Στις 21 Σεπτεμβρίου 2003, ένα διαστημόπλοιο που είχε διανύσει περισσότερα από 4,6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα ολοκλήρωνε την αποστολή του με έναν τρόπο που έμοιαζε περισσότερο με σκηνή επιστημονικής φαντασίας.
Ο «Γαλιλαίος» της NASA, ύστερα από σχεδόν 14 χρόνια στο Διάστημα, βυθίστηκε εσκεμμένα στην πυκνή ατμόσφαιρα του Δία και καταστράφηκε. Δεν επρόκειτο για ατύχημα ούτε για αποτυχία. Ήταν μια προσεκτικά σχεδιασμένη τελευταία πράξη, με σκοπό να προστατευθεί ένας άλλος κόσμος, στον οποίο ίσως υπάρχει ζωή.
Το διαστημόπλοιο είχε ανακαλύψει ισχυρές ενδείξεις ότι κάτω από τους πάγους της Ευρώπης, ενός από τους μεγαλύτερους δορυφόρους του Δία, κρύβεται ένας τεράστιος ωκεανός υγρού νερού. Η NASA δεν ήθελε να διακινδυνεύσει να μολύνει αυτόν τον ωκεανό με γήινους μικροοργανισμούς που ενδεχομένως είχαν επιβιώσει πάνω στο σκάφος.
Από τον Γαλιλαίο του 1610 στον «Γαλιλαίο» του 1989
Το διαστημόπλοιο πήρε το όνομά του από τον Ιταλό αστρονόμο Γαλιλαίο Γαλιλέι, ο οποίος το 1610 ανακάλυψε τέσσερις μεγάλους δορυφόρους του Δία: την Ιώ, την Ευρώπη, τον Γανυμήδη και την Καλλιστώ. Η ανακάλυψη αποτέλεσε ισχυρό πλήγμα στην αντίληψη ότι όλα τα ουράνια σώματα περιστρέφονται γύρω από τη Γη.
Στις 18 Οκτωβρίου 1989, το διαστημικό λεωφορείο Atlantis εκτοξεύθηκε μεταφέροντας τον «Γαλιλαίο». Η αποστολή περιλάμβανε ένα σκάφος που θα έμπαινε σε τροχιά γύρω από τον Δία και έναν βολιστήρα που θα εισχωρούσε στην ατμόσφαιρά του. Το επίσημο ιστορικό της NASA καταγράφει τη μακρά πορεία του σκάφους.
Το μεγάλο ταξίδι και οι πρώτες ανακαλύψεις
Ο «Γαλιλαίος» δεν ταξίδεψε κατευθείαν στον Δία. Χρησιμοποίησε τη βαρυτική έλξη της Αφροδίτης και της Γης για να αποκτήσει την αναγκαία ταχύτητα. Το 1991 φωτογράφισε από κοντά τον αστεροειδή Γκάσπρα και το 1993 τον Ίδα, κοντά στον οποίο εντόπισε τον μικρό δορυφόρο Δάκτυλο — την πρώτη επιβεβαιωμένη ανακάλυψη φυσικού δορυφόρου αστεροειδούς.
Η ιστορική σύγκρουση του κομήτη Σουμέικερ–Λέβι 9
Τον Ιούλιο του 1994, ενώ το σκάφος ταξίδευε προς τον Δία, τα θραύσματα του κομήτη Σουμέικερ–Λέβι 9 συγκρούστηκαν διαδοχικά με τον πλανήτη. Από τις 16 έως τις 22 Ιουλίου οι προσκρούσεις προκάλεσαν τεράστιες εκρήξεις και σκοτεινά σημάδια στα νέφη του.
Ο «Γαλιλαίος» είχε οπτική γωνία που του επέτρεπε να καταγράψει άμεσα τις προσκρούσεις στη μη ορατή από τη Γη πλευρά του πλανήτη. Η NASA έχει δημοσιεύσει το ιστορικό της σύγκρουσης και αυθεντικές εικόνες από την πρόσκρουση του θραύσματος W.
7 Δεκεμβρίου 1995: Η άφιξη στον Δία
Έπειτα από περισσότερα από έξι χρόνια ταξιδιού, ο «Γαλιλαίος» έγινε το πρώτο διαστημόπλοιο που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον Δία. Την ίδια ημέρα, ο ερευνητικός βολιστήρας του εισχώρησε στην ατμόσφαιρα και μετέδωσε για περίπου 58 λεπτά στοιχεία για τη θερμοκρασία, την πίεση, τους ανέμους και τη χημική της σύσταση.
Ο κύριος «Γαλιλαίος» συνέχισε σχεδόν οκτώ ακόμη χρόνια, πραγματοποιώντας 34 περιφορές γύρω από τον πλανήτη. Παρά τη δυσλειτουργία της κύριας κεραίας του, μετέδωσε περίπου 30 gigabytes δεδομένων και 14.000 εικόνες.
Η Ευρώπη και ο ωκεανός που μπορεί να κρύβει ζωή
Η σημαντικότερη ίσως κληρονομιά του «Γαλιλαίου» βρίσκεται στην Ευρώπη. Ο παγωμένος δορυφόρος, με διάμετρο περίπου 3.100 χιλιομέτρων, φαίνεται να κρύβει κάτω από τον φλοιό του έναν παγκόσμιο ωκεανό αλμυρού νερού. Η συνολική ποσότητα νερού του μπορεί να ξεπερνά εκείνη όλων των γήινων ωκεανών μαζί.
