Μια ιστορική υπογραφή που άλλαξε τις μετακινήσεις εκατομμυρίων ανθρώπων και έφερε την Ελλάδα πιο κοντά στον ευρωπαϊκό χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας. Στις 6 Νοεμβρίου 1992, η Ελλάδα υπέγραψε τη συμφωνία προσχώρησης στη Συνθήκη Σένγκεν, συμμετέχοντας σε ένα από τα μεγαλύτερα εγχειρήματα ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Τριάντα τέσσερα χρόνια αργότερα, ο χώρος Σένγκεν περιλαμβάνει 29 ευρωπαϊκές χώρες, επιτρέποντας στους πολίτες να μετακινούνται μεταξύ τους χωρίς συστηματικούς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα.
Η συμφωνία επηρέασε καθοριστικά τον τουρισμό, τις επιχειρήσεις, το εμπόριο και την καθημερινότητα των Ευρωπαίων. Ωστόσο, δύο κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Κύπρος και η Ιρλανδία, εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός του χώρου χωρίς εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους, για διαφορετικούς λόγους.
Πότε υπογράφηκε η Συνθήκη Σένγκεν και πώς ξεκίνησε
Η ιστορία της Συνθήκης Σένγκεν ξεκίνησε στις 14 Ιουνίου 1985, όταν πέντε ευρωπαϊκές χώρες, η Γαλλία, η Δυτική Γερμανία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο, υπέγραψαν την αρχική συμφωνία κοντά στο χωριό Σένγκεν του Λουξεμβούργου.
Στόχος τους ήταν η σταδιακή κατάργηση των ελέγχων προσώπων στα κοινά σύνορα και η δημιουργία ενός χώρου όπου τα ταξίδια θα γίνονταν ευκολότερα.
Το 1990 ακολούθησε η Σύμβαση Εφαρμογής, που καθόρισε τους μηχανισμούς για την αστυνομική συνεργασία, τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και την κοινή πολιτική θεωρήσεων εισόδου.
Η Ελλάδα στη Σένγκεν: Από την υπογραφή του 1992 στην εφαρμογή του 2000
Η Ελλάδα υπέγραψε τη συμφωνία προσχώρησης στις 6 Νοεμβρίου 1992. Η κύρωση πραγματοποιήθηκε το 1997 με τον νόμο 2514/1997.
Η πρακτική κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα ολοκληρώθηκε για την Ελλάδα το 2000.
Η ένταξη είχε ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα με χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμής, πολλά νησιά και σημαντικά εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα πέντε μεγάλα οφέλη της Συνθήκης Σένγκεν
Η συμφωνία δημιούργησε νέες δυνατότητες για τους πολίτες και την οικονομία.
Ελεύθερες μετακινήσεις: Οι ταξιδιώτες μπορούν να μετακινούνται μεταξύ χωρών Σένγκεν χωρίς τους συνήθεις συνοριακούς ελέγχους προσώπων.
Τουρισμός: Οι επισκέπτες μπορούν να συνδυάζουν περισσότερους ευρωπαϊκούς προορισμούς σε ένα ταξίδι, ενισχύοντας και την ελληνική τουριστική αγορά.
Επιχειρήσεις και εμπόριο: Περιορίζονται γραφειοκρατικές διαδικασίες και καθυστερήσεις στις διασυνοριακές μετακινήσεις.
Εργασία και σπουδές: Διευκολύνονται οι μετακινήσεις εργαζομένων και φοιτητών, με τα δικαιώματα διαμονής και εργασίας να καθορίζονται από τους αντίστοιχους κανόνες.
Ασφάλεια: Ενισχύεται η συνεργασία αστυνομικών και δικαστικών αρχών μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών.
Η Σένγκεν δεν κατάργησε τα εθνικά κράτη ή τα σύνορά τους. Κατάργησε, κατά κανόνα, τους συστηματικούς ελέγχους προσώπων κατά τη διέλευση των εσωτερικών συνόρων.
Ποιες είναι οι 29 χώρες της ζώνης Σένγκεν το 2026
Ο χώρος Σένγκεν περιλαμβάνει 25 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τέσσερις χώρες εκτός ΕΕ.
Οι 25 χώρες της ΕΕ είναι: Ελλάδα, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Αυστρία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ουγγαρία, Μάλτα, Κροατία, Βουλγαρία και Ρουμανία.
Οι τέσσερις χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η Ελβετία, η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν.
Η τελευταία μεγάλη διεύρυνση πραγματοποιήθηκε την 1η Ιανουαρίου 2025, με την πλήρη ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, όταν καταργήθηκαν οι έλεγχοι προσώπων και στα εσωτερικά χερσαία σύνορά τους.
Ποιες χώρες της Ευρώπης δεν ανήκουν στη Σένγκεν
Από την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν εκτός της πλήρους εφαρμογής της Σένγκεν δύο χώρες: η Κύπρος και η Ιρλανδία.
