Στις 6 Νοεμβρίου 1860, ο Αβραάμ Λίνκολν (Abraham Lincoln) κέρδισε τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ και άνοιξε ένα από τα δραματικότερα κεφάλαια της αμερικανικής ιστορίας. Ως 16ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, οδήγησε τη χώρα στον Εμφύλιο Πόλεμο, υπερασπίστηκε την ενότητα της Ένωσης και προώθησε τη χειραφέτηση των υποδουλωμένων ανθρώπων. Η πορεία του από τη φτωχική αγροτική ζωή έως τον Λευκό Οίκο, οι αποφάσεις του και η δολοφονία του το 1865 εξακολουθούν να προκαλούν ιστορικό ενδιαφέρον.
Αβραάμ Λίνκολν: Παιδικά χρόνια, οικογένεια και πολιτική σταδιοδρομία
Γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1809 σε αγροτική περιοχή του Κεντάκι. Η οικογένειά του μετακινήθηκε στην Ιντιάνα και κατόπιν στο Ιλινόι. Η σχολική του εκπαίδευση ήταν ελάχιστη. Διάβαζε, όμως, με επιμονή, εργαζόταν σε αγροτικές και εμπορικές δουλειές, υπηρέτησε για λίγο στην πολιτοφυλακή και σταδιακά αυτομορφώθηκε στη νομική. Το 1836 απέκτησε άδεια άσκησης δικηγορίας και έγινε γνωστός για την ευχέρειά του στον δημόσιο λόγο.
Εξελέγη στο νομοθετικό σώμα του Ιλινόι το 1834 και στη Βουλή των Αντιπροσώπων το 1846, με το Κόμμα των Ουίγων. Παντρεύτηκε τη Μέρι Τοντ το 1842 και απέκτησαν τέσσερις γιους: Ρόμπερτ, Έντουαρντ, Γουίλιαμ και Τόμας. Μόνο ο Ρόμπερτ έζησε μέχρι την ενήλικη ζωή του. Οι δημόσιες αντιπαραθέσεις του με τον Στίβεν Ντάγκλας το 1858 για την επέκταση της δουλείας τον έκαναν πανεθνικά γνωστό, παρότι έχασε τότε την αναμέτρηση για τη Γερουσία.
Εκλογές ΗΠΑ 1860: Πώς ο Λίνκολν έγινε πρόεδρος
Οι Δημοκρατικοί είχαν διασπαστεί γύρω από τη δουλεία και τα δικαιώματα των πολιτειών. Ο Λίνκολν επικράτησε στο Εκλεκτορικό Κολέγιο συγκεντρώνοντας περίπου το 40% της λαϊκής ψήφου. Αντίπαλοί του ήταν ο Στίβεν Ντάγκλας, ο Τζον Μπρέκινριτζ και ο Τζον Μπελ. Η εκλογή του δεν σήμαινε ότι ζητούσε άμεση κατάργηση της δουλείας σε όλες τις πολιτείες· το κύριο προεκλογικό του αίτημα ήταν να μη διευρυνθεί σε νέα εδάφη.
Ωστόσο, η επικράτησή του επιτάχυνε την απόσχιση του Νότου. Η Νότια Καρολίνα αποχώρησε πρώτη τον Δεκέμβριο του 1860 και ακολούθησαν άλλες δέκα πολιτείες. Ο Λίνκολν ορκίστηκε στις 4 Μαρτίου 1861. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 12 Απριλίου, οι δυνάμεις της Συνομοσπονδίας άνοιξαν πυρ κατά του οχυρού Σάμτερ. Ο αμερικανικός Εμφύλιος είχε ξεκινήσει.
Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος (1861–1865): Η ηγεσία του Λίνκολν
Από το 1861 έως το 1865 συγκρούστηκαν η Ένωση, δηλαδή η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και οι πολιτείες που παρέμειναν σε αυτήν, με τη Συνομοσπονδία των αποσχισμένων πολιτειών του Νότου. Η διατήρηση της δουλείας βρισκόταν στον πυρήνα της απόσχισης. Οι απώλειες σε στρατιώτες υπολογίζονται σε εκατοντάδες χιλιάδες, με τις σύγχρονες εκτιμήσεις να διαφέρουν και να φτάνουν περίπου τις 750.000.
