Ήταν 7 Ιουνίου 1926, όταν ένας 73χρονος άνδρας που πήγαινε προς την εκκλησία, χτυπήθηκε θανάσιμα από διερχόμενο τραμ στην καρδιά της Βαρκελώνης. Επειδή φορούσε απλά ρούχα, οι περαστικοί νόμιζαν ότι ήταν άστεγος ή ζητιάνος και μεταφέρθηκε χωρίς επείγουσα φροντίδα στο Νοσοκομείο του Αγίου Σταυρού (Santa Creu), όπου πέθανε τρεις μέρες αργότερα, στις 10 Ιουνίου.
100 χρόνια από τον θάνατο του Αντόνι Γκαουντί
Κανείς δεν είχε καταλάβει ότι αυτός ο άνδρας ήταν ο σπουδαίος δημιουργός Αντόνι Γκαουντί, αρχιτέκτονας της Σαγράδα Φαμίλια, ενός έργου τεράστιας πολιτιστικής αξίας, για το οποίο ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ θα τελέσει λειτουργία στη Βαρκελώνη και θα ευλογήσει τον νέο Πύργο του Ιησού Χριστού.
Παρότι παραμένουν ορισμένες μη δομικές εργασίες, το 2026 είχε εδώ και χρόνια θεωρηθεί το έτος της ουσιαστικής ολοκλήρωσης του έργου. Η στιγμή αυτή έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς συμπίπτει με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τον θάνατο του ανθρώπου που οραματίστηκε αυτό το μοναδικό δημιούργημα, του αρχιτέκτονα Αντόνι Γκαουντί.
Ο «αρχιτέκτονας του Θεού» που θυσίασε τα πάντα για τη Σαγράδα Φαμίλια
Γεννημένος στην Ισπανία το 1852, ο αρχιτέκτονας Αντόνι Γκαουντί έγινε παγκοσμίως γνωστός ως ο πρωτοπόρος του Καταλανικού Μοντερνισμού — ενός καλλιτεχνικού και λογοτεχνικού κινήματος που στόχευε να αναδείξει την Καταλονία ως μια σύγχρονη και αστική περιοχή. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, τα φωτεινά και τολμηρά του σχέδια ξεχώρισαν αμέσως από τις παραδοσιακές κατασκευαστικές πρακτικές της εποχής.
Για το περίφημο Πάρκο Γκουέλ (Park Güell) της Βαρκελώνης, ο Γκαουντί χρησιμοποίησε φυσικά, οργανικά σχήματα σε συνδυασμό με πολύχρωμα ψηφιδωτά πλακίδια. Οι ιδιωτικές κατοικίες που σχεδίασε, όπως η Casa Calvet και η Casa Milà, ήταν εξίσου ανατρεπτικές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Casa Batlló, η οποία διαθέτει επιμήκη παράθυρα, μια στέγη που μοιάζει με λέπια ερπετού, καμπυλωτές εισόδους και κυματιστές οροφές, δίνοντας στο κτίριο ένα σουρεαλιστικό, σχεδόν ψυχεδελικό αποτέλεσμα.
Ο Γκαουντί ήταν ένας άνθρωπος με μεγάλη αναγνώριση και σεβασμό, κερδίζοντας πολλά χρήματα από τον σχεδιασμό σπιτιών και δημόσιων χώρων. Το 1883, ξεκίνησε να σχεδιάζει τη Σαγράδα Φαμίλια (Sagrada Família), την τεράστια ρωμαιοκαθολική βασιλική στη Βαρκελώνη, η οποία έμελλε να συνδεθεί άρρηκτα με το όνομά του.
Ο Γκαουντί δεν είχε υιοθετήσει εξαρχής ένα εσωστρεφές και ασκητικό προφίλ, αλλά ορισμένα τραγικά περιστατικά συνέβαλαν στο να αλλάξει οριστικά η κοσμοθεωρία τους.
Οι θάνατοι που τον στιγμάτισαν
Στα νεανικά του χρόνια, ο αρχιτέκτονας ήταν γνωστός για την κομψή εμφάνιση και τον εκκεντρικό χαρακτήρα του. Κυκλοφορούσε με άμαξες, ντυνόταν προσεγμένα και συμμετείχε ενεργά στην κοινωνική ζωή της Βαρκελώνης. Ωστόσο, η απώλεια αγαπημένων προσώπων άλλαξε σταδιακά τη ζωή του.
Ο θάνατος του πατέρα του το 1906, της ανιψιάς του Ρόζα το 1912, του στενού συνεργάτη του Φρανσέσκ Μπερενγκέρ, του πνευματικού του συμβούλου επισκόπου Τόρες ι Μπάχες και, τέλος, του μεγάλου φίλου και ευεργέτη του, κόμη Εουσέμπι Γκουέλ, το 1918, τον οδήγησαν σε μια πιο εσωστρεφή και βαθιά θρησκευτική ζωή.
Με το προσωνύμιο «ο αρχιτέκτονας του Θεού», ο Γκαουντί δήλωνε συχνά ότι σχεδίαζε και έχτιζε κάθε του έργο για τη δόξα του Θεού. Δεν παντρεύτηκε ποτέ και δεν απέκτησε παιδιά, επιλέγοντας να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στο έργο του και στον Καθολικισμό. Καθώς μεγάλωνε, η πίστη του γινόταν όλο και πιο βαθιά· παρακολουθούσε τη Θεία Λειτουργία και προσευχόταν καθημερινά.