Η Ιρλανδία έχει επιλέξει να διατηρεί ξεχωριστή πολιτική συνοριακών ελέγχων και θεωρήσεων εισόδου, συμμετέχοντας ωστόσο σε επιμέρους μηχανισμούς ευρωπαϊκής συνεργασίας.
Εκτός βρίσκονται επίσης το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τουρκία, η Αλβανία, η Σερβία, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Ουκρανία, η Μολδαβία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Αξίζει να διευκρινιστεί ότι Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρωζώνη και Σένγκεν δεν είναι το ίδιο πράγμα. Μια χώρα μπορεί να συμμετέχει στον χώρο Σένγκεν χωρίς να είναι μέλος της ΕΕ, όπως η Ελβετία.
Γιατί η Κύπρος δεν έχει ενταχθεί πλήρως στη Σένγκεν
Η περίπτωση της Κυπριακής Δημοκρατίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και συνολικά για τον ελληνισμό.
Η Κύπρος είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την 1η Μαΐου 2004 και της Ευρωζώνης από την 1η Ιανουαρίου 2008. Ωστόσο, τον Νοέμβριο του 2026 δεν έχουν ακόμη καταργηθεί οι συνοριακοί έλεγχοι με τις υπόλοιπες χώρες Σένγκεν.
Το γεγονός ότι το νησί παραμένει διαιρεμένο από την τουρκική εισβολή του 1974 δημιουργεί ιδιαίτερες δυσκολίες. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στα κατεχόμενα εδάφη, ενώ η Πράσινη Γραμμή διέπεται από ειδικό ευρωπαϊκό καθεστώς και δεν θεωρείται εξωτερικό σύνορο της ΕΕ.
Η Κύπρος συμμετέχει ήδη σε σημαντικά τμήματα της συνεργασίας Σένγκεν, μεταξύ άλλων στο Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν από το 2023. Η πλήρης ένταξη απαιτεί ολοκλήρωση των προβλεπόμενων αξιολογήσεων και απόφαση του Συμβουλίου.
Η εξέλιξη θα διευκόλυνε αισθητά τις μετακινήσεις από την Ελλάδα προς την Κύπρο και αντίστροφα, αλλά δεν θα σήμαινε αυτομάτως λύση του Κυπριακού.
Τι ισχύει με τα διαβατήρια και τη βίζα Σένγκεν
Οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να ταξιδεύουν μεταξύ χωρών Σένγκεν με έγκυρη αστυνομική ταυτότητα ή διαβατήριο, χωρίς τους συνήθεις συνοριακούς ελέγχους.
Για πολίτες τρίτων χωρών υπάρχει η κοινή θεώρηση εισόδου Σένγκεν, η οποία επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, την επίσκεψη περισσότερων χωρών με μία βίζα.
Η συνηθέστερη βραχυχρόνια παραμονή δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 90 ημέρες μέσα σε οποιαδήποτε περίοδο 180 ημερών.
Πρέπει πάντως να επισημανθεί ότι η Σένγκεν δεν χορηγεί από μόνη της δικαίωμα εργασίας ή μόνιμης εγκατάστασης σε οποιαδήποτε χώρα.
Σένγκεν και ασφάλεια: Μπορούν να επιστρέψουν οι συνοριακοί έλεγχοι;
Η κατάργηση των συστηματικών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα συνοδεύεται από ενισχυμένη αστυνομική συνεργασία και κοινές διαδικασίες ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα.
Το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές να ανταλλάσσουν ειδοποιήσεις για καταζητούμενους, αγνοούμενους, κλεμμένα οχήματα και άλλα ζητήματα ασφαλείας.
Παράλληλα, τα κράτη μπορούν, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις και για περιορισμένη διάρκεια, να επαναφέρουν ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα όταν αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.
Οι μεταναστευτικές πιέσεις, η τρομοκρατία και οι πόλεμοι αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τη λειτουργία του συστήματος.
Η Συνθήκη Σένγκεν 34 χρόνια μετά την ελληνική υπογραφή
Από το μικρό χωριό του Λουξεμβούργου μέχρι τη σημερινή Ευρώπη των 29 χωρών, η Συμφωνία Σένγκεν εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της ευρωπαϊκής συνεργασίας.
Για την Ελλάδα, η υπογραφή της 6ης Νοεμβρίου 1992 αποτέλεσε ένα ακόμη βήμα στην πορεία της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, με ουσιαστικές επιπτώσεις στις μετακινήσεις, τον τουρισμό, το εμπόριο και την ασφάλεια.
Τριάντα τέσσερα χρόνια αργότερα, το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα διατηρηθούν τα οφέλη της ελεύθερης κυκλοφορίας, αλλά και πώς θα συνδυαστούν με την αποτελεσματική προστασία των εξωτερικών συνόρων.
Για την Ελλάδα υπάρχει και μία πρόσθετη διάσταση: η προσδοκία να ολοκληρωθεί η πλήρης ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας.
