Η Φινλανδία ετοιμάζεται να θέσει σε λειτουργία μια από τις πιο φιλόδοξες εγκαταστάσεις στον κόσμο για την οριστική αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων. Το υπόγειο αποθετήριο Onkalo, που βρίσκεται στο νησί Ολκιλουότο, στη νοτιοδυτική Φινλανδία, έχει σχεδιαστεί ώστε να παραμείνει ασφαλές για τουλάχιστον 100.000 χρόνια, με ορισμένες εκτιμήσεις να ανεβάζουν τον απαιτούμενο χρόνο προστασίας ακόμη και στο ένα εκατομμύριο χρόνια.
Πρόκειται για ένα πρωτοφανές τεχνικό εγχείρημα, καθώς τα ραδιενεργά στοιχεία που περιέχονται στα αναλωμένα πυρηνικά καύσιμα μπορούν να παραμείνουν επικίνδυνα για χρονικά διαστήματα που ξεπερνούν κατά πολύ την ανθρώπινη ιστορική εμπειρία. Ενδεικτικά, το ιώδιο-129 έχει χρόνο ημιζωής σχεδόν 16 εκατομμυρίων ετών, ενώ η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, ένα από τα αρχαιότερα και εντυπωσιακότερα ανθρώπινα κατασκευάσματα, είναι ηλικίας περίπου 4.500 ετών.
Αυτό σημαίνει ότι μέχρι τα πυρηνικά απόβλητα να καταστούν ακίνδυνα, ολόκληροι πολιτισμοί μπορεί να έχουν αναδυθεί και εξαφανιστεί, ενώ το κλίμα της Γης μπορεί να έχει αλλάξει ριζικά, με νέες περιόδους παγετώνων.
Το Onkalo αποτελεί την απάντηση της Φινλανδίας σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της πυρηνικής ενέργειας: τη διαχείριση των αποβλήτων της. Καθώς η πυρηνική ενέργεια επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, λόγω και της αναζήτησης ενεργειακών πηγών με χαμηλές εκπομπές άνθρακα, η ανάγκη για ασφαλείς και μακροχρόνιες λύσεις γίνεται όλο και πιο επιτακτική.
Γιατί τα πυρηνικά απόβλητα αποτελούν τόσο μεγάλο πρόβλημα
Δεν έχουν όλα τα πυρηνικά απόβλητα τον ίδιο βαθμό επικινδυνότητας. Μεγάλο μέρος των υλικών που παράγονται από την πυρηνική βιομηχανία περιέχει σχετικά χαμηλά επίπεδα ραδιενέργειας και μπορεί να διαχειριστεί χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες.
Η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική στην περίπτωση των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων, καθώς και των υλικών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή και τη θωράκιση των βασικών τμημάτων ενός πυρηνικού αντιδραστήρα. Ορισμένα από τα ραδιενεργά στοιχεία που περιέχουν παραμένουν επικίνδυνα για εκατομμύρια χρόνια.
Κατά καιρούς έχουν εξεταστεί ακόμη και ακραίες λύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος, όπως η αποστολή των πυρηνικών αποβλήτων στο Διάστημα. Ωστόσο, η ιδέα αυτή εγκαταλείφθηκε, καθώς μια πιθανή έκρηξη πυραύλου κατά την εκτόξευση ή την πτήση θα μπορούσε να διασπείρει ραδιενεργά υλικά στην ατμόσφαιρα.
«Έχω μια μονολεκτική απάντηση σε αυτή την ιδέα: Challenger», λέει η Άλισον ΜακΦάρλαν, από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας στον Καναδά, η οποία στο παρελθόν διετέλεσε πρόεδρος της αμερικανικής Επιτροπής Πυρηνικής Ρύθμισης. Όπως εξηγεί, οι πύραυλοι που μεταφέρουν πυρηνικά απόβλητα θα μπορούσαν να εκραγούν κατά την εκτόξευση, με αποτέλεσμα τα ραδιενεργά υλικά να διασκορπιστούν στο περιβάλλον και να αυξηθεί ο κίνδυνος καρκίνου για όσους εκτεθούν σε αυτά.
Έτσι, η λύση που έχει επικρατήσει διεθνώς είναι η αποθήκευση των πιο επικίνδυνων αποβλήτων βαθιά στο υπέδαφος, σε ειδικά σχεδιασμένες εγκαταστάσεις, οι οποίες στη συνέχεια σφραγίζονται.
Ωστόσο, η εμπειρία έχει δείξει ότι η συγκεκριμένη μέθοδος δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους.
