Ο σημαντικός στοχαστής και συγγραφέας Στέλιος Ράμφος απεβίωσε σε ηλικία 87 ετών. Σύμφωνα με πληροφορίες της HuffPost, τις τελευταίες 15 ημέρες νοσηλευόταν στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών με λοίμωξη.
Πολυγραφότατος, παρεμβατικός και μαχητικός αρθρογράφος, ο Στέλιος Ράμφος -ο οποίος προτιμούσε αντί του χαρακτηρισμού «φιλόσοφος» απλά την ιδιότητα του συγγραφέα, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Σπούδασε στην Νομική Αθηνών και από το1965 Φιλοσοφία στο Παρίσι, όπου και δίδαξε (Βενσέν 1969-1974).
Επέστρεψε και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα το 1974, όπου και συνέχισε το συγγραφικό του έργο.
Η εργασία του επικεντρώθηκε στην ερμηνευτική του ελληνισμού με ιδιαίτερη έμφαση στην κατανόηση των πνευματικών χαρακτηριστικών που κληροδότησε το Βυζάντιο στην Νεότερη Ελλάδα. Ερεύνησε κυρίως τις συνέπειες που είχε «η ματαίωση της βυζαντινής Αναγέννησης για τη διάπλαση του νεοελληνικού ψυχισμού».
Η πλούσια βιβλιογραφία του αντικατοπτρίζει τις πνευματικές αναζητήσεις του, τις θέσεις και τις προτάσεις του αναφορικά με τον μαρξισμό, την οικουμενικότητα του ελληνικού πολιτισμού, τους συσχετισμούς της σύγχρονης πνευματικής δημιουργίας με την ελληνορθόδοξη παράδοση.
Στην εργοβιογραφία του περιλαμβάνεται πλούσια αρθρογραφία με αναφορές σε αυτά τα γνωστικά πεδία, δημοσιευμένα σε περιοδικά όπως “Ευθύνη”, “Ερουρέμ”, “Ινδικτος”. Είχε σημαντική παρουσία στη δημόσια ζωή με συνεντεύξεις στον Τύπο και την τηλεόραση, όπως με με δημόσιες ομιλίες. Δίδαξε στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν και αργότερα στο Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη.
Είχε υπογράψει περί τα 30 βιβλία, μεταξύ των οποίων «Το αδιανόητο τίποτα», «Η Λογική της παράνοιας» και το «Υπάρχεις σαν Μοίρα». Είχε δημοσιεύσει επίσης, μελέτες για τον Πλάτωνα (Φιλοσοφία Ποιητική), τον Αριστοτέλη (Μίμησις εναντίον μορφής), τον Οιδίποδα Τύραννο (Το αίνιγμα και η μοίρα), τους ασκητές της ερήμου (Πελεκάνοι ερημικοί), καθώς και μία συλλογή άρθρων και δοκιμίων του «Μία καλοκαιρινή ευτυχία τρίζει» (1999).
Ο Στέλιος Ράμφος στον δημοσιογράφο της HuffPost Δημοσθένη Γκαβέα (απόσπασμα):
«Εμείς έχουμε πολύ σοβαρό πρόβλημα με την πραγματικότητα. Πεθαίνουμε για παραμύθια, γιατί η έλλειψη αυτοπεποιθήσεως η οποία μας συνοδεύει πολλούς αιώνες τώρα, μας κάνει να καταφεύγουμε σε φαντασιώσεις, προκειμένου αυτό που δεν μπορούμε να κάνουμε με τα χέρια μας να το κάνουμε με το μυαλό μας ή να το αναθέτουμε σε φανταστικούς ήρωες. Μόνο με λύση του προβλήματος της ταυτότητας μπορούμε να οδηγηθούμε σε μια διαχείριση του προβλήματος πιο σοβαρή και πιο καρποφόρα.
