Η ιστορία της 43χρονης Dana Deighton, η οποία δεν κάπνιζε, δεν έπινε και γυμναζόταν, αλλά διαγνώστηκε με καρκίνο οισοφάγου τετάρτου σταδίου, έρχεται να φωτίσει ένα ανησυχητικό ερώτημα: γιατί ορισμένοι γαστρεντερικοί καρκίνοι εμφανίζονται πλέον και σε νεότερες ηλικίες; Το σχετικό δημοσίευμα αναδεικνύει πως, πέρα από τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, παχυσαρκία, καθιστική ζωή, διατροφή, αλκοόλ και κάπνισμα, οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και περισσότερο και τον ρόλο του μικροβιώματος, δηλαδή των βακτηρίων που ζουν στο πεπτικό μας σύστημα.
Τα παγκόσμια στοιχεία δείχνουν έναν καρκίνο με βαριά πρόγνωση
Ο καρκίνος του οισοφάγου δεν είναι από τους συχνότερους καρκίνους, αλλά είναι από τους πιο θανατηφόρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία GLOBOCAN/IARC για το 2022, παγκοσμίως καταγράφηκαν περίπου 511.054 νέα περιστατικά και 445.391 θάνατοι. Αυτό τον κατατάσσει στην 11η θέση ως προς τη συχνότητα νέων περιστατικών, αλλά στην 7η θέση ως αιτία θανάτου από καρκίνο.
Η Ασία σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος: περίπου 330.000 θάνατοι, δηλαδή σχεδόν τα τρία τέταρτα των παγκόσμιων θανάτων από καρκίνο οισοφάγου. Στην Ευρώπη καταγράφηκαν περίπου 47.200 θάνατοι, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 χωρών τα στοιχεία δείχνουν 29.826 νέα περιστατικά και 26.015 θανάτους για το 2022.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, οι εκτιμήσεις GLOBOCAN για το 2022 καταγράφουν 252 νέα περιστατικά καρκίνου οισοφάγου και 228 θανάτους. Πρόκειται για μικρό αριθμό σε σχέση με άλλες μορφές καρκίνου, αλλά το ανησυχητικό είναι ότι οι θάνατοι πλησιάζουν πολύ τον αριθμό των νέων περιστατικών, κάτι που δείχνει πόσο επιθετική μπορεί να είναι η νόσος όταν διαγιγνώσκεται αργά.
Στα νεότερα ελληνικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023, οι θάνατοι από νεοπλάσματα συνολικά ήταν 30.095, ενώ στον αναλυτικό πίνακα αιτιών θανάτου εμφανίζονται 217 θάνατοι από κακόηθες νεόπλασμα του οισοφάγου. Η διαφορά με τα 228 του GLOBOCAN εξηγείται από το ότι πρόκειται για διαφορετικό έτος και διαφορετική μεθοδολογία: το ,GLOBOCAN δίνει εκτιμήσεις/προβολές, ενώ η ΕΛΣΤΑΤ βασίζεται στα πιστοποιητικά θανάτου.
Θάνατοι από καρκίνο οισοφάγου στην Ελλάδα ανά ηλικιακή ομάδα — 2023
Κάτω των 35 ετών: 0 θάνατοι
35 έως 49 ετών: 7 θάνατοι
50 έως 59 ετών: 39 θάνατοι
60 έως 69 ετών: 54 θάνατοι
70 έως 79 ετών: 52 θάνατοι
80 ετών και άνω: 65 θάνατοι
Σύνολο: 217 θάνατοι
Το στοιχείο δείχνει ότι η μεγάλη πλειονότητα των θανάτων από καρκίνο οισοφάγου στην Ελλάδα καταγράφεται μετά τα 50 έτη, ενώ πάνω από τους μισούς αφορούν ηλικίες άνω των 70 ετών.