Ο Λίνκολν άλλαξε στρατιωτικούς διοικητές, αναζήτησε αποτελεσματική ηγεσία και τελικά εμπιστεύθηκε κρίσιμο ρόλο στον στρατηγό Οδυσσέα Γκραντ. Η νίκη της Ένωσης στο Γκέτισμπεργκ το 1863 αποτέλεσε καμπή. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, με τον περίφημο σύντομο λόγο του στο πεδίο της μάχης, συνέδεσε τη θυσία των πεσόντων με την αρχή μιας διακυβέρνησης «του λαού, από τον λαό, για τον λαό».
Δουλεία στις ΗΠΑ: Η Διακήρυξη Χειραφέτησης και η 13η Τροπολογία
Την 1η Ιανουαρίου 1863 τέθηκε σε ισχύ η Διακήρυξη Χειραφέτησης, με την οποία ο πρόεδρος ανακήρυξε ελεύθερους τους υποδουλωμένους ανθρώπους στις περιοχές που βρίσκονταν σε εξέγερση κατά της Ένωσης. Δεν κατάργησε αυτομάτως τη δουλεία σε ολόκληρη τη χώρα, ούτε απελευθέρωσε αμέσως όλους όσους ζούσαν υπό τον έλεγχο της Συνομοσπονδίας. Άλλαξε, όμως, τον πολιτικό και ηθικό χαρακτήρα του πολέμου και ενίσχυσε τη δυνατότητα κατάταξης Αφροαμερικανών στις δυνάμεις της Ένωσης.
Ο Λίνκολν υποστήριξε επίσης τη 13η Τροπολογία του Συντάγματος, που εγκρίθηκε από το Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 1865 και επικυρώθηκε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, μετά τον θάνατό του. Αυτή ήταν η καθοριστική συνταγματική κατάργηση της δουλείας, με την εξαίρεση της καταναγκαστικής εργασίας ως ποινής για έγκλημα.
Τα σημαντικότερα επιτεύγματα και οι μεταρρυθμίσεις του
Επί προεδρίας του θεσπίστηκαν μέτρα με μακροπρόθεσμο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο: ο Homestead Act του 1862 άνοιξε τον δρόμο για παραχώρηση δημόσιας γης σε εποίκους υπό όρους, οι Morrill Acts ενίσχυσαν την ανώτατη εκπαίδευση σε γεωργία και τεχνολογία, ενώ η ομοσπονδιακή πολιτική προώθησε τον διηπειρωτικό σιδηρόδρομο. Ταυτόχρονα, η επέκταση προς τη Δύση συνδέθηκε με εκτοπισμούς και αδικίες εις βάρος αυτοχθόνων πληθυσμών — μια πλευρά της ιστορίας που δεν πρέπει να αποσιωπάται.
Αμφιλεγόμενες αποφάσεις και ιστορική κριτική
Ο Λίνκολν δεν υπήρξε πρόεδρος χωρίς αμφιλεγόμενες αποφάσεις. Η προσωρινή αναστολή του δικαιώματος habeas corpus σε ορισμένες περιστάσεις του πολέμου και οι συλλήψεις πολιτών χωρίς κανονική δίκη προκάλεσαν σοβαρή αντιπαράθεση για τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας. Οι απόψεις του για τη φυλετική ισότητα εξελίχθηκαν μέσα στα χρόνια και δεν ταυτίζονταν εξαρχής με τη σημερινή αντίληψη περί ίσων πολιτικών δικαιωμάτων. Το 1862 ενέκρινε επίσης την εκτέλεση 38 ανδρών Ντακότα μετά τον πόλεμο στη Μινεσότα, παρότι μετέτρεψε πολλές άλλες θανατικές ποινές.