Και πως μπορεί να γίνει αυτή η ένεση πραγματικότητας;
Θα πρέπει το πολιτικό σύστημα να καταλάβει αυτή την ανάγκη και αυτό αρχίζει από τις υποσχέσεις των πολιτικών. Το ελληνικό πρόβλημα είναι το κράτος και κατ΄ επέκταση η συνειδητοποίηση από τον πολιτικό κόσμο με ποιον τρόπο, με ποια μέσα και με τι κομματικούς και κοινωνικούς μηχανισμούς θα πάμε σε ένα κράτος του οποίου ο χαρακτήρας ποιος είναι; Να εγγυάται την κοινωνική συνοχή με πολιτικά μέσα, να υπηρετεί την κοινωνία, ενώ τώρα το κράτος υπηρετεί επί μέρους συμφέροντα. Όταν το κράτος υπηρετήσει την κοινωνία όπως στη Γερμανία, στη Σουηδία και αλλού, με τις αδυναμίες και τις απάτες που μπορεί να γίνονται, αλλά που είναι κρούσματα και όχι καθεστώτα. Όταν αυτό γίνει, τότε και η σχέση μας με το κράτος θα γίνει σχέση εμπιστοσύνης.
Άρα το θέμα μας είναι αυτό: το κράτος. Πρέπει να πάμε σε μια κοινωνία, της οποίας ο δεσμός θα έχει να κάνει με πολιτικούς θεσμούς και όχι με τη συνεχή επανάληψη του παρελθόντος. Εμείς πάμε να πετύχουμε κοινωνική συνοχή επαναλαμβάνοντας το μεγαλείο του παρελθόντος, στα λόγια και επομένως και στα όνειρα, ενώ χρειάζεται η πραγματικότητα εκείνη του εγγυητή της κοινωνικής συνοχής μέσα από θεσμούς, δηλαδή μέσα από υπηρεσίες που προσφέρουν στους ανθρώπους και στις κοινότητες τις ανθρώπινες και στις οικογένειες και στα χωριά…»
ΠτΔ: Προκάλεσε έναν δημιουργικό διάλογο για την κοινωνία
«Με αισθήματα θλίψης αποχαιρετούμε τον Στέλιο Ράμφο, έναν από τους πιο σημαίνοντες στοχαστές της σύγχρονης εποχής, αναφέρει στο συλλυπητήριο μήνυμα του ο ΠτΔ Κωνσταντίνος Τασούλας.
«Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας διακεκριμένος διανοούμενος, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στην εμβάθυνση της εθνικής μας αυτογνωσίας. Πνεύμα ανήσυχο, ξεχώριζε για την ηθική του ακεραιότητα, ενώ συνδύαζε την ευγένεια των τρόπων με το πάθος για τις βαθύτερες αλήθειες. Συνδέοντας την αρχαία γραμματεία, τη βυζαντινή παράδοση και τη δυτική φιλοσοφία, επιχείρησε να αναλύσει τις δομές της νεοελληνικής σκέψης, τις νοοτροπίες, καθώς και τις ιστορικές και θρησκευτικές μας συνθέσεις και αναφορές.
Μέσα από το συγγραφικό του έργο, τις διδασκαλίες και τις τοποθετήσεις του, προκάλεσε έναν δημιουργικό διάλογο για την κοινωνία, διαμορφώνοντας μια παρουσία στον δημόσιο βίο σταθερή, γόνιμη και ουσιαστική.
Στους οικείους του εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια».
Κυρ. Μητσοτάκης: «Η Ελλάδα χάνει έναν πιστό και ανυστερόβουλο υπηρέτη της»
«Η Ελλάδα και ο κόσμος της διανόησης θρηνούν από σήμερα την απώλεια ενός πιστού και ανυστερόβουλου υπηρέτη τους. Αλλά και εγώ χάνω έναν φίλο και συνομιλητή που πλούτιζε κάθε μας συζήτηση ανεξάρτητα αν συμφωνούσαμε πάντοτε και σε όλα», τόνισε σε ανάρτησή του ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για την εκδημία του φιλόσοφου Στέλιου Ράμφου.
