Μπορείτε να φανταστείτε να βλέπετε τη φράση «χείλη της ντροπής» στο ιατρικό σας ιστορικό; Ο όρος αυτός —που στα ολλανδικά αποδίδεται ως «schaamlippen»— αποτελεί την καθιερωμένη ονομασία για ένα συγκεκριμένο σημείο του γυναικείου σώματος. Ωστόσο, για ορισμένους, αποτελεί απλώς ένα από τα αμέτρητα παραδείγματα όρων που είναι παρωχημένοι και φορτισμένοι με το στίγμα της ντροπής.
Τον περασμένο μήνα, το κορυφαίο ολλανδικό λεξικό «Dikke van Dale» ανακοίνωσε ότι θα συμπεριλάβει έναν νέο όρο για τα χείλη του αιδοίου —το «vulvalippen»— στην επερχόμενη διαδικτυακή του έκδοση, παράλληλα με τον παραδοσιακό όρο «schaamlippen».
Ευρωπαίοι ακτιβιστές, όπως αναφέρει το BBC, ζητούν εδώ και καιρό την αναθεώρηση των όρων που χρησιμοποιούνται για τη συζήτηση γύρω από το γυναικείο σώμα, τη σεξουαλικότητα και την υγεία. Κοινό τους αίτημα είναι η απομάκρυνση από όρους που συχνά εκλαμβάνονται ως μισογυνικοί ή επικριτικοί.
«Η γλώσσα διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας», δηλώνει η Shari Klein, μία από τις ιδρύτριες της εκστρατείας «Schaamteloos» (που σημαίνει «χωρίς ντροπή»), η οποία στοχεύει στην κατάργηση λέξεων που εμπεριέχουν τη ρίζα «schaam» (ντροπή).
«Είναι ζωτικής σημασίας να διαθέτουν οι άνθρωποι μια πιο ουδέτερη και ανατομικά ακριβή λέξη — όχι μια λέξη που συνδέεται με τη ντροπή, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα», επισημαίνει η ίδια.
Ώρα για αλλαγή
Τα αιτήματα για τη χρήση του όρου «vulvalippen» δεν είναι καινούργια, ωστόσο οι ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι η συμπερίληψή του στο λεξικό ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη ότι η κοινωνία είναι «επιτέλους έτοιμη για αλλαγή».
Η Esther Van der Valk, μέλος της γνωστής ολλανδικής φεμινιστικής οργάνωσης «Dolle Mina», τονίζει ότι το ζήτημα αφορά επίσης την υιοθέτηση μιας θετικής στάσης απέναντι στο φύλο και στο σεξ και τον περιορισμό του διασυρμού ή της ντροπής που σχετίζεται με την εικόνα του σώματος (body shaming).
Τα επόμενα βήματα της εκστρατείας περιλαμβάνουν την προσπάθεια να πειστούν γιατροί και αρμόδιοι φορείς να χρησιμοποιούν τον όρο «vulvalippen» σε ενημερωτικά φυλλάδια και κατά τη διάρκεια ιατρικών επισκέψεων.
Ο Ton den Boon, επιμελητής του λεξικού, δηλώνει ότι η προσθήκη του όρου «vulvalippen» (χείλη του αιδοίου) δικαιολογείται, καθώς ο όρος καθιερώνεται όλο και περισσότερο στη γλώσσα και χρησιμοποιείται συχνά στα μέσα ενημέρωσης, σε σχολικά εγχειρίδια βιολογίας και ιατρικά φυλλάδια, ενώ εμφανίζεται ακόμη και στην κτηνιατρική.
Ωστόσο, μένει να φανεί αν θα υιοθετηθεί ευρέως.
Άλλες ολλανδικές λέξεις, που αφορούν τόσο τους άνδρες όσο και τις γυναίκες, ενδέχεται να φέρουν παρόμοιες συνδηλώσεις – από το «schaamhaar» (τρίχες της ηβικής περιοχής ή «τρίχες της ντροπής») ή το «schaambeen» (ηβικό οστό ή «οστό της ντροπής») έως και το «schaamluis» (ψείρα της ηβικής περιοχής ή «ψείρα της ντροπής»).
Παρ’ όλα αυτά, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η αλλαγή μιας λέξης δεν θα αλλάξει απαραίτητα τη ζωή των ανθρώπων.
Η εκστρατεία αυτή αντικατοπτρίζει αντίστοιχες προσπάθειες στη Γερμανία, όπου το 2018 οι δημοσιογράφοι Gunda Windmüller και Mithu Sanyal ξεκίνησαν μια πρωτοβουλία για την αντικατάσταση του όρου «Schamlippen» (χείλη της ντροπής) με τον όρο «Vulvalippen» (χείλη του αιδοίου).
Η Windmüller αναφέρει ότι ωθήθηκε σε αυτή την κίνηση αφού ένας γυναικολόγος τής μίλησε για το αίσθημα ντροπής που βιώνουν ορισμένες γυναίκες όταν συζητούν για το σώμα τους ή υποβάλλονται σε ιατρικές εξετάσεις.