Η ζωή του πήρε μια σχεδόν ασκητική τροπή. Έκανε ακραίες νηστείες, έκοψε εντελώς το κρέας και το αλκοόλ, ενώ λέγεται ότι το συνηθισμένο μεσημεριανό του γεύμα αποτελούνταν μόνο από μαρούλι βουτηγμένο σε γάλα.
Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1910 έχασε αρκετούς στενούς του φίλους, συγγενείς, συνεργάτες και υποστηρικτές, βυθίστηκε ακόμα περισσότερο στη δουλειά του. Μετακόμισε μόνιμα στο εργαστήριό του μέσα στη Σαγράδα Φαμίλια, εγκατέλειψε κάθε άλλο έργο το 1914 και αρνούταν πεισματικά να δώσει συνεντεύξεις. Ταυτόχρονα, παραμέλησε εντελώς την εμφάνισή του: κυκλοφορούσε με παλιά, σκισμένα ρούχα και είχε σταματήσει να ξυρίζεται, θυμίζοντας περισσότερο άστεγο παρά τον σπουδαιότερο αρχιτέκτονα της χώρας.
Ο θάνατος
Το απόγευμα της 7ης Ιουνίου 1926 ο Γκαουντί ολοκλήρωσε την εργασία του στο εργαστήριο της Σαγράδα Φαμίλια και ξεκίνησε, όπως συνήθιζε, για τον ναό του Σαν Φελίπ Νέρι, όπου πήγαινε συχνά για προσευχή και εξομολόγηση.
Στη διασταύρωση της Γκραν Βία ντε λες Κορτς Καταλάνες με την οδό Μπαϊλέν, ο αρχιτέκτονας επιχείρησε να διασχίσει τον δρόμο. Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, είτε επειδή ήταν απορροφημένος στις σκέψεις του είτε επειδή αντιμετώπιζε προβλήματα ακοής, δεν αντιλήφθηκε εγκαίρως ένα τραμ που πλησίαζε από την αντίθετη κατεύθυνση.
Το τραμ τον παρέσυρε στις 18:05. Ο Γκαουντί έπεσε στο οδόστρωμα, χτυπώντας σοβαρά στο κεφάλι και στο θώρακα. Τα φθαρμένα ρούχα του και η λιτή εμφάνισή του είχαν μοιραίες συνέπειες. Οι περισσότεροι περαστικοί τον πέρασαν για ζητιάνο και δεν έσπευσαν να τον βοηθήσουν.
Ακόμη και όταν δύο πολίτες προσπάθησαν να βρουν ταξί για να τον μεταφέρουν σε νοσοκομείο, συνάντησαν απροθυμία. Τρία ταξί αρνήθηκαν να τον παραλάβουν, ενώ ένα τέταρτο δεν σταμάτησε καν. Τελικά, αστυνομικός ανάγκασε έναν οδηγό να μεταφέρει τον τραυματία σε κοντινό ιατρείο.
Οι γιατροί όμως δεν τον αναγνώρισαν. Δεν έφερε πάνω του κανένα έγγραφο ταυτοποίησης. Στις τσέπες του βρέθηκαν μόνο ένα μικρό βιβλίο των Ευαγγελίων, ένα κομποσκοίνι, ένα μαντίλι και ένα κλειδί.
Αφού του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες, διακομίστηκε στο Νοσοκομείο Σάντα Κρου. Εκεί, λόγω της ατημέλητης εμφάνισής του, κανείς δεν τον αναγνώρισε· καταχωρήθηκε λανθασμένα ως «Αντόνιο Σάντι» και μεταφέρθηκε σε έναν κοινό θάλαμο μαζί με άλλους άπορους ασθενείς.
Χρειάστηκε να περάσει μια ολόκληρη ημέρα μέχρι οι συνεργάτες και οι φίλοι του να καταφέρουν να τον εντοπίσουν. Μόνο τότε αποκαλύφθηκε ότι ο βαριά τραυματισμένος ηλικιωμένος ήταν στην πραγματικότητα ο σπουδαιότερος αρχιτέκτονας της Καταλονίας. Παρά το γεγονός ότι μεταφέρθηκε αμέσως σε ιδιωτικό δωμάτιο για να λάβει την καλύτερη δυνατή ιατρική φροντίδα, η κατάστασή του ήταν πλέον μη αναστρέψιμη.
Ο Αντόνι Γκαουντί άφησε την τελευταία του πνοή στις 10 Ιουνίου 1926, στις 5 το απόγευμα, υποκύπτοντας στα τραύματά του σε ηλικία 73 ετών.
Η κληρονομιά
Έναν αιώνα μετά τον θάνατό του, η Σαγράδα Φαμίλια εξακολουθεί να χτίζεται. Η πρόσφατη ολοκλήρωση του Πύργου του Ιησού Χριστού, ύψους 172,5 μέτρων, σηματοδοτεί ένα ακόμη βήμα προς την ολοκλήρωση του μνημείου που απορρόφησε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του δημιουργού του.
Η υστεροφημία του Γκαουντί έχει αποκατασταθεί πλήρως, με το όνομά του να αποτελεί ένα από τα κορυφαία του κόσμου. Όσο για τη Σαγράδα Φαμίλια —το έργο που αποτελούσε την απόλυτη εμμονή του μέχρι τον θάνατό του— στέκει πλέον ως το πιο ζωντανό και εμβληματικό σύμβολο της αξεπέραστης κληρονομιάς του.
