Τι σημαίνει επιτυχία; Τι σημαίνει ελευθερία; Πόσες από τις επιθυμίες μας είναι πραγματικά δικές μας; ΄Εννοιες που συχνά θεωρούνται ως δεδομένες αμφισβητεί μέσα από τη δουλειά της η καλλιτέχνιδα Σαλώμη Οικονομίδη ως γνήσια εκπρόσωπος της Gen Z. Αν σκεφτεί κανείς ότι η γενιά της μεγάλωσε σε διαδοχικές κρίσεις όπως η οικονομική κρίση και η πανδημία, δεν είναι τυχαίο ότι, όπως μας λέει χαρακτηριστικά, όσοι ανήκουν σε αυτή είναι πιο πρόθυμοι να αμφισβητήσουν παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από την επιτυχία, την καριέρα και την προσωπική ταυτότητα.
Αφορμή της συνέντευξης δεν ήταν άλλη από τη συμμετοχή της Σαλώμης Οικονομίδη σε ηλικία μόλις 26 ετών στη διεθνή φουάρ σύγχρονης τέχνης, Volta Basel 2026. “Αυτό που με χαροποίησε περισσότερο είναι ότι η δουλειά μου μπόρεσε να συνομιλήσει με ένα διεθνές κοινό”, μας λέει χαρακτηριστικά.
- Πώς έγινε πραγματικότητα η συμμετοχή σας στα 26 σας χρόνια στo Volta Basel, τη διεθνή φουάρ σύγχρονης τέχνης που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα δορυφορικά γεγονότα και λειτουργεί ως φυτώριο για ανερχόμενα ταλέντα;
Η συμμετοχή στο Volta Basel ήταν αναμφίβολα ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της μέχρι τώρα πορείας μου. Δεν πρόκειται μόνο για μια διεθνή φουάρ, αλλά για μια διοργάνωση που πραγματοποιείται το Art Basel week, την εβδομάδα κατά την οποία όλος ο κόσμος της τέχνης βρίσκεται στη Βασιλεία για πολλαπλές εκθέσεις. Συλλέκτες, επιμελητές, μουσεία, ιδρύματα, γκαλερί και καλλιτέχνες από κάθε γωνιά του κόσμου συναντώνται εκεί, γεγονός που δημιουργεί μια μοναδική συγκέντρωση δημιουργικής ενέργειας. Για έναν νέο καλλιτέχνη, η δυνατότητα να παρουσιάσει το έργο του σε αυτό το περιβάλλον είναι μια σπουδαία ευκαιρία αλλά και μια μεγάλη πρόκληση. Αυτό που με χαροποίησε περισσότερο είναι ότι η δουλειά μου μπόρεσε να συνομιλήσει με ένα διεθνές κοινό.
- Η συμμετοχή σας έγινε από τη Roma Gallery από κοινού με τον Aubert Issachar. Που “τέμνονται” οι εικαστικές πρακτικές σας;
Παρότι η εικαστική μας γλώσσα είναι αρκετά διαφορετική, πιστεύω ότι συναντιόμαστε στην ανάγκη να εξερευνήσουμε τα συστήματα που διαμορφώνουν τη σύγχρονη εμπειρία. Ο Aubert εξετάζει τη γλώσσα, τα σύμβολα και τους μηχανισμούς επικοινωνίας, ενώ εγώ εστιάζω περισσότερο στα αντικείμενα κατανάλωσης, στα μέσα μαζικής εικόνας και στους τρόπους με τους οποίους διαμορφώνεται η επιθυμία και η αίσθηση της ελευθερίας. Και οι δύο όμως ασχολούμαστε με δομές που επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας.
- Με τι βιώματα επιστρέψατε από την σημαντική αυτή διοργάνωση; Τι πιστεύετε ότι σας προσέδωσε σαν καλλιτέχνη αλλά και σαν άνθρωπο αυτή η εμπειρία στο περίπτερο της Roma στην Βασιλεία;
Το πιο έντονο βίωμα ήταν η αίσθηση ότι συμμετείχα σε μια παγκόσμια συζήτηση γύρω από τη σύγχρονη τέχνη. Εκείνη την εβδομάδα η Βασιλεία λειτουργεί σχεδόν σαν ένα ζωντανό οικοσύστημα όπου όλοι συζητούν, ανταλλάσσουν ιδέες και αναζητούν νέες καλλιτεχνικές φωνές. Ως νέα καλλιτέχνιδα, το να παρουσιάζω έξι έργα μου σε μια διεθνή φουάρ κατά τη σημαντικότερη ίσως εβδομάδα της χρονιάς για τη σύγχρονη τέχνη ήταν κάτι που δεν θεωρώ καθόλου δεδομένο. Ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον να βλέπω ανθρώπους από διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα να συνδέονται με τα έργα μου.