Ο πρωθυπουργός στην ανάρτησή του στο fb επισήμανε ότι «ο Στέλιος Ράμφος, άλλωστε, πίστευε ότι οι ιδεολογίες φυλακίζουν τις ιδέες. Γι’ αυτό και το ρήμα που προτιμούσε, συνήθως, ήταν το “νομίζω»” και όχι το “πιστεύω”». Και πρόσθεσε:
«Από τις πιο φωτεινές προσωπικότητες της προδικτατορικής Αριστεράς και, μέσω της ιστορικής “Πανσπουδαστικής”, πρωτοστάτησε στις τότε ιδεολογικές και πολιτιστικές αναζητήσεις της. Ενώ στα χρόνια της δικτατορίας, ξεκίνησε, στο Παρίσι, το μεγάλο ταξίδι του στη Φιλοσοφία. Για να το συνεχίσει, ύστερα, με επιμέλεια στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης μέχρι και χθες. Μακριά από δόγματα και δεσμεύσεις».
Ο κ. Μητσοτάκης ανέφερε επίσης ότι «ο Στέλιος Ράμφος μελέτησε και δίδαξε όλους τους μεγάλους διανοητές, δίνοντας νέα διάσταση στη σκέψη τους και αξιοποιώντας, παράλληλα, δεδομένα της κοινωνικής ανθρωπολογίας και της ψυχανάλυσης. Έτσι, στα περίπου 50 βιβλία που συνέγραψε τέμνει όλα τα προβλήματα της σύγχρονης ζωής. Και, μαζί της, της σύγχρονης Ελλάδας. Συνεπώς η προσφορά του δεν είναι μόνο ακαδημαϊκή. Όσο, κυρίως, κοινωνική» και κατέληξε:
«Προσέγγισε την Ορθοδοξία μέσα από ένα πρίσμα προοδευτικό. Και “διάβασε” την ιστορία της χώρας φέρνοντας στο προσκήνιο τις συνέπειες που είχε το γεγονός ότι ο τόπος μας δεν γνώρισε την Αναγέννηση μετά τον Μεσαίωνα. Μπόρεσε, με αυτόν τον τρόπο, ν’ απαντήσει σε πολλές αντιφάσεις που διαπερνούν επί δεκαετίες όχι μόνο το πολιτικό μας σύστημα. Αλλά και τις καθημερινές μας συμπεριφορές.
Με άλλα λόγια, ανάμεσα στα πολλά άλλα, ο Στέλιος Ράμφος αναδείχθηκε και σε έναν μοναδικό κριτικό παρατηρητή της δημόσιας ζωής. Προτάσσοντας πάντα τη λογική και την ευθύνη απέναντι στον λαϊκισμό. Και εξηγώντας ότι δεν υπάρχει παράδοση χωρίς εξέλιξη. Όλα αυτά, ζώντας ο ίδιος αθόρυβα και διακριτικά, συνδυάζοντας τη συνέπεια των λόγων του με εκείνη του καθημερινού βίου του.
Αποχαιρετώ με θλίψη και σεβασμό αυτόν τον λαμπρό Έλληνα και γλυκό άνθρωπο. Και στέλνω τη σκέψη μου στη γυναίκα του Ειρήνη, στις δύο κόρες του και στους χιλιάδες μαθητές και φίλους του. Πρόκειται για εθνική απώλεια. Είμαι σίγουρος, όμως, ότι όσα πρέσβευε ο Στέλιος Ράμφος θα γίνουν οδηγοί στη σκέψη και στη δράση όλων των πολιτών που θέλουν να είναι ελεύθεροι, αδέσμευτοι και χρήσιμοι στους άλλους».
Κ. Χατζηδάκης: Η πνευματική παρακαταθήκη του Στέλιου Ράμφου θα μείνει πάντα ζωντανή
Το δικό του αντίο στον Στέλιο Ράμφο απευθύνει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, ενώ θυμίζει και την «ασυνήθιστη παρέμβαση» του μεγάλου φιλοσόφου στο Συνέδριο της ΝΔ το 2017.