Το αποτυχημένο πείραμα στη Γερμανία που έγινε μάθημα
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποτυχίας είναι το υπόγειο αποθετήριο Asse II, σε ένα παλιό ορυχείο αλατιού στη Γερμανία.
Το 1967, οι τότε δυτικογερμανικές αρχές ξεκίνησαν την αποθήκευση ραδιενεργών αποβλήτων στις εγκαταστάσεις του ορυχείου. Τις επόμενες δεκαετίες τοποθετήθηκαν εκεί περισσότερα από 125.000 βαρέλια, τα οποία περιείχαν κυρίως απόβλητα χαμηλής και ενδιάμεσης ραδιενέργειας. Τα βαρέλια αποθηκεύτηκαν σε υπόγειους θαλάμους, εκατοντάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια.
Οι μηχανικοί είχαν επιλέξει το αλάτι επειδή θεωρούσαν ότι αποτελούσε ιδανικό φυσικό φράγμα. Το συγκεκριμένο πέτρωμα είναι σχεδόν αδιαπέραστο από το νερό και έχει την ιδιότητα να παραμορφώνεται αργά υπό πίεση, κλείνοντας σταδιακά τις ρωγμές που ενδέχεται να δημιουργηθούν.
Ωστόσο, μέχρι το 1988 διαπιστώθηκε ότι αλμυρό νερό είχε αρχίσει να εισχωρεί στο ορυχείο.
Σύμφωνα με έκθεση του 2011 της Διεθνούς Επιτροπής για τα Σχιστά Υλικά, οι εργασίες εξόρυξης είχαν φτάσει πολύ κοντά στα όρια των κοιτασμάτων αλατιού, ενώ οι υπόγειοι θάλαμοι δεν είχαν επιχωματωθεί επαρκώς μετά την ολοκλήρωση των εργασιών.
Αυτό αποδυνάμωσε τη συνολική δομή του ορυχείου και αύξησε τον κίνδυνο καταρρεύσεων. Οι καταρρεύσεις προκαλούσαν ρωγμές στο αλάτι με ταχύτερο ρυθμό από εκείνον με τον οποίο μπορούσε να τις κλείσει φυσικά το πέτρωμα, επιτρέποντας έτσι τη διείσδυση νερού.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι, σύμφωνα με την ίδια έκθεση, ο κίνδυνος καταρρεύσεων είχε επισημανθεί ήδη από το 1979, χωρίς όμως να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.
Το ευρύ κοινό ενημερώθηκε για το πρόβλημα μόλις το 2008. Σήμερα, οι γερμανικές αρχές καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα εξαιρετικά δύσκολο έργο: να ανακτήσουν τα θαμμένα ραδιενεργά απόβλητα, συνολικού όγκου περίπου 47.000 κυβικών μέτρων.
Η περίπτωση του Asse II ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις δυσκολίες της μακροχρόνιας αποθήκευσης. Μια εγκατάσταση που φαίνεται ασφαλής για έναν αιώνα μπορεί μέσα σε 1.000 χρόνια να παρουσιάσει διαβρώσεις, ρωγμές ή μετακινήσεις. Όταν ο χρονικός ορίζοντας φτάνει τις 10.000 ή τις 100.000 χρόνια, η αβεβαιότητα γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.
Γιατί η Γαλλία θέλει να μπορεί να ανακτήσει τα πυρηνικά απόβλητα
Μια διαφορετική προσέγγιση ακολουθεί η Γαλλία, όπου σχεδιάζεται η κατασκευή του υπόγειου αποθετηρίου Cigéo, στη βορειοανατολική περιοχή της χώρας.
Η βασική διαφορά είναι ότι οι μηχανικοί θέλουν να διατηρήσουν τη δυνατότητα ανάκτησης των πυρηνικών αποβλήτων στο μέλλον, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο.
Για τον σκοπό αυτό, στην εγκατάσταση προβλέπεται η κατασκευή ενός ειδικού σιδηροδρομικού συστήματος, τύπου τελεφερίκ, μέσω του οποίου τα απόβλητα θα μπορούν θεωρητικά να μεταφερθούν ξανά στην επιφάνεια.
Το Cigéo σχεδιάζεται να τεθεί σε λειτουργία τη δεκαετία του 2050 και θα κατασκευαστεί μέσα σε ιζηματογενή αργιλικά πετρώματα. Πρόκειται για ένα υλικό που περιορίζει τη ροή των υπόγειων υδάτων και αναμένεται να διατηρήσει τα θαμμένα απόβλητα στεγνά.
