Ένας κλειστός χώρος, ελάχιστοι πιθανοί ύποπτοι και σχεδόν πλήρης απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο. Θα μπορούσε να είναι το σκηνικό ενός κλασικού αστυνομικού μυθιστορήματος. Είναι όμως και η καθημερινότητα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Με αφετηρία αυτή την παράδοξη πραγματικότητα, η επιστημονική δημοσιογράφος Dr Claire Asher, με διδακτορικό στη Γενετική, την Οικολογία και την Εξέλιξη από το University of Leeds, παρουσιάζει στο BBC Science Focus τη νέα επιστήμη της astroforensics – αστροεγκληματολογίας, δηλαδή την εφαρμογή της εγκληματολογικής έρευνας στις ιδιαίτερες συνθήκες του Διαστήματος.
Και όσο ο διαστημικός τουρισμός πλησιάζει, το ερώτημα παύει να είναι εντελώς θεωρητικό.
Η προφητική καταγραφή ενός κοσμοναύτη
Η Claire Asher θυμίζει μια εντυπωσιακή καταγραφή του Σοβιετικού κοσμοναύτη Valery Ryumin. Το 1980, κατά τη διάρκεια παραμονής του στο Διάστημα, είχε γράψει στο προσωπικό του ημερολόγιο ότι όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για έναν φόνο δημιουργούνται όταν δύο άνθρωποι κλειστούν για δύο μήνες σε μια καμπίνα διαστάσεων μόλις 5 επί 6 μέτρα.
Μέχρι σήμερα δεν έχει χρειαστεί να εξιχνιαστεί φόνος στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Οι επιστήμονες, όμως, αρχίζουν να εξετάζουν τι θα συνέβαινε εάν κάποτε παρουσιαζόταν μια τέτοια περίπτωση.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι οι εγκληματολογικές μέθοδοι που εφαρμόζονται στη Γη βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη βαρύτητα. Και στο Διάστημα οι κανόνες αλλάζουν.
Τι θα γινόταν με τις κηλίδες αίματος
Ο Zack Kowalske, εγκληματολογικός ερευνητής της μονάδας CSI του Αστυνομικού Τμήματος του Roswell στην Georgia των ΗΠΑ, μελέτησε στο πλαίσιο της διδακτορικής του έρευνας πώς μεταβάλλονται οι κηλίδες αίματος σε περιβάλλον μικροβαρύτητας.
Σε συνεργασία με τον Dr George Pantalos, ειδικό στη διαστημική ιατρική στο University of Louisville, πραγματοποίησαν πείραμα μέσα σε αεροσκάφος παραβολικών πτήσεων, το γνωστό «vomit comet», το οποίο δημιουργεί για μικρά χρονικά διαστήματα συνθήκες μικροβαρύτητας.
Ο Pantalos εκτόξευσε συνθετικό αίμα με σύριγγα προς μια επιφάνεια.
Στη Γη, το σχήμα μιας κηλίδας επιτρέπει στους ειδικούς να υπολογίσουν τη γωνία με την οποία προσέκρουσε το αίμα και επομένως να ανασυνθέσουν ένα βίαιο περιστατικό. Στη μικροβαρύτητα, όμως, η επιφανειακή τάση αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία και οι σταγόνες δεν συμπεριφέρονται όπως στη Γη.
Επιπλέον, χωρίς τη βαρυτική έλξη, μια σταγόνα μπορεί να συνεχίσει ουσιαστικά σε ευθεία πορεία μέχρι να συναντήσει κάποια επιφάνεια. Αυτό θα έκανε πολύ δυσκολότερο τον εντοπισμό του σημείου από το οποίο ξεκίνησε.
Και αν χρησιμοποιηθεί όπλο;
Εδώ μπαίνει στην έρευνα ο Dr Chris Shepherd, ειδικός στη βαλλιστική εγκληματολογία στο University of Kent.
Ένας πυροβολισμός στο εσωτερικό του ISS θα άφηνε κατάλοιπα, όπως συμβαίνει και στη Γη. Τα μικροσκοπικά σωματίδια και υπολείμματα της εκπυρσοκρότησης θα μπορούσαν να βρεθούν πάνω στο όπλο, στον δράστη, στο θύμα και στον χώρο.
Υπάρχει μάλιστα μια ιδιαιτερότητα που θα μπορούσε να βοηθήσει τους ερευνητές: μέσα στο κλειστό περιβάλλον του Διαστημικού Σταθμού τα αιωρούμενα κατάλοιπα θα παρέμεναν στην ατμόσφαιρα και τελικά πιθανότατα θα κατέληγαν στα φίλτρα του συστήματος εξαερισμού.
Από εκεί οι ειδικοί θα μπορούσαν ενδεχομένως να προσδιορίσουν ακόμη και τον τύπο των πυρομαχικών.
Από την άλλη, η τροχιά μιας σφαίρας θα ήταν διαφορετική. Δεν θα παρουσίαζε την ίδια καμπύλη που δημιουργεί η βαρύτητα στη Γη, αλλά θα συνέχιζε ευθύγραμμα μέχρι να χτυπήσει κάποιο εμπόδιο.