- Πως βιώσατε την πρώτη σας εικαστική εμφάνιση στην ομαδική έκθεση στην γκαλερί TAT στην καινούργια Astir Marina;
Κάθε πρώτη παρουσίαση έχει μια ιδιαίτερη φόρτιση και μια αίσθηση έκθεσης. Θυμάμαι ότι ένιωθα ενθουσιασμό αλλά και περιέργεια για το πώς θα διαβαστεί η δουλειά μου από το κοινό.
Η συμμετοχή στην TAT ήταν σημαντική γιατί μου έδωσε την ευκαιρία να παρουσιάσω το έργο μου σε ένα πολύ ευρύ κοινό. Πιστεύω ότι η τέχνη αποκτά ενδιαφέρον όταν βγαίνει από τα στενά όρια του καλλιτεχνικού χώρου και συναντά ανθρώπους με διαφορετικές εμπειρίες και αναγνώσεις. Αυτές οι συναντήσεις είναι συχνά οι πιο ουσιαστικές.
- “Tα έργα της λειτουργούν ως καθρέφτης της εποχής μας: παιχνιδιάρικα, πολύχρωμα αλλά ταυτόχρονα αιχμηρά και στοχαστικά”, έχει γραφτεί για τη δουλειά σας. Πως κατορθώνετε αυτό τον συνδυασμό;
Νομίζω ότι ο συνδυασμός αυτός προκύπτει φυσικά από την ίδια την εποχή που ζούμε. Περιβαλλόμαστε καθημερινά από εικόνες που είναι ελκυστικές, άμεσες και συχνά διασκεδαστικές, αλλά πίσω τους κρύβονται πολύ πιο σύνθετοι μηχανισμοί που επηρεάζουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε, καταναλώνουμε και αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Με ενδιαφέρει να χρησιμοποιώ αυτή την οπτική γλώσσα — τα παιχνίδια, τα έντονα χρώματα, τα αναγνωρίσιμα σύμβολα της ποπ κουλτούρας — ως ένα είδος “δούρειου ίππου”. Ο θεατής έλκεται αρχικά από την εικόνα, αλλά στη συνέχεια καλείται να αναρωτηθεί τι ακριβώς κρύβεται πίσω από αυτήν. Εκεί βρίσκεται για μένα η ουσία του έργου.
- Ανήκετε σε μια γενιά που βίωσε σε ευαίσθητη ηλικία και την οικονομική κρίση και το κύμα της πανδημίας. Πώς πιστεύετε ότι λειτούργησε αυτή η συνθήκη ως προς την Gen Z;
Η γενιά μου μεγάλωσε μέσα σε διαδοχικές κρίσεις. Πρώτα η οικονομική κρίση και στη συνέχεια η πανδημία μάς έκαναν να συνειδητοποιήσουμε από πολύ νωρίς ότι τίποτα δεν είναι απολύτως δεδομένο. Αυτό διαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το μέλλον, την εργασία, αλλά και την ίδια την έννοια της ασφάλειας. Παράλληλα, είμαστε ίσως η πρώτη γενιά που μεγάλωσε σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσα στα social media. Από τη μία είχαμε την αβεβαιότητα της πραγματικότητας και από την άλλη μια διαρκή έκθεση σε εικόνες επιτυχίας, ευτυχίας και αυτοπραγμάτωσης. Αυτή η αντίφαση θεωρώ ότι επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τις προσδοκίες που έχουμε από τη ζωή. Ωστόσο, πιστεύω ότι αυτές οι συνθήκες μάς έκαναν και πιο ευέλικτους, πιο προσαρμοστικούς και πιο πρόθυμους να αμφισβητήσουμε παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από την επιτυχία, την καριέρα και την προσωπική ταυτότητα.