Η δυνατότητα ανάκτησης λειτουργεί ως πρόσθετη ασφαλιστική δικλείδα, σε περίπτωση που παρουσιαστούν προβλήματα αντίστοιχα με εκείνα του Asse II.
«Οι άνθρωποι στη Γαλλία θέλουν να είναι βέβαιοι ότι, αν κάτι πάει στραβά με την εγκατάσταση, θα μπορούν να απομακρύνουν όλα τα απόβλητα», εξηγεί η ΜακΦάρλαν.
Υπάρχει, παράλληλα, και μια άλλη παράμετρος. Τα χρησιμοποιημένα πυρηνικά καύσιμα δεν είναι απαραίτητα άχρηστα. Περίπου το 97% των υλικών τους μπορεί να ανακυκλωθεί και να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή νέων καυσίμων. Επιπλέον, οι μελλοντικές τεχνολογίες ενδέχεται να επιτρέψουν την αξιοποίηση ακόμη μεγαλύτερου μέρους τους.
Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι που θα ζουν αιώνες από σήμερα ίσως διαθέτουν καλύτερες μεθόδους επεξεργασίας και αξιοποίησης των συγκεκριμένων υλικών.
Το μεγάλο ερώτημα: Πώς θα προειδοποιηθούν οι άνθρωποι του μέλλοντος;
Πέρα από την προστασία του περιβάλλοντος, οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν ένα ακόμη δύσκολο πρόβλημα: πώς θα γνωρίζουν οι μελλοντικές γενιές ότι κάτω από τα πόδια τους υπάρχει ένα πυρηνικό αποθετήριο;
Οι γλώσσες αλλάζουν, οι πολιτισμοί εξαφανίζονται και οι γραπτές πληροφορίες μπορεί να χαθούν. Έτσι, οι άνθρωποι που θα ζουν χιλιάδες χρόνια από σήμερα ενδέχεται να μην έχουν καμία γνώση για την ύπαρξη των εγκαταστάσεων και να επιχειρήσουν κατά λάθος γεωτρήσεις στις συγκεκριμένες περιοχές.
Στις ΗΠΑ, στο Waste Isolation Pilot Plant του Νέου Μεξικού, το οποίο λειτουργεί από το 1999 και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό ενεργό υπόγειο γεωλογικό αποθετήριο πυρηνικών αποβλήτων της χώρας, οι ερευνητές είχαν εξετάσει μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη ιδέα.
Συγκεκριμένα, είχαν προτείνει τη δημιουργία τεράστιων χωμάτινων κατασκευών και επιβλητικών μνημείων, μεταξύ των οποίων ένα τοπίο με γιγάντια αγκάθια, που θα λειτουργούσε ως προειδοποίηση προς τις μελλοντικές γενιές να μην πραγματοποιήσουν εκσκαφές στην περιοχή.
Η πρόταση δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Ένας από τους λόγους ήταν ότι τα μυστηριώδη ερείπια θα μπορούσαν να προσελκύσουν την περιέργεια των ανθρώπων, οι οποίοι ενδεχομένως να τα αντιμετώπιζαν ως σημεία όπου κρύβονται αρχαιολογικοί θησαυροί.
Η ΜακΦάρλαν θεωρεί ότι τέτοιου είδους προσπάθειες είναι μάλλον μάταιες. «Απλώς εγκαταλείψτε την ιδέα. Είναι μεγάλη αλαζονεία να πιστεύουμε ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε μια προειδοποιητική πινακίδα που θα καταλαβαίνουν οι άνθρωποι στο μέλλον», σημειώνει.
Η Γαλλική Εθνική Υπηρεσία Διαχείρισης Ραδιενεργών Αποβλήτων έχει επιλέξει μια διαφορετική λύση για το Cigéo. Οι μηχανικοί της δοκιμάζουν δίσκους από ζαφείρι, διαμέτρου 20 εκατοστών, στους οποίους μπορούν να χαραχθούν έως και 40.000 μικροσκοπικές σελίδες κειμένου και εικόνων.
Οι δίσκοι έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντέχουν στη θερμότητα, στις γρατζουνιές και στην έκθεση σε χημικές ουσίες του περιβάλλοντος. Εάν τοποθετηθούν σε κάποιο σημείο κοντά στο αποθετήριο, θα μπορούσαν να διατηρήσουν πληροφορίες για την ύπαρξή του και να προειδοποιήσουν τους ανθρώπους του μέλλοντος.
