Στη νέα νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού για τη σύσταση της ανώνυμης εταιρείας «Hellenic Heritage» που αφορά τη διαχείριση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς -όπως επίσης, την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα και την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων- αναφέρεται με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος.
Πρόκειται για το νομοσχέδιο του ΥΠΠΟ με τίτλο «Σύσταση νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, με την επωνυμία “Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.” (Hellenic Heritage Organisation S.A.), Αναδιοργάνωση του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.), Στρατηγική για την προστασία και ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς, Εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την ανάπτυξη του Οπτικοακουστικού Δημιουργικού Τομέα, Ρυθμίσεις για την προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς, διαχείριση και διανομή αδιάθετων ποσών πνευματικών δικαιωμάτων και θέματα εποπτευόμενων φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού», που ψηφίστηκε χθες, στη Βουλή.
Η ανάρτηση Σκέρτσου
«Θυμάστε το περίφημο δήθεν “τσιμέντωμα” της Ακρόπολης για το οποίο είχε βγει κυριολεκτικά “στα κάγκελα” η αντιπολίτευση πριν λίγα χρόνια; Φυσικά τίποτα από αυτά δεν ίσχυε καθώς αποδείχθηκε ότι πρόκειται για ένα έργο μελετημένο και υλοποιημένο με τις αυστηρότερες προδιαγραφές του ΚΑΣ χάρη στο οποίο έχει πλέον εξασφαλιστεί η προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία στον Ιερό Βράχο. Κάτι αντίστοιχο επιχειρείται τις τελευταίες μέρες από τους ίδιους αδιόρθωτους και αμετανόητους αντιπολιτευτικούς κύκλους απέναντι στη νέα νομοθετική πρωτοβουλία του υπ. Πολιτισμού και της Λίνας Μενδώνη για τη δημιουργία μιας νέας ανώνυμης εταιρίας αποκλειστικά δημόσιου χαρακτήρα και συμφέροντος με την ονομασία Hellenic Heritage», γράφει ο κ. Σκέρτσος.
Στη συνέχεια της ανάρτησης σημειώνεται ότι αποστολή του νέου οργανισμού, που αποτελεί θυγατρική του ΟΔΑΠ, είναι η προστασία και ανάδειξη των ελληνικών μνημείων, με αρμοδιότητες τη βελτίωση της προσβασιμότητας σε ΑμεΑ, την αναβάθμιση των υποδομών (αναψυκτήρια, πωλητήρια, τουαλέτες, φύλαξη), τη διαφημιστική προβολή, καθώς και την είσπραξη και απόδοση στο δημόσιο των εσόδων από τα εισιτήρια.
Ο υπουργός Επικρατείας κάνει λόγο για «καταπέλτη» ομιλία της Λίνας Μενδώνη στη Βουλή και παραθέτει 10 ερωτήσεις και απαντήσεις που, όπως αναφέρει, «καταρρίπτουν τον μύθο περί “ξεπουλήματος” των μνημείων»:
Οι 10 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη «Hellenic Heritage»
1. Ισχύει ότι η κυβέρνηση «πουλάει» τα αρχαία και τα μνημεία μέσω της Hellenic Heritage;
Όχι. Ξεπούλημα χωρίς μεταβίβαση κυριότητας δεν υπάρχει. Το νομοσχέδιο δεν μεταβιβάζει ούτε την κυριότητα ούτε την προστασία κανενός μνημείου. Η κυριότητα παραμένει αποκλειστικά στο Ελληνικό Δημόσιο, όπως κατοχυρώνεται από το άρθρο 24 του Συντάγματος και τον αρχαιολογικό νόμο.
2. Αφού πρόκειται για Ανώνυμη Εταιρεία, δεν σημαίνει ότι ιδιωτικοποιείται η πολιτιστική κληρονομιά;
Όχι. Η Hellenic Heritage είναι εταιρεία δημοσίου χαρακτήρα και δημοσίου συμφέροντος. Το 90% των μετοχών ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο και το 10% στον ΟΔΑΠ, ενώ οι μετοχές είναι αμεταβίβαστες. Δεν μπορεί να εισέλθει ιδιώτης μέτοχος ούτε σήμερα ούτε στο μέλλον.