Η θερμότητα που παράγεται από τις βαρυτικές αλληλεπιδράσεις με τον Δία μπορεί να διατηρεί το νερό σε υγρή κατάσταση τόσο μακριά από τον Ήλιο. Ζωή δεν έχει ανακαλυφθεί στην Ευρώπη. Η NASA εξηγεί γιατί αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στόχους αναζήτησης περιβαλλόντων κατάλληλων για ζωή.
Οι άλλοι δορυφόροι: Ηφαιστειακή κόλαση και κρυμμένοι ωκεανοί
Στην Ιώ, ο «Γαλιλαίος» μελέτησε την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα. Στον Γανυμήδη εντόπισε μαγνητικό πεδίο, μοναδικό ανάμεσα στους γνωστούς φυσικούς δορυφόρους, ενώ στην Καλλιστώ κατέγραψε ενδείξεις πιθανού υπόγειου αλμυρού ωκεανού. Οι δορυφόροι του Δία αποδείχθηκαν ολόκληροι γεωλογικά και χημικά σύνθετοι κόσμοι.
Γιατί η NASA αποφάσισε να καταστρέψει το διαστημόπλοιο
Το 2003 τα καύσιμα ελέγχου της τροχιάς του «Γαλιλαίου» είχαν σχεδόν εξαντληθεί. Χωρίς ασφαλή έλεγχο, το σκάφος θα μπορούσε κάποτε να συγκρουστεί με την Ευρώπη. Δεν είχε αποστειρωθεί πριν από την εκτόξευση σε βαθμό κατάλληλο για πρόσκρουση σε έναν κόσμο με πιθανές συνθήκες ζωής.
Η NASA επέλεξε την ελεγχόμενη είσοδο στην ατμόσφαιρα του Δία. Η απόφαση ακολουθούσε την αρχή της πλανητικής προστασίας: η εξερεύνηση δεν πρέπει να μεταφέρει γήινους μικροοργανισμούς σε περιβάλλοντα όπου ίσως υπάρχει εξωγήινη ζωή ούτε να αλλοιώνει τις μελλοντικές επιστημονικές μετρήσεις.
21 Σεπτεμβρίου 2003: Η τελευταία βουτιά
Το διαστημόπλοιο εισήλθε στην ατμόσφαιρα του Δία με ταχύτητα περίπου 174.000 χιλιομέτρων την ώρα και καταστράφηκε. Το τελευταίο του σήμα ταξίδεψε επί δεκάδες λεπτά μέχρι τη Γη. Στο Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA, στην Πασαντίνα, οι άνθρωποι της αποστολής αποχαιρέτησαν ένα σκάφος στο οποίο είχαν αφιερώσει χρόνια εργασίας.
Δίας: Ο γίγαντας του Ηλιακού Συστήματος
Ο Δίας είναι ο πέμπτος πλανήτης από τον Ήλιο και ο μεγαλύτερος του Ηλιακού Συστήματος. Η διάμετρός του είναι περίπου 11 φορές μεγαλύτερη από της Γης και η μάζα του περίπου 318 φορές μεγαλύτερη. Αποτελείται κυρίως από υδρογόνο και ήλιο και δεν έχει στερεή επιφάνεια όπως η Γη.
Μια ημέρα στον Δία διαρκεί περίπου 9 ώρες και 56 λεπτά, ενώ ένα έτος σχεδόν 12 γήινα χρόνια. Η ταχύτατη περιστροφή του συμβάλλει στις εντυπωσιακές ζώνες νεφών. Η NASA παρουσιάζει τα βασικά χαρακτηριστικά του γιγάντιου πλανήτη.
Η Μεγάλη Ερυθρά Κηλίδα και οι δακτύλιοι
Η Μεγάλη Ερυθρά Κηλίδα είναι μια γιγάντια αντικυκλωνική καταιγίδα που παρατηρείται επί αιώνες. Οι άνεμοί της φθάνουν σε ταχύτητες εκατοντάδων χιλιομέτρων την ώρα και το μέγεθός της έχει μειωθεί σε σχέση με παλαιότερες παρατηρήσεις. Ο Δίας διαθέτει επίσης ισχυρό μαγνητικό πεδίο, επικίνδυνες ζώνες ακτινοβολίας και αμυδρούς δακτυλίους από σωματίδια σκόνης.
Η εξερεύνηση συνεχίζεται: Juno, Europa Clipper και JUICE
Η κληρονομιά του «Γαλιλαίου» συνεχίζεται. Το Juno τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον Δία το 2016. Το Europa Clipper εκτοξεύθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2024 για να μελετήσει κατά πόσον η Ευρώπη διαθέτει συνθήκες κατάλληλες για ζωή. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος εκτόξευσε επίσης την αποστολή JUICE, με επίκεντρο τους παγωμένους δορυφόρους και ιδιαίτερα τον Γανυμήδη.
Ένα διαστημόπλοιο που καταστράφηκε για να προστατεύσει την πιθανότητα ζωής
Ο «Γαλιλαίος» δεν επέστρεψε ποτέ στη Γη. Χάθηκε μέσα στην ατμόσφαιρα του γιγάντιου πλανήτη, αφήνοντας πίσω του μια νέα αντίληψη για το πού μπορεί να υπάρχει ζωή στο Σύμπαν. Είναι μια από τις πιο συγκινητικές ιστορίες της διαστημικής εξερεύνησης: ένα ανθρώπινο δημιούργημα καταστράφηκε σκόπιμα, ώστε να μη θέσει σε κίνδυνο έναν κόσμο που ίσως φιλοξενεί ζωή.