Η δολοφονία του Αβραάμ Λίνκολν: Ο Τζον Γουίλκς Μπουθ και το Ford’s Theatre
Οι απειλές άρχισαν προτού εγκατασταθεί στον Λευκό Οίκο. Τον Φεβρουάριο του 1861, πληροφορίες για πιθανή επίθεση κατά τη διέλευσή του από τη Βαλτιμόρη οδήγησαν σε αλλαγή του ταξιδιωτικού σχεδίου και σε μυστική νυχτερινή μετακίνησή του προς την Ουάσιγκτον. Η ακριβής έκταση της αποκαλούμενης «συνωμοσίας της Βαλτιμόρης» παραμένει θέμα ιστορικής συζήτησης. Αργότερα υπήρξαν και σχέδια απαγωγής του, τα οποία δεν πραγματοποιήθηκαν.
Στις 14 Απριλίου 1865, μόλις πέντε ημέρες μετά την παράδοση του στρατηγού Ρόμπερτ Λι στο Άποματοξ, ο Λίνκολν παρακολουθούσε με τη σύζυγό του θεατρική παράσταση στο Ford’s Theatre της Ουάσιγκτον. Ο ηθοποιός και υποστηρικτής της Συνομοσπονδίας Τζον Γουίλκς Μπουθ εισήλθε στο θεωρείο και τον πυροβόλησε στο κεφάλι. Ο πρόεδρος πέθανε το επόμενο πρωί, στις 15 Απριλίου 1865, σε ηλικία 56 ετών. Ο Μπουθ διέφυγε, αλλά εντοπίστηκε και σκοτώθηκε δώδεκα ημέρες αργότερα. Η συνωμοσία περιλάμβανε και επιθέσεις ή σχέδια επιθέσεων εναντίον άλλων κορυφαίων στελεχών της κυβέρνησης.
Η επανεκλογή του 1864 και η ιστορική κληρονομιά
Ο Λίνκολν είχε επανεκλεγεί τον Νοέμβριο του 1864, κόντρα στον στρατηγό Τζορτζ ΜακΚλέλαν, παρά την εξάντληση που προκαλούσε ο πόλεμος. Δεν πρόλαβε να υλοποιήσει το μεταπολεμικό σχέδιο ανοικοδόμησης και συμφιλίωσης. Η δολοφονία του μετέτρεψε την ήδη τεράστια πολιτική του παρουσία σε σύμβολο της ενότητας και της ελευθερίας. Το μνημείο του στην Ουάσιγκτον και η απεικόνισή του στο χαρτονόμισμα των πέντε δολαρίων υπενθυμίζουν τη θέση του στην αμερικανική μνήμη.
Η εικόνα του «προέδρου που ελευθέρωσε τους σκλάβους» αποτυπώνει ένα κρίσιμο μέρος της ιστορίας, αλλά όχι ολόκληρη. Η ελευθερία κατακτήθηκε επίσης μέσα από τους αγώνες των ίδιων των Αφροαμερικανών, των αντιδουλοκτητικών κινημάτων και των στρατιωτών της Ένωσης. Αυτό που διακρίνει τη διαδρομή του Λίνκολν είναι ότι κλήθηκε να κρατήσει ενωμένη μια δημοκρατία, ενώ η ίδια η έννοια της ελευθερίας δοκιμαζόταν στα πεδία των μαχών.
Πηγές και ιστορική τεκμηρίωση
Library of Congress – Abraham Lincoln: https://www.loc.gov/exhibits/civil-war-in-america/biographies/abraham-lincoln.html
Library of Congress – Emancipation Timeline: https://www.loc.gov/collections/abraham-lincoln-papers/articles-and-essays/abraham-lincoln-and-emancipation/timeline/
National Park Service – Abraham Lincoln: https://www.nps.gov/linc/learn/historyculture/abraham-lincoln-the-man.htm
Smithsonian National Portrait Gallery – Abraham Lincoln: Πόλεμος και περιβάλλον: μια σχέση καταστροφής National Park Service – Baltimore Plot: https://home.nps.gov/foth/baltimore-plot.htm
