοι με τα ονόματά τους.
Αυτή ήταν η περίφημη «Λίστα του Σίντλερ».
Περίπου 1.200 άνθρωποι σώθηκαν μέσα από την επιχείρησή του. Για κάθε όνομα της λίστας υπήρχε ένας άνθρωπος που διαφορετικά κινδύνευε άμεσα να οδηγηθεί στα στρατόπεδα εξόντωσης.
Ο Σίντλερ ξόδεψε μεγάλο μέρος της περιουσίας του σε δωροδοκίες, τρόφιμα και προμήθειες για να διατηρήσει τους ανθρώπους του ζωντανούς μέχρι το τέλος του πολέμου.
Μετά τον πόλεμο
Με την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, ο Σίντλερ βρέθηκε σε δύσκολη θέση λόγω της ιδιότητάς του ως μέλους του Ναζιστικού Κόμματος. Οι Εβραίοι που είχε σώσει έδωσαν μαρτυρίες για τις πράξεις του.
Μετά τον πόλεμο δεν κατάφερε να ξαναβρεί την επιχειρηματική επιτυχία. Έζησε για ένα διάστημα στην Αργεντινή και αργότερα επέστρεψε στη Δυτική Γερμανία. Οι επιχειρηματικές προσπάθειές του απέτυχαν και στα τελευταία χρόνια της ζωής του στηρίχθηκε οικονομικά και από ανθρώπους που είχε σώσει και τις οικογένειές τους.
Το 1963 το Γιαντ Βασέμ τον αναγνώρισε ως «Δίκαιο των Εθνών».
Ο μοναδικός τάφος στην Ιερουσαλήμ
Ο Όσκαρ Σίντλερ πέθανε στις 9 Οκτωβρίου 1974 στο Χίλντεσχαϊμ της Δυτικής Γερμανίας. Επιθυμία του ήταν να ταφεί στην Ιερουσαλήμ.
Ο τάφος του βρίσκεται στο καθολικό νεκροταφείο στο Όρος Σιών και μέχρι σήμερα αποτελεί τόπο επίσκεψης. Πάνω του οι επισκέπτες αφήνουν συχνά μικρές πέτρες, σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση.
Ο Σπίλμπεργκ έκανε τη λίστα γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο
Η ιστορία του Σίντλερ έγινε παγκοσμίως γνωστή μέσα από το βιβλίο του Τόμας Κενίλι «Schindler’s Ark», που κυκλοφόρησε το 1982 και κέρδισε το Booker Prize.
Έντεκα χρόνια αργότερα ο Στίβεν Σπίλμπεργκ μετέφερε την ιστορία στον κινηματογράφο. Η «Λίστα του Σίντλερ» κυκλοφόρησε το 1993, γυρισμένη σχεδόν ολόκληρη σε ασπρόμαυρο φιλμ.
Τον Σίντλερ υποδύθηκε ο Λίαμ Νίσον, τον Άμον Γκετ ο Ρέιφ Φάινς και τον Εβραίο λογιστή Ιτζάκ Στερν ο Μπεν Κίνγκσλεϊ.
Η ταινία εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά έργα για το Ολοκαύτωμα και κέρδισε επτά Όσκαρ, μεταξύ των οποίων Καλύτερης Ταινίας και Σκηνοθεσίας.
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνοθετικές επιλογές του Σπίλμπεργκ είναι το μικρό κορίτσι με το κόκκινο παλτό: μια σπάνια πινελιά χρώματος μέσα στην ασπρόμαυρη ταινία, που συμβολίζει την ανθρώπινη τραγωδία μέσα στη μαζική εξόντωση.
«Όποιος σώζει μία ζωή…»
Στο τέλος της ταινίας εμφανίζονται πραγματικοί άνθρωποι που σώθηκαν από τον Σίντλερ μαζί με τους ηθοποιούς που τους υποδύθηκαν, αφήνοντας πέτρες στον τάφο του στην Ιερουσαλήμ.
Οι άνθρωποι που σώθηκαν έγιναν γνωστοί ως «Schindlerjuden» — οι «Εβραίοι του Σίντλερ». Έκαναν οικογένειες, απέκτησαν παιδιά και εγγόνια και δημιούργησαν τη δική τους συνέχεια μέσα στον χρόνο.
Έτσι, η πραγματική «Λίστα του Σίντλερ» δεν είναι απλώς ένα ιστορικό έγγραφο με περίπου 1.200 ονόματα. Είναι ένας κατάλογος ανθρώπων που, σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια Εβραίοι οδηγήθηκαν στην εξόντωση, απέκτησαν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη κληρονομιά του Όσκαρ Σίντλερ: ένας άνθρωπος που ξεκίνησε τον πόλεμο επιδιώκοντας να κερδίσει χρήματα από αυτόν και τελικά χρησιμοποίησε όσα είχε για να σώσει ανθρώπινες ζωές.