3. Θα μπορεί η εταιρεία να πουλήσει ή να εκποιήσει μνημεία και δημόσια ακίνητα;
Κατηγορηματικά όχι. Το ίδιο το νομοσχέδιο δεν κάνει μεταβίβαση κυριότητας και αποκλείει ρητά οποιαδήποτε εκποίηση ακίνητης περιουσίας. Η διαχείριση δεν ταυτίζεται με την κυριότητα και πολύ περισσότερο δεν σημαίνει δικαίωμα πώλησης.
4. Τότε ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος της νέας εταιρείας;
Να κάνει αποτελεσματικότερη τη λειτουργία του ΟΔΑΠ. Αναλαμβάνει εκτελεστικές και επιχειρησιακές εργασίες -όπως πωλητήρια, αναψυκτήρια, ψηφιακές υπηρεσίες, εμπορική οργάνωση και εξυπηρέτηση επισκεπτών- πάντοτε στο όνομα και για λογαριασμό του ΟΔΑΠ, ο οποίος διατηρεί τον στρατηγικό σχεδιασμό, την εποπτεία και τον έλεγχο.
5. Μπορεί η εταιρεία να αποφασίζει μόνη της για τις χρήσεις των αρχαιολογικών χώρων;
Όχι. Κάθε σχέδιο αξιοποίησης περνά από τον ΟΔΑΠ, τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και τελικά εγκρίνεται από τον Υπουργό Πολιτισμού. Η επιστημονική και θεσμική προστασία των μνημείων παραμένει απολύτως ανέπαφη.
6. Γιατί, λοιπόν, η αντιπολίτευση μιλά για ιδιωτικοποίηση;
Διότι συγχέει -ή επιλέγει να συγχέει- τη διαχείριση με την κυριότητα. Όπως αντίστοιχα μιλούσε για «ιδιωτικοποίηση του νερού» ενώ η κυβέρνηση της ΝΔ επέστρεψε την ΕΥΔΑΠ από το Υπερταμείο στο υπ. Περιβάλλοντος ή όπως σκοπίμως μιλούσε για φορολόγηση των φιλοδωρημάτων όταν η κυβέρνηση της ΝΔ είναι αυτή που κατοχύρωσε το αφορολόγητο όριο στα φιλοδωρήματα. Το ίδιο το νομοσχέδιο προβλέπει δημόσιο έλεγχο, δημόσιο λογιστικό, κανόνες δημοσίων συμβάσεων και προσλήψεις μέσω ΑΣΕΠ. Πρόκειται για ένα αυστηρά δημόσιο πλαίσιο λειτουργίας, όχι για ιδιωτική εκμετάλλευση.
7. Τα έσοδα που θα παράγονται πού θα καταλήγουν;
Στον Πολιτισμό. Τα έσοδα επιστρέφουν στον ΟΔΑΠ και μέσω του κρατικού προϋπολογισμού χρηματοδοτούν τη συντήρηση των μνημείων, τις υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού και τη στήριξη της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας. Δεν αποτελούν ιδιωτικό κέρδος.
8. Δεν θα μπορούσε ο ΟΔΑΠ να συνεχίσει μόνος του όπως σήμερα;
Ακριβώς επειδή ο ΟΔΑΠ πέτυχε, αποκτά πλέον έναν εξειδικευμένο εκτελεστικό βραχίονα. Έτσι ο ΟΔΑΠ επικεντρώνεται στον σχεδιασμό, στην εποπτεία και στη διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος, ενώ οι επιχειρησιακές λειτουργίες οργανώνονται πιο αποτελεσματικά.
9. Ποιο είναι το πραγματικό «ξεπούλημα» των μνημείων;
Ξεπούλημα είναι η εγκατάλειψη και η υποχρηματοδότηση που ζήσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Κλειστά πωλητήρια, ανενεργά αναψυκτήρια, κακές υπηρεσίες και χαμένα έσοδα σημαίνουν λιγότερους πόρους για συντήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η προστασία απαιτεί θεσμούς, οργάνωση και χρηματοδότηση, όχι μόνο συνθήματα.
10. Ποιο είναι τελικά το διακύβευμα του νομοσχεδίου;
Το διακύβευμα δεν είναι αν τα μνημεία θα παραμείνουν δημόσια – αυτό είναι ήδη αδιαπραγμάτευτο. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα αποκτήσει ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό και πλήρως δημόσιο εργαλείο για να αυξάνει τα έσοδα που επιστρέφουν στα μνημεία, να βελτιώνει τις υπηρεσίες προς τους επισκέπτες και να επενδύει περισσότερο στην πολιτιστική κληρονομιά και στη σύγχρονη δημιουργία. Αυτό ακριβώς υπηρετεί η Hellenic Heritage.
