Το Mercosur (Southern Common Market) είναι εμπορικό μπλοκ της Νότιας Αμερικής.Πλήρη μέλη: Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη και Βολιβία. Η Βενεζουέλα έχει τεθεί σε αναστολή (suspended). Αλλά στη συμφωνία με την ΕΕ δεν περιγράφεται και η Βολιβία.
Η «συμφωνία ΕΕ–Mercosur» είναι πακέτο με εμπορικό σκέλος και πολιτικό/συνεργασίας. Η Κομισιόν έχει δημοσιεύσει τα κείμενα και τη δομή (interim Trade Agreement και το ευρύτερο Partnership Agreement).
Στην πράξη, το εμπορικό κομμάτι αφορά:
Μείωση/κατάργηση δασμών και κανόνες εμπορίου (τελωνεία, κανόνες καταγωγής, τεχνικά εμπόδια),
Κεφάλαιο SPS (υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα),
Μηχανισμούς διασφάλισης (safeguards) για «ευαίσθητα» αγροτικά προϊόντα.
Αυτές τις μέρες, Ιανουάριος 2026, τα κράτη-μέλη της ΕΕ έδωσαν το «πράσινο φως» για την υπογραφή, αλλά η διαδικασία δεν τελειώνει εδώ: Απαιτείται έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να προχωρήσει το εμπορικό σκέλος όπως προβλέπεται. Και δεν αποκλείεται να μπει φρένο εκεί. Δηλαδή το ευρωκοινοβούλιο να μην εγκρίνει την συμφωνία. Αν και ο ευρωβουλευτής Νίκος Φαραντούρης σε φιλικό του κύκλο ακούστηκε να λέει ότι η mercosur θα περάσει από το Στρασβούργο.
Και εδώ τίθεται το πιο κρίσιμο ερώτημα: «μπαίνουν τρόφιμα χωρίς ελέγχους»;
Εδώ χρειάζεται καθαρή διάκριση:
1) Η θέση της Κομισιόν
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λέει ρητά ότι οι κανόνες SPS της ΕΕ δεν αλλάζουν από εμπορικές συμφωνίες και ότι προϊόντα ζωικής/φυτικής προέλευσης που μπαίνουν στην ευρωπαϊκή αγορά πρέπει να συμμορφώνονται με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
2) Η βασική κριτική των αντιπάλων
Η κριτική δεν είναι συνήθως ότι «καταργούνται αύριο οι νόμοι», αλλά ότι η πολιτική πίεση για “διευκόλυνση εμπορίου” μπορεί να μειώσει την αυστηρότητα στην εφαρμογή (πόροι/έλεγχοι/συχνότητες),. υπάρχουν ανησυχίες για φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευτεί στην ΕΕ αλλά χρησιμοποιούνται αλλού και «επιστρέφουν» ως κατάλοιπα σε εισαγόμενα προϊόντα (το λεγόμενο “boomerang pesticides”).
Με απλά λόγια: ο νόμος της ΕΕ παραμένει, αλλά η δημόσια συζήτηση καίει στο αν θα εφαρμοστεί με την ίδια ένταση όταν αυξηθούν οι ροές εμπορίου.
Τι ισχύει στην Ευρώπη; Και ποιές είναι οι βασικές «ασπίδες» (με συγκεκριμένους κανόνες)
Μεταλλαγμένα (GMO) σε τρόφιμα/ζωοτροφές
- Έγκριση πριν κυκλοφορήσει GMO τρόφιμο/ζωοτροφή στην ΕΕ: πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΚ) 1829/2003, με αξιολόγηση κινδύνου από EFSA.
- Ιχνηλασιμότητα & σήμανση: Κανονισμός (ΕΚ) 1830/2003 (traceability/labelling).
- Κατώφλι σήμανσης 0,9% για τυχαία/τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία (όταν το GMO είναι εγκεκριμένο).
