Το ενδεχόμενο ενός Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου, που για πολλά χρόνια αποτελούσε κυρίως αντικείμενο ιστορικών αναλύσεων και στρατιωτικών σεναρίων, επανέρχεται στη διεθνή συζήτηση, καθώς οι περιφερειακές κρίσεις εμφανίζουν ολοένα περισσότερες διασυνδέσεις.
Σε ανάλυσή του στους Financial Times, ο επικεφαλής σχολιαστής διεθνών υποθέσεων της εφημερίδας, Γκίντεον Ράχμαν, εξετάζει τις ομοιότητες της σημερινής διεθνούς κατάστασης με τις περιόδους που προηγήθηκαν των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών, η αβεβαιότητα γύρω από τις διεθνείς συμμαχίες και η πιθανότητα μια περιφερειακή σύγκρουση να εξελιχθεί σε γενικευμένη πολεμική αναμέτρηση.
Τα γεγονότα που εντείνουν την παγκόσμια ανησυχία
Η ανάλυση αναφέρεται σε μια σειρά εξελίξεων που, αν και εκτυλίσσονται σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, συνθέτουν μια εικόνα αυξανόμενης διεθνούς αστάθειας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται πυραυλικές επιθέσεις που οδήγησαν στο κλείσιμο του αεροδρομίου του Ριάντ, ρωσικά πλήγματα με ανθρώπινες απώλειες στην Ουκρανία, προειδοποιήσεις της Πολωνίας για πιθανές ρωσικές επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος, αλλά και πολυήμερες κινεζικές στρατιωτικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά.
Το στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία δεν είναι μόνο η ένταση σε κάθε μέτωπο ξεχωριστά, αλλά το ενδεχόμενο οι κρίσεις αυτές να επηρεάσουν η μία την άλλη, οδηγώντας σε μια αλυσιδωτή κλιμάκωση.
1. Ευρώπη: Ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο κίνδυνος άμεσης σύγκρουσης Ρωσίας – ΝΑΤΟ
Το πρώτο μεγάλο μέτωπο βρίσκεται στην Ευρώπη, όπου ο παρατεταμένος πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να τροφοδοτεί την αντιπαράθεση μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης.
Πέρα από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, η ένταση εκδηλώνεται μέσα από κυβερνοεπιθέσεις, καταγγελίες για δολιοφθορές, υβριδικές επιχειρήσεις και αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα.
Το πιο επικίνδυνο σενάριο αφορά το ενδεχόμενο μια ρωσική ενέργεια να προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες στο έδαφος κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει πιέσεις για την ενεργοποίηση των μηχανισμών συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας, δημιουργώντας τον κίνδυνο άμεσης αντιπαράθεσης μεταξύ της Ρωσίας και νατοϊκών δυνάμεων.
Η ανησυχία επικεντρώνεται στο γεγονός ότι ακόμη και ένα μεμονωμένο επεισόδιο, εφόσον δεν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά σε διπλωματικό επίπεδο, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
2. Μέση Ανατολή: Η σύγκρουση με το Ιράν και η σύνδεση με τον πόλεμο στην Ουκρανία
Το δεύτερο επικίνδυνο μέτωπο εντοπίζεται στη Μέση Ανατολή, όπου η σύγκρουση με το Ιράν και οι επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων έχουν ενισχύσει την περιφερειακή αστάθεια.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που εξετάζει ο Ράχμαν, η Ρωσία φέρεται να έχει προσφέρει στο Ιράν υποστήριξη στον εντοπισμό στόχων, ενώ η Ουκρανία έχει συνδράμει χώρες του Κόλπου με τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Οι αναφορές αυτές αναδεικνύουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική διάσταση: οι συγκρούσεις στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή δεν εξελίσσονται απαραίτητα ανεξάρτητα μεταξύ τους.
Η στρατιωτική τεχνολογία, οι επιχειρησιακές εμπειρίες και η υποστήριξη που παρέχεται σε ένα πολεμικό μέτωπο μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη μιας σύγκρουσης χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο μια νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή να εμπλέξει περισσότερες χώρες, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τις σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων.
3. Ασία: Η Ταϊβάν και το ενδεχόμενο σύγκρουσης ΗΠΑ – Κίνας
Το τρίτο μέτωπο βρίσκεται στην Ασία και ειδικότερα στην Ταϊβάν, όπου η αυξανόμενη στρατιωτική ισχύς της Κίνας και η πίεση που ασκεί το Πεκίνο εντείνουν την ανησυχία για μια μελλοντική σύγκρουση.
Η Κίνα θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της επικράτειάς της, ενώ το νησί διαθέτει δική του κυβέρνηση και λειτουργεί ως αυτοδιοικούμενη οντότητα.
Μια ενδεχόμενη κινεζική στρατιωτική επιχείρηση εναντίον της Ταϊβάν θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή διεθνή κρίση, θέτοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις σχετικά με την αντίδρασή τους.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι μια περιφερειακή σύγκρουση να μετατραπεί σε άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου.
Οι συνέπειες ενός τέτοιου σεναρίου δεν θα περιορίζονταν στην Ασία, καθώς θα επηρέαζαν τη διεθνή ασφάλεια, την παγκόσμια οικονομία και τις ισορροπίες ισχύος.
Ο κίνδυνος των λανθασμένων υπολογισμών
Το κεντρικό ζήτημα που αναδεικνύει η ανάλυση των Financial Times είναι ότι ένας γενικευμένος πόλεμος δεν προϋποθέτει απαραίτητα μια συνειδητή απόφαση των μεγάλων δυνάμεων να συγκρουστούν.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι αλυσιδωτές αντιδράσεις, οι λανθασμένες εκτιμήσεις και οι δεσμεύσεις μεταξύ συμμάχων μπορούν να μετατρέψουν μια περιορισμένη κρίση σε σύγκρουση πολύ μεγαλύτερης κλίμακας.
Η ύπαρξη τριών ταυτόχρονων εστιών έντασης αυξάνει την πολυπλοκότητα της διεθνούς κατάστασης, καθώς μια εξέλιξη σε οποιαδήποτε από αυτές θα μπορούσε να επηρεάσει τις στρατηγικές επιλογές των υπόλοιπων μεγάλων δυνάμεων.
Το ενδεχόμενο ενός Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη εξέλιξη, αλλά ως ένας κίνδυνος που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής σταθερότητα δοκιμάζεται ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα.
