Υπάρχουν καλλιτέχνες που συνδέθηκαν με ένα μουσικό είδος και άλλοι που έγιναν οι ίδιοι το σύμβολό του. Ο Μπομπ Μάρλεϊ ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία.
Το 1980, όμως, ενώ βρισκόταν σε παγκόσμια περιοδεία και η δημοτικότητά του είχε φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα, η υγεία του επιδεινώθηκε δραματικά. Η ιστορία συχνά αναφέρεται ως «η κατάρρευση που αποκάλυψε όγκο στον εγκέφαλο». Η πραγματικότητα είναι ακριβέστερα ότι ο Μάρλεϊ έπασχε από μελάνωμα, το οποίο είχε πλέον κάνει μεταστάσεις σε άλλα σημεία του οργανισμού του. Τον Σεπτέμβριο του 1980 έγινε σαφές ότι ο καρκίνος που είχε εμφανιστεί αρχικά στο μεγάλο δάκτυλο του ποδιού του είχε εξαπλωθεί στον οργανισμό του.
Το πρώτο σημάδι είχε εμφανιστεί χρόνια νωρίτερα
Η περιπέτεια είχε αρχίσει το 1977. Ένας τραυματισμός στο μεγάλο δάκτυλο του ποδιού, την ώρα που έπαιζε ποδόσφαιρο – ένα από τα μεγάλα πάθη του – οδήγησε σε εξετάσεις.
Οι γιατροί διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για ακραίο φακοειδές μελάνωμα (acral lentiginous melanoma), μια σπάνια μορφή καρκίνου του δέρματος.
Του προτάθηκε χειρουργική αντιμετώπιση. Ο Μάρλεϊ δεν δέχθηκε τον ακρωτηριασμό ολόκληρου του δακτύλου, επιλογή που έχει συνδεθεί και με τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις ως Ρασταφαριανού. Έγινε πιο περιορισμένη επέμβαση, όμως η νόσος αργότερα εξαπλώθηκε.
Οι τελευταίες συναυλίες
Το καλοκαίρι του 1980 ο Μάρλεϊ και οι Wailers περιόδευαν στην Ευρώπη για την προώθηση του άλμπουμ «Uprising». Στο Μιλάνο εμφανίστηκαν μπροστά σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινά της καριέρας του.
Ακολούθησε η περιοδεία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου έδωσε δύο εμφανίσεις στο Madison Square Garden της Νέας Υόρκης.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 23 Σεπτεμβρίου 1980, ανέβηκε στη σκηνή του Stanley Theatre στο Πίτσμπουργκ. Ήταν η τελευταία συναυλία της ζωής του. Το τελευταίο κομμάτι που ερμήνευσε ζωντανά ήταν το εμβληματικό «Get Up, Stand Up».
Από την Τζαμάικα σε ολόκληρο τον κόσμο
Ο Robert Nesta Marley γεννήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 1945 στο Nine Mile της Τζαμάικα. Η μητέρα του, Cedella, ήταν Τζαμαϊκανή, ενώ ο πατέρας του, Norval Marley, ήταν λευκός Τζαμαϊκανός βρετανικής καταγωγής.
Μετακόμισε στο Κίνγκστον και από πολύ νέος άρχισε να ασχολείται με τη μουσική. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 δημιουργήθηκαν οι Wailers, μέσα από τους οποίους αναδείχθηκε μία από τις σημαντικότερες μουσικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα.
Η ρέγκε υπήρχε πριν από τον Μάρλεϊ. Εκείνος όμως ήταν ο άνθρωπος που την έβγαλε από την Τζαμάικα και τη μετέτρεψε σε παγκόσμιο πολιτιστικό φαινόμενο. Τα τραγούδια του μιλούσαν για φτώχεια, φυλετικές διακρίσεις, αποικιοκρατία, κοινωνική αδικία, ελευθερία, Αφρική, πίστη και ειρήνη.
Τα τραγούδια που έμειναν στην ιστορία
«No Woman, No Cry», «One Love», «I Shot the Sheriff», «Get Up, Stand Up», «Three Little Birds», «Is This Love», «Jamming», «Exodus», «Could You Be Loved», «Redemption Song».
Τίτλοι που εξακολουθούν δεκαετίες μετά τον θάνατό του να ακούγονται σε ολόκληρο τον κόσμο. Το «Redemption Song», ένα από τα τελευταία μεγάλα έργα του, απέκτησε σχεδόν χαρακτήρα μουσικής διαθήκης.
Η μουσική του ήταν και πολιτική
Ο Μάρλεϊ δεν υπήρξε απλώς ένας σταρ της μουσικής βιομηχανίας. Για εκατομμύρια ανθρώπους έγινε σύμβολο αντίστασης, κοινωνικής δικαιοσύνης και ενότητας.
Το 1978, στο περίφημο One Love Peace Concert στο Κίνγκστον, κατάφερε πάνω στη σκηνή να ενώσει τα χέρια δύο σκληρών πολιτικών αντιπάλων της Τζαμάικα, του πρωθυπουργού Michael Manley και του Edward Seaga.
Ήταν μία από τις εικόνες που καθιέρωσαν τον Μάρλεϊ όχι μόνο ως μουσικό αλλά και ως διεθνές σύμβολο ειρήνης. Η βαθιά σχέση του με το κίνημα των Ρασταφάρι επηρέασε επίσης καθοριστικά τη μουσική, την εικόνα και τη φιλοσοφία του.
Η τελευταία μάχη
Μετά την αποκάλυψη της έκτασης της ασθένειας, ο Μάρλεϊ αναζήτησε θεραπεία και στη Γερμανία, στην κλινική του γιατρού Josef Issels. Παρέμεινε εκεί για μήνες.
Τον Μάιο του 1981 αποφάσισε να επιστρέψει στην αγαπημένη του Τζαμάικα. Δεν πρόλαβε. Η κατάσταση της υγείας του επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο στο Μαϊάμι.
Ο Μπομπ Μάρλεϊ πέθανε στις 11 Μαΐου 1981, σε ηλικία μόλις 36 ετών.
Λίγο πριν από τον θάνατό του, η Τζαμάικα τού είχε απονείμει το Order of Merit, μία από τις υψηλότερες διακρίσεις της χώρας. Ακολούθησε κρατική κηδεία και πλήθος κόσμου βγήκε στους δρόμους για να τον αποχαιρετήσει. Η σορός του μεταφέρθηκε στο Nine Mile, τον τόπο όπου είχε γεννηθεί.
Ο Μάρλεϊ μετά τον Μάρλεϊ
Ο θάνατός του όχι μόνο δεν περιόρισε τη δημοτικότητά του αλλά μετέτρεψε τον Μπομπ Μάρλεϊ σε διαχρονικό σύμβολο.
Το 1994 εισήχθη μετά θάνατον στο Rock and Roll Hall of Fame. Το περιοδικό Time χαρακτήρισε το «Exodus» άλμπουμ του αιώνα, ενώ το 2001 τιμήθηκε με Grammy Lifetime Achievement Award.
Περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες μετά τον θάνατό του, η εικόνα με τα dreadlocks και την κιθάρα παραμένει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες στην ιστορία της μουσικής.
Ο Μπομπ Μάρλεϊ έζησε μόλις 36 χρόνια. Ήταν αρκετά για να κάνει τη μουσική μιας μικρής χώρας της Καραϊβικής να ακουστεί σε ολόκληρο τον πλανήτη – και να μετατρέψει τη ρέγκε από μουσικό είδος σε παγκόσμια γλώσσα ελευθερίας, ειρήνης και αντίστασης.