Σε ανάρτησή του ο κ. Χατζηδάκης αναφέρει: «Έφυγε ο κορυφαίος Έλληνας διανοητής Στέλιος Ράμφος. Ένας ξεχωριστός, σύγχρονος φιλόσοφος. Ανάμεσα στις πνευματικές του αναζητήσεις η συσχέτιση της σύγχρονης δημιουργίας με την ελληνορθόδοξη παράδοση. Από παλιά καθηγητής στο Παρίσι, με ευρείες γνώσεις, ξεκάθαρη σκέψη, αιχμηρό όποτε χρειαζόταν λόγο, παρεμβατικότητα και έμφαση στην Ελλάδα. Είχα εντυπωσιαστεί από την πρώτη φορά που τον άκουσα ως φοιτητής τη δεκαετία του ’80. Τον καλέσαμε σε μια ασυνήθιστη παρέμβαση στο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας το 2017. Μπορούσε με ένα εντυπωσιακό τρόπο να συνδυάζει τον πνευματικό του πλούτο με τις σύγχρονες πολιτικές και κοινωνικές συζητήσεις. Η πνευματική παρακαταθήκη του Στέλιου Ράμφου θα μείνει πάντα ζωντανή. Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του».
Μενδώνη: Μας κληροδοτεί μια συνολική ερμηνευτική του Ελληνισμού
Πληροφορούμενη την απώλεια του Στέλιου Ράμφου, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε την ακόλουθη δήλωση:
«Η απώλεια του Στέλιου Ράμφου μας στερεί έναν από τους κορυφαίους στοχαστές της σύγχρονης Ελλάδας. Πνεύμα ανήσυχο, βαθύ και εξαιρετικά διεισδυτικό, με βαθιά γνώση της αρχαίας και νεότερης φιλοσοφίας, ο Στέλιος Ράμφος καταλείπει ένα ογκώδες, πρωτότυπο και εξαιρετικά συνεκτικό και συστηματικό συγγραφικό έργο, στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται η ταυτότητα του Ελληνισμού και ο προσανατολισμός του, απέναντι σ΄ έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Συνδυάζοντας την κλασική με τη βυζαντινή παιδεία, ο Στέλιος Ράμφος αναζητεί τους τρόπους με τους οποίους η ελληνική σκέψη μπορεί να ενταχθεί στον σύγχρονο στοχασμό, καθοδηγώντας την Ελλάδα σε μια οργανική ένταξη στον οικουμενικό κόσμο, εισφέροντας την «ιδιοπροσωπία» της. Ο στοχασμός και το έργο του Στέλιου Ράμφου δεν αναπτύχθηκαν σε συνθήκες εργαστηρίου, μακριά από την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, αλλά σε ακατάπαυστη αλληλεπίδραση μ’ αυτήν. Σε κρίσιμες, όχι πολύ μακρινές, συνθήκες για τον τόπο, ο Στέλιος Ράμφος άρθρωσε λόγο ουσιαστικό, παρεμβατικό και οξυδερκή για τη δημόσια ζωή και τα κακώς κείμενά της, δικαιώνοντας στο έπακρο τον ρόλο του ως γνήσιου διανοουμένου. Φεύγοντας, μας κληροδοτεί μια συνολική ερμηνευτική του Ελληνισμού, η οποία δίκαια τον κατατάσσει στους κορυφαίους και επιδραστικότερους στοχαστές μας. Η απώλειά του δεν επηρεάζει την ακτινοβολία των αναζητήσεών του, επειδή, γόνιμα, μετουσιώθηκαν σε διαρκή στοχασμό για το παρελθόν και το μέλλον μας.
«Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε, και το βρίσκω σπουδαίο και δύσκολο, είναι να πούμε με δικά μας λόγια, αλήθειες παμπάλαιες. Η πιο δυνατή πρωτοτυπία είναι η οικειοποίηση. Μη μας διαφεύγει ότι ο ελληνισμός είναι, απ’ αρχής μέχρι τέλους, δάνειο και απ’ αρχής μέχρι τέλους, καινούργιος. Στους Έλληνες δεν χρωστάμε τη δημιουργία, εκ του μηδενός. Τους χρωστάμε τη δόξα του μηδενός. Τη δημιουργία». Αυτές είναι οι θεμελιώδεις σκέψεις του Στέλιου Ράμφου που γράφτηκαν το 1995 και θα παραμείνουν ως ισχυρή πυξίδα και πυρήνας εθνικής αυτοσυνειδησίας, σήμερα, και στο μέλλον.
Τον αποχαιρετούμε με ευγνωμοσύνη για τις νέες ατραπούς σκέψης που μας άνοιξε, με τη βεβαιότητα ότι θα εξακολουθήσουν να καλλιεργούν νέους στοχασμούς.
Στην οικογένειά του, τους μαθητές και τους φίλους του απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».
Ν. Κεραμέως: Με βαθιά συγκίνηση αποχαιρετώ τον Στέλιο Ράμφο
«Με βαθιά συγκίνηση αποχαιρετώ τον Στέλιο Ράμφο», αναφέρει η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, στο μήνυμά της σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης.
Στην ανάρτησή της, η κ. Κεραμέως επισημαίνει:
«Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν φεύγουν, αφήνουν πίσω τους κάτι πολύ μεγαλύτερο από το έργο τους. Αφήνουν τον τρόπο που έκαναν ολόκληρες γενιές να σκέφτονται. Ο Στέλιος Ράμφος ήταν ένας τέτοιος άνθρωπος.
Είχα τη μεγάλη τύχη να τον γνωρίζω προσωπικά και να έχω μαζί του μοναδικές συζητήσεις ειδικά για θέματα παιδείας που μένουν ανεξίτηλα χαραγμένες. Ήταν από εκείνες τις συζητήσεις που δεν τελείωναν, όταν έφευγες, αλλά συνέχιζαν διυλισμένα μέσα σου.
Τον αποχαιρετώ με βαθιά συγκίνηση. Θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του. Καλό ταξίδι!».
ΠΑΣΟΚ: Έλεγε πάντα με θάρρος την άποψή του κάνοντας αιχμηρές παρεμβάσεις για τον δημόσιο βίο
Ο Τομέας-Δίκτυο Πολιτισμού του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής και η Υπεύθυνη Κ.Τ.Ε. Πολιτισμού – Βουλευτής Λακωνίας κα Νάγια Γρηγοράκου αποχαιρετούν τον σπουδαίο διανοούμενο Στέλιο Ράμφο.
Πολυγραφότατος και πολυσχιδής ασχολήθηκε με ζητήματα φιλοσοφίας, ψυχολογίας, ιστορίας και θρησκείας βάζοντας πάντα στο επίκεντρο την Ελλάδα.
«Εγκλωβιζόμαστε στις αδυναμίες και τις εξαρτήσεις μας. Απουσιάζει η κουλτούρα ανεξαρτησίας, κατά την οποία τα κενά δεν καλύπτονται από κομπίνες αλλά με δημιουργικότητα. Η δυσκολία μας έχει να κάνει με τη ροπή μας προς την ευκολία. Μας ενδιαφέρουν οι δικαιολογίες για τις ατυχίες μας».
Έλεγε πάντα με θάρρος την άποψή του κάνοντας αιχμηρές παρεμβάσεις για τον δημόσιο βίο και τα τεκταινόμενα στη χώρα μας.
Η προσωπικότητα και η σκέψη του θα λείψουν.
Το έργο του, όμως, θα μείνει για πάντα επίκαιρο τοποθετώντας τον ανάμεσα στους κορυφαίους της πνευματικής μας ζωής.
Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του.