Οικονομικά στοιχεία και απολογισμός έργου
Παράλληλα, στην ανάρτηση παρατίθενται συγκριτικά οικονομικά στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία τα έσοδα του ΟΔΑΠ την περίοδο 2015-2018 ανήλθαν σε περίπου 400 εκατ. ευρώ, ενώ την περίοδο 2022-2025 αυξήθηκαν σε περίπου 758 εκατ. ευρώ, χάρη στην αναδιοργάνωση που θεσπίστηκε με τον νόμο του 2020.
Τέλος, επισημαίνεται ότι από το 2019 έως σήμερα έχουν εγκαινιαστεί 34 νέα μουσεία, ενώ έχει επιτευχθεί η ένταξη τριών επιπλέον περιοχών και μνημείων (Ζαγοροχώρια, Μινωικά Ανάκτορα, Όλυμπος) στον κατάλογο της UNESCO.
Μενδώνη: Εύκολο να φωνάζεις «ο Παρθενώνας στο σφυρί», πολύ δυσκολότερο να παραδεχτείς ότι ο πολιτισμός χρειάζεται πόρους
Κατά την ολοκλήρωση της συζήτησης στην Ολομέλεια, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ανέπτυξε τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου, απαντώντας παράλληλα στους ισχυρισμούς της αντιπολίτευσης περί ιδιωτικοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Η πολιτιστική μας κληρονομιά προστατεύεται αποκλειστικά και μόνο με κανόνες δικαίου. Οργανώνεται και αναπτύσσεται και με τα έσοδα που επιστρέφουν, μέσω του ΟΔΑΠ, στο Υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να πραγματώσουν τους σκοπούς και την αποστολή του Υπουργείου. Ακούω όλες αυτές τις μέρες ότι “η ανώνυμη εταιρεία θα πάρει τα μνημεία”, ότι η κυριότητα περνά μέσω της ανώνυμης εταιρείας σε ιδιώτες και ότι, στην πράξη, ξεπουλάμε τα μνημεία. Το πρώτο και αδιαπραγμάτευτο: Δεν υπάρχει ξεπούλημα όταν δεν υπάρχει μεταβίβαση κυριότητας. Το σχέδιο νόμου συστήνει ανώνυμη εταιρεία ως επιχειρησιακό και εκτελεστικό βραχίονα του ΟΔΑΠ, όχι ως φορέα μεταβίβασης κυριότητας μνημείων».
Η υπουργός υπογράμμισε ότι το νομοσχέδιο δεν αφορά στο καθεστώς προστασίας των μνημείων, το οποίο παραμένει απολύτως κατοχυρωμένο από το Σύνταγμα και τον αρχαιολογικό νόμο, το ν. 4858/2021 «Περί Προστασίας των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς». «Ο δημόσιος χαρακτήρας της προστασίας και της κυριότητας των μνημείων δεν αποτελεί αντικείμενο του υπό συζήτηση νομοσχεδίου. Η πολιτιστική κληρονομιά προστατεύεται από το άρθρο 24 του Συντάγματος και από τον νόμο για την προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς», τόνισε η Λίνα Μενδώνη. «Διαχείριση δεν σημαίνει κυριότητα. Και αφού η εταιρεία δεν έχει την κυριότητα, δεν μπορεί να προβεί σε εκποίηση. Διαχείριση σημαίνει συμβάσεις, λειτουργίες, υπηρεσίες στο όνομα και για λογαριασμό του ΟΔΑΠ, εμπορική οργάνωση, ψηφιακά συστήματα, παραγωγή προϊόντων και εξυπηρέτηση επισκεπτών, πάντα εντός των ίδιων αυστηρών θεσμικών πλαισίων που διέπουν σήμερα τόσο τον ΟΔΑΠ όσο και το Υπουργείο Πολιτισμού».
Η Λίνα Μενδώνη έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην ανάγκη ενίσχυσης των δομών του πολιτισμού, επισημαίνοντας ότι: «Είναι εύκολο να φωνάζεις “ο Παρθενώνας στο σφυρί”. Είναι πολύ δυσκολότερο να παραδεχτείς ότι ο πολιτισμός χρειάζεται πόρους. Ότι η πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να συντηρείται σωστά και με επαρκή χρηματοδότηση. Όταν δεν υπάρχουν πόροι και επικρατεί δυσλειτουργία, τότε αυτό είναι το πραγματικό ξεπούλημα των μνημείων. Η εγκατάλειψη είναι ξεπούλημα. Η φθορά είναι ξεπούλημα. Ξεπούλημα είναι να χάνονται έσοδα λόγω δυσλειτουργίας των δομών. Ξεπούλημα είναι να αφήνεις κλειστά πωλητήρια και αναψυκτήρια. Ξεπούλημα είναι να μην παρέχεις ούτε τις στοιχειώδεις υπηρεσίες στους επισκέπτες».