Στη Σουηδία, αντίστοιχα, ερευνητές που εργάζονται για την εταιρεία διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων της χώρας έχουν συντάξει ένα ψηφιακό έγγραφο 42 σελίδων, το οποίο περιγράφει το αποθετήριο Forsmark. Η εγκατάσταση κατασκευάζεται βαθιά κάτω από την επιφάνεια, περίπου 130 χιλιόμετρα βόρεια της Στοκχόλμης.
Το σχέδιο προβλέπει ότι το έγγραφο θα επικαιροποιείται, θα μεταφράζεται και θα μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά.
Η σουηδική ρυθμιστική αρχή για την πυρηνική ενέργεια έχει προτείνει, ωστόσο, και μια άλλη λύση: την ενσωμάτωση της γνώσης για τα πυρηνικά αποθετήρια στην εκπαίδευση και την κουλτούρα της κοινωνίας.
Η ιδέα βασίζεται σε ένα ενδιαφέρον ιστορικό προηγούμενο. Πριν από περίπου μία δεκαετία, ανθρωπολόγοι παρουσίασαν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία αυτόχθονες κοινότητες στις ακτές της Αυστραλίας διατηρούν μέσα από προφορικές αφηγήσεις πληροφορίες για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας που σημειώθηκε πριν από τουλάχιστον 7.000 χρόνια.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι ιστορίες αυτές διασώθηκαν επειδή υπήρχε ένα σύνθετο σύστημα διασταύρωσης και επιβεβαίωσης των πληροφοριών. Οι μεγαλύτερες και οι νεότερες γενιές γνώριζαν τις αφηγήσεις και διόρθωναν η μία την άλλη όταν προέκυπταν λάθη.
Η φινλανδική λύση: Ένα αποθετήριο που θα πρέπει να ξεχαστεί
Η Φινλανδία επέλεξε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. Αντί να προσπαθήσει να διασφαλίσει ότι οι μελλοντικές γενιές θα θυμούνται την ύπαρξη του αποθετηρίου, αποφάσισε να επιλέξει μια τοποθεσία στην οποία δεν θα υπάρχει κανένας λόγος να πραγματοποιηθούν μελλοντικές γεωτρήσεις.
Πριν από αρκετές δεκαετίες, οι επιστήμονες εξέτασαν πολλές πιθανές τοποθεσίες για την κατασκευή της εγκατάστασης. Ένα από τα βασικά κριτήρια ήταν να εντοπιστεί μια υπόγεια περιοχή χωρίς αξιοποιήσιμους φυσικούς πόρους, όπως πετρέλαιο, ώστε να μην προσελκύσει ποτέ το ενδιαφέρον μελλοντικών γενεών.
Η λογική ήταν απλή: εάν δεν υπάρχει κάτι πολύτιμο για εξόρυξη, δεν θα υπάρχει και λόγος να διαταραχθεί το υπέδαφος. Έτσι, το αποθετήριο θα μπορούσε να σφραγιστεί οριστικά και στη συνέχεια να ξεχαστεί.
Η κατάλληλη τοποθεσία εντοπίστηκε στο νησί Ολκιλουότο, στη νοτιοδυτική Φινλανδία. Από το 2004, εκεί κατασκευάζεται το Onkalo, ένα από τα πιο φιλόδοξα τεχνικά έργα που έχουν σχεδιαστεί ποτέ με στόχο να αντέξουν σε γεωλογικές χρονικές κλίμακες.
«Ακόμη και σήμερα, όταν φτάνει κανείς εδώ, βλέπει μια σύγχρονη βιομηχανική εγκατάσταση», λέει ο Πέτερι Βούοριο, διευθυντής ανάπτυξης του έργου. Ωστόσο, όσο πιο βαθιά κατεβαίνει κανείς, τόσο περισσότερο αλλάζει η αίσθηση του χώρου. «Το περιβάλλον γίνεται πιο ήσυχο και ο βράχος γίνεται ολοένα πιο αισθητός καθώς προχωράς κάτω από την επιφάνεια», περιγράφει.
Χαλκός, άργιλος και βράχος: Το σύστημα προστασίας του Onkalo
Το υπέδαφος στο Onkalo θεωρείται από τους Φινλανδούς ερευνητές σχεδόν ιδανικό για την αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων. Αποτελείται κυρίως από γνεύσιο, ένα εξαιρετικά πυκνό και αδιαπέραστο μεταμορφωμένο πέτρωμα.