Προσοχή: Η μαύρη τρύπα στη σήμανση
Σημείωση που πολλοί αγνοούν: Η ΕΕ δεν απαιτεί υποχρεωτική σήμανση σε κρέας/γάλα/αυγά από ζώα που ταΐστηκαν με GMO ζωοτροφές (είναι «τρύπα» που αναφέρεται συχνά στη δημόσια συζήτηση).
Φυτοφάρμακα/κατάλοιπα
- Τα ανώτατα όρια καταλοίπων (MRLs) ρυθμίζονται από τον Κανονισμό (ΕΚ) 396/2005.
- Οι έλεγχοι και τα «σύνορα» της εφοδιαστικής αλυσίδας καλύπτονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/625 για τους επίσημους ελέγχους.
Ορμόνες/αυξητικοί παράγοντες στο κρέας
Η ΕΕ έχει ιστορικά απαγορεύσει ορμόνες για προώθηση ανάπτυξης σε εκτροφή και έχει σχετική πολιτική/νομοθετική γραμμή για το κρέας που κυκλοφορεί στην αγορά της.
Προσοχή: Μαύρη τρύπα στα «Βιολογικά μεταλλαγμένα»
Στην ευρωπαϊκή χρήση, ο κανονισμός για τα βιολογικά (Organic) δένει την παραγωγή με αποκλεισμό χρήσης/σήμανσης με βάση το πλαίσιο των GMO.
Λιπάσματα
Για τα «λιπάσματα ακατάλληλα», το ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1009 για τα EU fertilising products (κανόνες διάθεσης στην αγορά, συμμόρφωση/σήμανση κ.λπ.).
Ειδικά για τους κινδύνους από κάδμιο σε φωσφορικά λιπάσματα, υπάρχει ρητή αναφορά σε όριο 60 mg/kg P₂O₅ στο πλαίσιο του 2019/1009.
Ποια είναι τα «δύο προϊόντα» που μας αφορούν περισσότερο όταν λέμε «μεταλλαγμένα»
Αν μιλάμε για προϊόντα που κατά κανόνα έχουν τη μεγαλύτερη σύνδεση με GMO στις χώρες Mercosur, τα δύο «Νο1» είναι Σόγια και Καλαμπόκι (αραβόσιτος)
Γιατί αυτά; Επειδή σε Αργεντινή και Βραζιλία η καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων ποικιλιών σε σόγια/καλαμπόκι είναι σχεδόν καθολική σύμφωνα με στοιχεία USDA/FAS.
Και τα φρούτα/λαχανικά;
Στη «μεγάλη εικόνα» της αγοράς, τα GMO συνδέονται πολύ πιο έντονα με εμπορεύματα/πρώτες ύλες (soy/corn) παρά με «καθημερινά» φρέσκα φρούτα-λαχανικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα φρούτα/λαχανικά δεν απασχολούν. Απασχολούν συνήθως με όρους καταλοίπων φυτοφαρμάκων και όχι ως «μαζικά GMO».
Προσοχή: Με το κρέας τι γίνεται; Και τι τρώνε τα ζώα στο Mercosur;
Εδώ είναι το σημείο που συχνά χάνεται στη μετάφραση. Η «ιστορία των GMO» στο κρέας δεν είναι το ίδιο το κρέας ως GMO. Είναι οι ζωοτροφές: Σογιάλευρο και καλαμπόκι (πολύ συχνά από GMO καλλιέργειες στη Νότια Αμερική).
Με λίγα λόγια:
Ακόμη κι αν ο καταναλωτής στην ΕΕ βλέπει σήμανση για GMO σε ορισμένα προϊόντα/συστατικά, δεν θα δει υποχρεωτικά σήμανση στο κρέας/γάλα/αυγά λόγω GMO ζωοτροφών.