Κλείνοντας την ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε: «Το νομοσχέδιο αυτό υπηρετεί τον πολιτισμό, γιατί δημιουργεί εργαλεία, κανόνες, δημόσιο έλεγχο, διαφάνεια, πόρους και αποτέλεσμα. Υπηρετεί μία καθαρή πολιτική επιλογή της τελευταίας επταετίας: ότι ο πολιτισμός είναι ζωτικό δημόσιο αγαθό και, ταυτόχρονα, στρατηγικός αναπτυξιακός πόρος. Δεν αρκεί να μιλάμε για προστασία. Πρέπει να οργανώνουμε την προστασία. Δεν αρκεί να αναδεικνύουμε τον πολιτισμό. Πρέπει να μετατρέπουμε την ανάπτυξη σε βιώσιμη λειτουργία. Δεν αρκεί να έχουμε πολιτισμό. Πρέπει να έχουμε πολιτική για τον πολιτισμό, με θεσμούς που λειτουργούν και με αποτελέσματα που μετρώνται».
Κεντρική μεταρρύθμιση του νομοσχεδίου αποτελεί η ίδρυση του «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.», ο οποίος θα αναλάβει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων προβολής, ανάπτυξης και εμπορικής αξιοποίησης της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα και διεθνώς. Ο νέος φορέας θα λειτουργεί ως επιχειρησιακός και εκτελεστικός βραχίονας του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.), αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία, σύγχρονες τεχνολογίες και τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο την ενιαία προβολή και ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας.
Ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς παραμένει πλήρως διασφαλισμένος. Ο Ο.Δ.Α.Π. εξακολουθεί να διατηρεί την κυριότητα των έργων, της ακίνητης και κινητής περιουσίας του, καθώς και την ευθύνη για τα έσοδα από εισιτήρια, πωλητήρια, αναψυκτήρια και τις λοιπές δραστηριότητες. Η νέα εταιρεία δεν αποκτά κυριότητα επί των πολιτιστικών αγαθών ή της δημόσιας περιουσίας, αλλά αναλαμβάνει συγκεκριμένες επιχειρησιακές και εμπορικές αρμοδιότητες που της ανατίθενται από τον Ο.Δ.Α.Π., με στόχο την αποτελεσματικότερη διαχείριση, προβολή και αξιοποίησή τους. Η πολιτιστική κληρονομιά εξακολουθεί να αποτελεί δημόσιο αγαθό και να προστατεύεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο του Ελληνικού Δημοσίου.
Στο ίδιο πλαίσιο, ιδρύεται νέος δημόσιος φορέας για τη διαχείριση και ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Ο φορέας αυτός θα έχει την ευθύνη για τον συντονισμό και τη λειτουργία επισκέψιμων υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων, όπως σημαντικά ναυάγια και άλλα μνημεία του ελληνικού βυθού, με στόχο την προστασία τους και τη βιώσιμη αξιοποίησή τους, με σεβασμό στον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Επιπλέον, το νομοσχέδιο προβλέπει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης «GREECE ON SCREEN 2026–2030» για την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα. Με τη δημιουργία σταθερού πλαισίου χρηματοδότησης επιδιώκεται η ενίσχυση του κινηματογράφου, των οπτικοακουστικών παραγωγών, των επενδύσεων και της απασχόλησης στον δημιουργικό κλάδο.
Για πρώτη φορά θεσμοθετούνται σχέδια διαχείρισης για οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, εισάγεται η έννοια του αρχαιολογικού πάρκου, ενώ ιδρύονται η Εθνική Φωτοθήκη και το Ιστορικό Αρχείο Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων, ενισχύοντας τη διαφύλαξη και την τεκμηρίωση του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ακόμα ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη διαχείριση και διανομή αδιάθετων ποσών πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς και για την ενίσχυση της λειτουργίας των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, με στόχο τη μεγαλύτερη προστασία των δημιουργών και τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος πνευματικής ιδιοκτησίας.