Οι επιστήμονες χαρτογράφησαν προσεκτικά τη γεωλογική δομή της περιοχής, προκειμένου να αποφύγουν σημεία με μεγάλες ρωγμές ή ακόμη και μικροσκοπικές αδυναμίες που θα μπορούσαν κάποια στιγμή να επιτρέψουν τη διείσδυση υπόγειων υδάτων.
Μέσα σε αυτές τις περιοχές, όπου δεν εντοπίζονται σημαντικές ρωγμές, έχουν κατασκευαστεί τα χιλιόμετρα υπόγειων σηράγγων της εγκατάστασης.
Ωστόσο, η φυσική προστασία του πετρώματος δεν είναι αρκετή. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζεται ένα σύστημα πολλαπλών δικλείδων ασφαλείας, γνωστό ως KBS-3, το οποίο αναπτύχθηκε από τη σουηδική εταιρεία διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων SKB.
Η διαδικασία ξεκινά με την τοποθέτηση των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων σε ένα δοχείο από χυτοσίδηρο, το οποίο προσφέρει την απαραίτητη μηχανική αντοχή. Στη συνέχεια, το δοχείο σφραγίζεται μέσα σε ένα χάλκινο περίβλημα με τοιχώματα πάχους πέντε εκατοστών.
Ο χαλκός επιλέχθηκε επειδή, σύμφωνα με τις σχετικές μελέτες, παραμένει σχεδόν αναλλοίωτος ακόμη και σε περιβάλλοντα με ραδιενέργεια και υψηλή πίεση, αποτελώντας ένα ισχυρό προστατευτικό περίβλημα για τα πυρηνικά καύσιμα.
Στη συνέχεια, το ολοκληρωμένο δοχείο κατεβαίνει σε μια ειδικά διανοιγμένη οπή στο δάπεδο μιας από τις υπόγειες σήραγγες. Γύρω του τοποθετείται μπεντονίτης, ένα είδος αργίλου που έχει ιδιαίτερα σημαντικές προστατευτικές ιδιότητες.
Όταν έρθει σε επαφή με το νερό, ο μπεντονίτης διογκώνεται και δημιουργεί ένα πυκνό, σχεδόν αδιαπέραστο φράγμα. Με αυτόν τον τρόπο, ακόμη κι αν νερό καταφέρει να εισχωρήσει στις σήραγγες, το υλικό θα πρέπει να εμποδίσει την επαφή του με τα πυρηνικά απόβλητα. Παράλληλα, λειτουργεί ως προστατευτικό μαξιλάρι απέναντι σε πιθανές μετακινήσεις του πετρώματος.
Ο συνδυασμός του χυτοσιδήρου, του χαλκού, του μπεντονίτη και της φυσικής γεωλογικής προστασίας αποτελεί τη βάση του συστήματος KBS-3. Οι μηχανικοί εκτιμούν ότι η διαδοχική λειτουργία αυτών των φραγμάτων δημιουργεί ένα από τα πιο ολοκληρωμένα συστήματα προστασίας που έχουν σχεδιαστεί για την ασφαλή αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων σε βάθος χιλιάδων ετών.
«Το τεχνητό σύστημα προστασίας θα πρέπει να κάνει από μόνο του τη δουλειά. Αλλά, αν για οποιονδήποτε λόγο δεν τα καταφέρει, υπάρχει και η εξαιρετικά καλή γεωλογική δομή», εξηγεί η Κλερ Μποντ, γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν στη Βρετανία, η οποία δεν έχει επιχειρησιακή σχέση με το έργο.
Πότε θα αρχίσει να λειτουργεί το Onkalo
Τον Οκτώβριο του 2026, η φινλανδική κυβέρνηση χορήγησε επίσημη άδεια λειτουργίας στην εγκατάσταση, ανοίγοντας τον δρόμο για την έναρξη της διαδικασίας αποθήκευσης των πυρηνικών αποβλήτων.
Τα πρώτα φορτία αναμένεται να φτάσουν τους επόμενους μήνες. Όταν το αποθετήριο γεμίσει πλήρως, οι υπόγειες σήραγγες και τα φρεάτια θα γεμίσουν με υλικά πλούσια σε μπεντονίτη και θα σφραγιστούν οριστικά.
Η εγκατάσταση θα εξαφανιστεί, κυριολεκτικά, μέσα στον βράχο.