Το πραγματικό «ερώτημα-καμπάνα» για τη συμφωνία
Στη μεγάλη εικόνα, η συμφωνία δεν είναι μια «κερκόπορτα» που ακυρώνει αυτομάτως τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Είναι κάτι πιο ύπουλο και γι’ αυτό πιο πολιτικό. Ένα τεστ αντοχής του ίδιου του συστήματος ελέγχων. Γιατί όταν αυξάνονται οι ροές, αυξάνεται και η πίεση να γίνουν όλα «πιο γρήγορα, πιο ομαλά, πιο φιλικά στο εμπόριο». Και τότε το ερώτημα-καμπάνα δεν είναι τι γράφεται στα κεφάλαια της συμφωνίας, αλλά τι θα εφαρμόζεται στην πράξη, ποιος θα πληρώνει τους ελέγχους, πόσο συχνά θα γίνονται, και πόσο εύκολα θα «κλείνει το μάτι» στην εξαίρεση.
Κι εκεί κρίνεται η εμπιστοσύνη. Όχι στα ωραία λόγια περί «υψηλών προτύπων», αλλά στο αν η Ευρώπη θα σηκώσει το βάρος της επιτήρησης από το χωράφι μέχρι το ράφι, χωρίς να αφήσει την ασφάλεια τροφίμων να γίνει λεπτομέρεια μέσα σε μια μεγάλη εμπορική αφήγηση.
Και η εύλογη απορία: θα υπάρχουν Ευρωπαίοι επιτηρητές «επί τόπου» σε Mercosur;
Με καθαρή απάντηση: ΟΧΙ. Με την έννοια μόνιμων ευρωπαϊκών “επιθεωρητών” που θα γυρίζουν συστηματικά φάρμες/χωράφια για να ελέγχουν καθημερινά τι ζωοτροφές τρώνε τα ζώα ή τι λιπάσματα ρίχνονται. Το ευρωπαϊκό μοντέλο βασίζεται κυρίως σε τρία επίπεδα:
- Έλεγχοι στα σύνορα της ΕΕ (border control posts) και στην αγορά της ΕΕ, με δειγματοληψίες/αναλύσεις και επίσημους ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών. Αυτό είναι ο “κορμός” του συστήματος εισαγωγών. Σε τελειωμένο προϊόν και άντε να ψάξεις τι έχει μέσα
- Αποστολές/έλεγχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε τρίτες χώρες: Ο Κανονισμός 2017/625 προβλέπει ότι εμπειρογνώμονες της Επιτροπής μπορούν να διενεργούν ελέγχους σε τρίτες χώρες για να επαληθεύουν συμμόρφωση/ισοδυναμία συστημάτων. Στην πράξη αυτό γίνεται μέσω των αποστολών “Health and Food Audits and Analysis” (DG SANTE), με δημοσιοποιημένα πορίσματα.
- Το “χαρτί” της συμφωνίας (όπως το παρουσιάζει η Κομισιόν): η ίδια η Επιτροπή λέει ότι θα στηριχτεί σε επιστημονική αξιολόγηση κινδύνου, ελέγχους στα σύνορα και ελέγχους/επιθεωρήσεις σε τρίτες χώρες. Επίσης σε Q&A έχει αναφέρει δέσμευση για ενίσχυση/αύξηση audits και checks σε τρίτες χώρες στο πλαίσιο Mercosur.
Τι σημαίνει αυτό ειδικά για ζωοτροφές και λιπάσματα «στον τόπο παραγωγής»;
Η ΕΕ μπορεί να ελέγχει το τελικό προϊόν που εισάγεται (π.χ. κατάλοιπα φυτοφαρμάκων, απαγορευμένες ουσίες, μικροβιολογικά κ.λπ.) και να κάνει audits στο σύστημα ελέγχων της τρίτης χώρας. Δεν λειτουργεί όμως σαν «ευρωπαϊκή επιθεώρηση χωραφιού» που αποφασίζει επί τόπου τι λίπασμα ρίχτηκε ή τι ακριβώς έφαγε κάθε ζώο, σε μόνιμη/καθολική βάση. Το κράτος εξαγωγής έχει την πρωτογενή ευθύνη και η ΕΕ παρεμβαίνει μέσω πιστοποιήσεων, επιβεβαιώσεων συμμόρφωσης, ελέγχων στα σύνορα, στοχευμένων αποστολών και αν χρειαστεί, περιορισμών/αναστολών.