Με άλλα λόγια, περίπου 97% των θανάτων καταγράφονται μετά τα 50, ενώ πάνω από τους μισούς είναι μετά τα 70. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι είναι άτρωτοι, η περίπτωση της 43χρονης το αποδεικνύει, αλλά δείχνει ότι στατιστικά η νόσος παραμένει πολύ πιο συχνή και θανατηφόρα στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Η ίδια εικόνα φαίνεται και στο εξωτερικό. Στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφονται περίπου 7.900 θάνατοι ετησίως από καρκίνο οισοφάγου, με τα ποσοστά θνησιμότητας να είναι υψηλότερα στις ηλικίες άνω των 90 ετών και περίπου τους μισούς θανάτους να αφορούν άτομα άνω των 75. Στις ΗΠΑ, η American Cancer Society εκτιμά για το 2026 περίπου 22.530 νέα περιστατικά και 16.290 θανάτους, ενώ η μέση ηλικία διάγνωσης είναι γύρω στα 69 έτη και περίπου 9 στους 10 ασθενείς διαγιγνώσκονται μετά τα 55.
Πόσο φταίει πράγματι το τσιγάρο
Η απάντηση είναι καθαρή: το τσιγάρο δεν είναι ο μόνος παράγοντας, αλλά είναι ένας από τους ισχυρότερους και πιο τεκμηριωμένους. Σύμφωνα με το Cancer Research UK, το κάπνισμα ταξινομείται από τον IARC ως αιτία καρκίνου οισοφάγου και εκτιμάται ότι ευθύνεται για περίπου 34% των περιστατικών στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η επίδραση διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου. Για το αδενοκαρκίνωμα του οισοφάγου, οι άνθρωποι που έχουν καπνίσει έχουν περίπου 85% έως 96% υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ. Για το πλακώδες καρκίνωμα, που συνδέεται ακόμη πιο έντονα με το τσιγάρο και το αλκοόλ, οι σημερινοί καπνιστές στην Ευρώπη έχουν περίπου 4,2 φορές υψηλότερο κίνδυνο, ενώ σε πολύ βαρείς καπνιστές ο κίνδυνος μπορεί να φτάσει έως και 5,6 φορές.
Το πιο επικίνδυνο μείγμα είναι το τσιγάρο μαζί με το αλκοόλ. Η συνδυασμένη δράση τους δεν είναι απλώς αθροιστική· λειτουργεί πολλαπλασιαστικά, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο, ειδικά για το πλακώδες καρκίνωμα. Η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν τον μηδενίζει αμέσως: όσοι έχουν κόψει το κάπνισμα για πάνω από 10 χρόνια έχουν χαμηλότερο κίνδυνο από τους ενεργούς καπνιστές, παραμένουν όμως σε υψηλότερο κίνδυνο από όσους δεν κάπνισαν ποτέ.
Ο καρκίνος του οισοφάγου είναι μια ύπουλη νόσος, γιατί συχνά δίνει συμπτώματα όταν έχει ήδη προχωρήσει. Το γεγονός ότι μπορεί να εμφανιστεί και σε έναν άνθρωπο που δεν κάπνιζε, δεν έπινε και γυμναζόταν δεν αναιρεί τη μεγάλη σημασία των παραγόντων κινδύνου. Αντίθετα, μας θυμίζει ότι η πρόληψη δεν είναι εγγύηση αθανασίας, αλλά είναι η καλύτερη άμυνα που έχουμε.
Το τσιγάρο παραμένει ένας από τους πιο καθαρούς εχθρούς του οισοφάγου. Δεν εξηγεί όλα τα περιστατικά, αλλά εξηγεί αρκετά ώστε η διακοπή του να θεωρείται μία από τις πιο ουσιαστικές κινήσεις πρόληψης. Και όταν υπάρχουν επίμονα συμπτώματα, όπως δυσκολία στην κατάποση, ανεξήγητη απώλεια βάρους, συνεχής παλινδρόμηση ή πόνος πίσω από το στέρνο, η απάντηση δεν πρέπει να είναι αναμονή, αλλά ιατρικός έλεγχος.