- Εσάς πως σας “ακούμπησαν” οι δυσκολίες της γενιάς σας καλλιτεχνικά;
Με έκαναν να αμφισβητώ περισσότερο τις έννοιες που συχνά θεωρούμε δεδομένες. Τι σημαίνει επιτυχία; Τι σημαίνει ελευθερία; Πόσες από τις επιθυμίες μας είναι πραγματικά δικές μας; Πολλά έργα μου περιστρέφονται γύρω από αυτή τη σκέψη. Στο “Ride to Freedom”, στο “Pulling the Strings” ή στο “Feelin’ Lucky?” βλέπουμε χαρακτήρες που μοιάζουν να έχουν τον έλεγχο, αλλά στην πραγματικότητα λειτουργούν μέσα σε προκαθορισμένα συστήματα. Νομίζω ότι αυτή η αίσθηση της αόρατης καθοδήγησης είναι κάτι που η γενιά μου βιώνει πολύ έντονα.
- Εκτός από τον πόπ ρεαλισμό του Τζεφ Κουνς και τα καυστικά σχόλια για τον υπερκαταναλωτισμό του Αντι Γουόρχλ, όπως έχετε πει, από που αλλού αντλείτε για να δημιουργήσετε;
Αντλώ έμπνευση κυρίως από πράγματα που συναντάμε καθημερινά και συχνά προσπερνάμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Από τη διαφήμιση και τα social media μέχρι τα παιδικά παιχνίδια, τα φάρμακα, τα προϊόντα πολυτελείας ή ακόμη και τις μικρές τελετουργίες της καθημερινότητας. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα το πώς τα αντικείμενα αποκτούν συμβολική δύναμη. Ένα κουτί φαρμάκων, μια γραβάτα, ένα παιχνίδι arcade ή ένα αυτοκίνητο δεν είναι απλώς αντικείμενα· κουβαλούν ιδέες γύρω από την επιτυχία, τον έλεγχο, την ασφάλεια ή την επιθυμία. Εκεί ξεκινά συνήθως η έρευνά μου.
- Τελικά θα πρέπει ή όχι να ζήσουμε Life as a Game (δανείζομαι τον τίτλο της περσινής σας έκθεσης στην γκαλερί The Art Concierge); Και γιατί;
Ο τίτλος της έκθεσης ήταν περισσότερο ένα ερώτημα παρά μια απάντηση. Όλοι συμμετέχουμε σε παιχνίδια. Υπάρχουν κανόνες, στόχοι, ανταμοιβές και ρόλοι, είτε μιλάμε για την κοινωνία, είτε για την οικονομία, είτε για την προσωπική μας ζωή. Το ερώτημα είναι αν αναγνωρίζουμε ότι παίζουμε. Για μένα το πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το παιχνίδι. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ξεχνάμε ποιος έθεσε τους κανόνες και γιατί. Πολλά από τα έργα μου εξερευνούν ακριβώς αυτή την ένταση ανάμεσα στην αίσθηση της ελευθερίας και στις αόρατες δομές που καθορίζουν τις επιλογές μας. Ίσως λοιπόν η απάντηση να είναι ότι μπορούμε να ζήσουμε τη ζωή σαν παιχνίδι, αρκεί να μην ξεχνάμε να αμφισβητούμε τους κανόνες του.
- Και μετά το Volta Βasel τι;
Το Volta Basel 2026 ήταν αναμφίβολα μια πολύ σημαντική στιγμή στην πορεία μου, αλλά δεν το βλέπω ως έναν τελικό προορισμό. Αντιθέτως, λειτούργησε ως επιβεβαίωση ότι η δουλειά μου μπορεί να σταθεί σε ένα διεθνές πλαίσιο και να συνομιλήσει με ένα ευρύτερο κοινό. Αυτό που κρατώ περισσότερο από τη Βασιλεία είναι η εμπειρία, οι συναντήσεις και οι συζητήσεις που γεννήθηκαν γύρω από τα έργα μου. Μου έδωσε την ώθηση να συνεχίσω να εξελίσσω τη δουλειά μου με ακόμη μεγαλύτερη συνέπεια και τόλμη. Αυτή την περίοδο επικεντρώνομαι στην ανάπτυξη νέων έργων και στη διερεύνηση νέων εκθεσιακών ευκαιριών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Νιώθω ότι το Volta δεν ήταν η κορύφωση μιας πορείας, αλλά η αρχή ενός νέου κεφαλαίου. Και αυτό είναι ίσως το πιο συναρπαστικό στοιχείο αυτής της εμπειρίας.
Περισσότερα: salomeeconomides.com