Ωστόσο, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η πραγματική δοκιμασία θα έρθει σε πολύ μεγαλύτερο βάθος χρόνου. Μόλις πριν από 20.000 χρόνια, η συγκεκριμένη περιοχή βρισκόταν κάτω από ένα παχύ στρώμα πάγου. Κατά τη διάρκεια των επόμενων χιλιάδων ετών, οι κλιματικές συνθήκες ενδέχεται να αλλάξουν ξανά και οι παγετώνες να επιστρέψουν.
«Όταν εξαφανίζεται το βάρος του πάγου, ο γήινος φλοιός ανακάμπτει και επανέρχεται σταδιακά στη θέση του. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ρωγμές», εξηγεί η Μποντ. Προσθέτει, ωστόσο, ότι έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες έρευνες και προσομοιώσεις για να αξιολογηθεί η συμπεριφορά των υπόγειων εγκαταστάσεων σε τέτοιες κλιματικές μεταβολές.
«Υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν, αλλά μέχρι στιγμής είμαστε ικανοποιημένοι. Παρότι υπάρχουν ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν, πλησιάζουμε αρκετά στη γραμμή του τερματισμού», λέει ο Βούοριο.
Τα επόμενα πυρηνικά αποθετήρια στον κόσμο
Το Onkalo μπορεί να είναι το πρώτο αποθετήριο που κατασκευάζεται με τη φιλοσοφία της οριστικής ταφής και της εγκατάλειψης, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες του απώτερου μέλλοντος, αλλά δεν θα είναι το τελευταίο.
Στον Καναδά υπάρχουν σχέδια για την κατασκευή μιας αντίστοιχης εγκατάστασης, αν και η έναρξη των εργασιών απέχει ακόμη αρκετά χρόνια.
Στη Σουηδία έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες για το αποθετήριο Forsmark, το οποίο θα χρησιμοποιεί το ίδιο σύστημα πολυεπίπεδης προστασίας με χαλκό, μπεντονίτη και φυσικό πέτρωμα. Εφόσον όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία τη δεκαετία του 2030.
Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σε πιο πρώιμο στάδιο, καθώς εξακολουθεί να αναζητά την κατάλληλη τοποθεσία για την αποθήκευση των πυρηνικών αποβλήτων του. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και το μεγαλύτερο απόθεμα πλουτωνίου πυρηνικής ποιότητας για χρήση σε αντιδραστήρες στον κόσμο.
«Τα απόβλητα του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ποικίλα και σύνθετα και διαφέρουν σημαντικά από εκείνα που πρόκειται να αποθηκευτούν στη Φινλανδία», λέει ο Νιλ Χάιατ, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος της βρετανικής υπηρεσίας Nuclear Waste Services.
Σύμφωνα με την Κλερ Μποντ, η χώρα αξιολογεί αυτή την περίοδο δύο πιθανές τοποθεσίες για την κατασκευή ενός υπόγειου αποθετηρίου. Και οι δύο βρίσκονται στη βορειοδυτική Αγγλία, κοντά στην πυρηνική εγκατάσταση του Σέλαφιλντ, και προβλέπεται να αξιοποιήσουν αδιαπέραστα αργιλικά πετρώματα.
Όποια τοποθεσία κι αν επιλεγεί, τα κυβερνητικά έγγραφα προβλέπουν την κατασκευή ενός μόνιμου αποθετηρίου με σύστημα πολλαπλών προστατευτικών φραγμάτων, παρόμοιο σε γενικές γραμμές με εκείνο που θα χρησιμοποιηθεί στο Onkalo.
Το μεγάλο στοίχημα για όλες αυτές τις εγκαταστάσεις είναι να αντέξουν σε χρονικές κλίμακες που ξεπερνούν κατά πολύ την ανθρώπινη εμπειρία. Οι μηχανικοί καλούνται να σχεδιάσουν έργα που θα πρέπει να παραμείνουν ασφαλή για χιλιάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, χωρίς να μπορούν να γνωρίζουν πώς θα είναι τότε ο κόσμος.
Στην πραγματικότητα, μόνο οι άνθρωποι που θα ζουν στο μακρινό μέλλον θα μπορέσουν να κρίνουν αν αυτές οι προσπάθειες στέφθηκαν με επιτυχία.
«Ακόμη και μετά από εκατοντάδες επισκέψεις στο υπόγειο, εξακολουθώ να αισθάνομαι δέος», λέει ο Βούοριο. «Αυτό που κάνουμε είναι κάτι που πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα παραμείνει όπως είναι για χιλιάδες χρόνια. Είναι κάτι που ακόμη και σήμερα δυσκολεύομαι να περιγράψω».
Με πληροφορίες από το Newscientist
