Η ιστορία των εφημερίδων είναι ταυτόχρονα ιστορία των κοινωνιών που τις διαβάζουν. Πίσω από κάθε πρώτο φύλλο υπάρχουν εκδότες που ρισκάρουν, δημοσιογράφοι που ερευνούν, τυπογράφοι που εργάζονται μέσα στη νύχτα και αναγνώστες που αναζητούν μια αξιόπιστη εικόνα του κόσμου. Δύο τίτλοι, ο βρετανικός Sunday Times και η ελληνική Απογευματινή, γεννήθηκαν σε διαφορετικούς αιώνες και συνθήκες, αλλά συνδέονται με την επιμονή του έντυπου Τύπου να παραμένει παρών.
The Sunday Times: από το 1821 στις αποκαλύψεις που συγκλόνισαν τη Βρετανία
Η εφημερίδα ξεκίνησε στις 18 Φεβρουαρίου 1821 ως The New Observer, με ιδρυτή τον Henry White. Ακολούθησε ο τίτλος Independent Observer και στις 20 Οκτωβρίου 1822 καθιερώθηκε το The Sunday Times. Συνεπώς η αναφορά στο 1864 ως έτος πρώτης έκδοσης δεν είναι ιστορικά ορθή. Τον Ιανουάριο του 1823 ο White πούλησε την εφημερίδα στον πολιτικό Daniel Whittle Harvey.
Οι πρώτοι εκδότες και η ανάπτυξη
Η πορεία της πέρασε από την Alice Anne Cornwell, τον Frederick Stannard Robinson και την Rachel Sassoon Beer, πρωτοπόρο γυναίκα διευθύντρια στον βρετανικό Τύπο. Στις αρχές του 20ού αιώνα την απέκτησαν οι αδελφοί William και Gomer Berry. Αργότερα πέρασε στον όμιλο Kemsley και το 1959 στον Roy Thomson. Το 1966 βρέθηκε για πρώτη φορά υπό κοινή ιδιοκτησία με τους Times, ενώ το 1981 εντάχθηκε στον όμιλο του Rupert Murdoch.
Η δημοσιογραφία που άφησε εποχή
Στην ιστορία της ξεχωρίζει ο διευθυντής Harold Evans, ο οποίος ηγήθηκε των ερευνητικών εκστρατειών της εφημερίδας από το 1967 έως το 1981. Η υπόθεση της θαλιδομίδης, του φαρμάκου που συνδέθηκε με σοβαρές συγγενείς βλάβες, έγινε εμβληματικό παράδειγμα επίμονης δημοσιογραφικής έρευνας και διεκδίκησης δικαιοσύνης για τις οικογένειες. Σημαντικό ρόλο στην ερευνητική παράδοση είχαν ο Bruce Page και οι ομάδες Insight. Στις διεθνώς γνωστές αποκαλύψεις συγκαταλέγονται οι έρευνες για τον Kim Philby και η δημοσίευση, το 1986, των πληροφοριών του Mordechai Vanunu για το ισραηλινό πυρηνικό πρόγραμμα.
Κυκλοφορία και ψηφιακή εποχή
Το 1960 η κυκλοφορία της είχε φτάσει το ένα εκατομμύριο φύλλα. Τον Μάρτιο του 2020 καταγράφονταν 647.622 αντίτυπα. Η έκδοση δεν δημοσιοποιεί πλέον συγκρίσιμο, τακτικά πιστοποιημένο αριθμό πωλούμενων φύλλων, επομένως δεν είναι ασφαλές να παρουσιαστεί συγκεκριμένος αριθμός για το 2026. Η διαφορά ανάμεσα σε αναγνωσιμότητα, ψηφιακές συνδρομές και έντυπες πωλήσεις είναι ουσιώδης.
Απογευματινή: οι αδελφοί Μπότση και μια εφημερίδα που επέστρεψε
Στις 20 Οκτωβρίου 1952 κυκλοφόρησε στην Αθήνα το πρώτο φύλλο της Απογευματινής. Εκδότες ήταν οι αδελφοί Νάσος και Σάκης Μπότσης, που συνδέονταν και με την ιστορική Ακρόπολις. Η νέα εφημερίδα διεκδίκησε θέση στον ανταγωνιστικό μεταπολεμικό Τύπο, με έμφαση στην πολιτική επικαιρότητα, το κοινωνικό ρεπορτάζ και την καθημερινότητα.
Οι αλλαγές ιδιοκτησίας και η δολοφονία Μομφερράτου
Μετά τον θάνατο των αδελφών Μπότση το 1980, η εφημερίδα πέρασε στο Ίδρυμα Μπότση. Εκδότης ανέλαβε ο Νικόλαος Μομφερράτος, ο οποίος δολοφονήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1985 από τη 17 Νοέμβρη. Τον διαδέχθηκε ο Πάνος Καραγιάννης, που παρέμεινε εκδότης έως το 2002. Ακολούθησε η περίοδος Κώστα Σαραντόπουλου, ενώ η ιστορική έκδοση σταμάτησε τον Νοέμβριο του 2010 μέσα σε οικονομικές δυσκολίες.
Η επανέκδοση του 2023
Στις 23 Ιανουαρίου 2023 η Απογευματινή επέστρεψε στα περίπτερα, με εκδότη τον Γιάννη Κουρτάκη και διευθυντή τον Χρίστο Μουλίνο. Η νέα έκδοση ξεκίνησε ξανά την αρίθμηση των φύλλων της από το 1. Η επιστροφή ενός ιστορικού τίτλου υπενθύμισε ότι η αξία μιας εφημερίδας δεν περιορίζεται στο χαρτί, αλλά περιλαμβάνει τη μνήμη, το όνομα και τη σχέση της με το κοινό.
Δύο διαδρομές, ένα κοινό ερώτημα
Η βρετανική εφημερίδα οικοδόμησε διεθνή φήμη με τις ερευνητικές της ομάδες. Η ελληνική κατέγραψε τις πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές της μεταπολεμικής Ελλάδας, γνώρισε οικονομικές ανατροπές και επανήλθε. Και στις δύο περιπτώσεις, το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει το ίδιο: πώς διατηρείται η εμπιστοσύνη του αναγνώστη σε μια εποχή που η είδηση μεταδίδεται σε δευτερόλεπτα;
Πηγές
Science Museum Group: collection.sciencemuseumgroup.org.uk/people/ap14489/the-sunday-times
The Sunday Times – ιστορικά στοιχεία και κυκλοφορία: en.wikipedia.org/wiki/The_Sunday_Times Το Ποντίκι, 18.1.2023: topontiki.gr/2023/01/18/apogevmatini-i-taftotita-tis-efimeridas-pou-epanakiklofori-apo-ti-deftera/