Ο Shepherd επισημαίνει, πάντως, ότι ένα πυροβόλο όπλο θα ήταν μάλλον εξαιρετικά κακή επιλογή για έναν επίδοξο δολοφόνο στο Διάστημα, επειδή θα άφηνε πίσω του πολλά και εμφανή στοιχεία.
DNA και δακτυλικά αποτυπώματα
Η Dr Valerie Ryder, επικεφαλής Τοξικολογίας στο Johnson Space Center της NASA, εξηγεί ότι το κλειστό σύστημα του ISS μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να λειτουργήσει προς όφελος των ερευνητών.
Τρίχες, ίνες και άλλα μικροσκοπικά πειστήρια δεν μπορούν εύκολα να εξαφανιστούν. Παραμένουν στον σταθμό ή καταλήγουν στα φίλτρα αέρα και νερού.
Το DNA, όμως, δημιουργεί άλλο πρόβλημα. Η αυξημένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία ενδέχεται να επιταχύνει την αλλοίωσή του.
Δυσκολίες παρουσιάζουν και τα δακτυλικά αποτυπώματα. Οι παραδοσιακές εγκληματολογικές σκόνες ή οι χημικοί ατμοί που χρησιμοποιούνται στη Γη θα μπορούσαν σε συνθήκες μικροβαρύτητας να αιωρούνται μέσα στην καμπίνα και να αποτελέσουν κίνδυνο για το πλήρωμα.
Γι’ αυτό εξετάζονται εναλλακτικές τεχνικές, όπως λέιζερ και υπεριώδες φως.
Το μεγαλύτερο μυστήριο: Πότε πέθανε το θύμα;
Ακόμη πιο δύσκολος θα ήταν ο προσδιορισμός του χρόνου θανάτου.
Στη Γη οι ιατροδικαστές εξετάζουν, μεταξύ άλλων, τη συγκέντρωση του αίματος μετά τη διακοπή της κυκλοφορίας και την πορεία αποσύνθεσης του σώματος.
Στη μικροβαρύτητα το αίμα δεν θα συγκεντρωνόταν με τον ίδιο τρόπο. Παράλληλα, στο περιβάλλον του ISS υπάρχουν πολύ λιγότεροι μικροοργανισμοί και ουσιαστικά απουσιάζουν οι οργανισμοί που στη Γη συμμετέχουν στην αποσύνθεση ενός νεκρού σώματος.
Άρα η αποσύνθεση θα μπορούσε να εξελιχθεί πολύ πιο αργά, περιπλέκοντας δραματικά τον υπολογισμό της ώρας θανάτου.
Όταν όλοι είναι ύποπτοι
Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο ενός εγκλήματος στο Διάστημα.
Σε έναν κλειστό Διαστημικό Σταθμό, στην αρχή όλοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν ύποπτοι. Ταυτόχρονα, όμως, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι θα ήταν οι μοναδικοί διαθέσιμοι για να προστατεύσουν τον χώρο, να συγκεντρώσουν στοιχεία και να βοηθήσουν στην έρευνα.
Ο Dr Mehzeb Chowdhury, εγκληματολόγος και barrister ποινικού δικαίου στο Northumbria University, θεωρεί γι’ αυτό απαραίτητη τη χρήση ρομποτικής και τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Chowdhury είχε ήδη από το 2016, ως διδακτορικός ερευνητής στο Durham University, αναπτύξει το MABMAT, ένα τηλεχειριζόμενο ρομπότ που μπορεί να καταγράφει μια σκηνή εγκλήματος με φωτογραφίες και βίντεο 360 μοιρών.
Μια εξελιγμένη μορφή ενός τέτοιου συστήματος θα μπορούσε στο μέλλον να γίνει ο «αστυνομικός» ενός διαστημικού σταθμού: να καταγράψει αντικειμενικά τον χώρο και να στείλει τα δεδομένα στη Γη, ώστε ανεξάρτητοι ειδικοί να ανασυνθέσουν τη σκηνή ακόμη και σε περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας.
Η αστροεγκληματολογία δεν είναι πλέον επιστημονική φαντασία
Η έρευνα βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα. Όμως οι επιστήμονες που μίλησαν στην Dr Claire Asher και στο BBC Science Focus υπογραμμίζουν ότι οι διαστημικές υπηρεσίες πρέπει να αρχίσουν από τώρα να αναπτύσσουν εργαλεία και πρωτόκολλα εγκληματολογικής έρευνας.
Όσο περισσότεροι άνθρωποι ταξιδεύουν και, στο μέλλον, ζουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα μακριά από τη Γη, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να μεταφερθούν μαζί τους στο Διάστημα και οι σκοτεινότερες πλευρές της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Και τότε η περίφημη φράση «Houston, we have a problem» μπορεί να αποκτήσει μια πολύ διαφορετική και πολύ πιο σκοτεινή εκδοχή:
«Χιούστον, έχουμε πρόβλημα με φόνο».
Πηγή: BBC Science Focus – Dr Claire Asher,