Κατά τη συγγραφή του άρθρου της, συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε καν να αναφερθεί στην ανατομία χωρίς να συμπεριλάβει τη λέξη «ντροπή».
Ο όρος «Vulvalippen» δεν έχει υιοθετηθεί ακόμη από κάποιο γερμανικό λεξικό, ωστόσο η Windmüller τον έχει εντοπίσει σε συζητήσεις, σχολικά εγχειρίδια και γυναικεία περιοδικά.
Ελπίζει ότι η ολλανδική πρωτοβουλία θα ενισχύσει τη στήριξη για το ζήτημα και στη χώρα της.
Η Σουηδία και ο «Παρθενικός υμένας» – Το Ηνωμένο Βασείλειο και η «υστερεκτομή»
Αντίστοιχα, στη Σουηδία προστέθηκε στο ακαδημαϊκό λεξικό ένας νέος όρος για τον «υμένα», έπειτα από μια εκστρατεία που πραγματοποιήθηκε το 2009.
Η οργάνωση για τη σεξουαλική αγωγή (RFSU) έκρινε ότι ο παραδοσιακός όρος «mödomshinna» —που μεταφράζεται ως «δέρμα της παρθενίας» ή «υμένας της παρθενίας»— ήταν ανακριβής από ανατομική άποψη και δεν συνέβαλλε καθόλου στην κατάρριψη των μύθων γύρω από τον υμένα και την παρθενία.
Ο νέος όρος «slidkrans» μεταφράζεται ως «κολπικό στεφάνι» (vaginal corona), αντικατοπτρίζοντας το γεγονός ότι ο υμένας αποτελείται συχνά από πτυχές ιστού σε σχήμα δακτυλίου, και όχι από ένα «σφράγισμα» που σπάει μία και μοναδική φορά.
«Μέσω μιας νέας λέξης, μπορούμε να αμφισβητήσουμε τους μύθους που επιδιώκουν να ελέγξουν τη σεξουαλικότητα και την ελευθερία των γυναικών», δηλώνει η Sonja Ghaderi από την RFSU.
Η Ghaderi επισημαίνει ότι ο όρος «slidkrans» χρησιμοποιείται κυρίως από επαγγελματίες υγείας και σε κλινικές για νέους, προσθέτει ωστόσο ότι εξακολουθεί να υφίσταται παραπληροφόρηση, υπογραμμίζοντας την «ανάγκη αλλαγής των κοινωνικών αντιλήψεων».
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η φεμινίστρια και δημιουργός podcast Nicola Denson-Elliott ξεκίνησε μια εκστρατεία συλλογής υπογραφών με στόχο την αντικατάσταση του όρου «υστερεκτομή» (χειρουργική αφαίρεση της μήτρας) με τον όρο «ουτερεκτομή» (uterectomy).
Η ίδια υποστηρίζει –όπως και άλλοι– ότι η λέξη «υστερεκτομή» συνδέεται γλωσσικά με την «υστερία» (η οποία κάποτε θεωρούνταν ασθένεια που οφειλόταν σε συναισθηματική υπερβολή των γυναικών) και επιδιώκει τη χρήση ενός όρου που να είναι «ανατομικά ακριβής» και όχι «συνδεδεμένος με το συναίσθημα».
Η εκστρατεία χαρακτηρίζει το ζήτημα ως «ιατρικό μισογυνισμό», προσθέτοντας: «Οι γυναίκες αξίζουν μια ορολογία που να τις σέβεται».
«Λέξεις που εμπεριέχουν κριτική»
Η ερευνήτρια γλωσσολογίας Δρ. Beth Malory επισημαίνει ότι τυχόν αλλαγές πρέπει πρώτα να αποτελέσουν αντικείμενο έρευνας.
«Θα καταλάβει ο κόσμος τον όρο “ουτερεκτομή” (uterectomy); Μήπως είναι προτιμότερο να λέμε απλώς “αφαίρεση της μήτρας”;».
Οι νέες λέξεις δεν πρέπει να είναι αμφίσημες, τονίζει η ίδια, καθώς είναι σημαντικό να εξετάζεται το συνολικό σύστημα ώστε να αποφεύγεται η σύγχυση.
Η Malory μελετά επίσης τη γλώσσα που χρησιμοποιείται σε θέματα εγκυμοσύνης και απώλειας κύησης.
Μια φράση που αναδεικνύεται στην έρευνά της είναι ο όρος «ανεπάρκεια τραχήλου» (incompetent cervix), ο οποίος περιγράφει τη βράχυνση του τραχήλου που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο απώλειας της κύησης και πρόωρου τοκετού. Γυναίκες ανέφεραν ότι ο όρος αυτός τις έκανε να αισθάνονται ότι φέρουν την ευθύνη για το ιατρικό πρόβλημα.
«Γιατί χρειαζόμαστε λέξεις που εμπεριέχουν κριτική, όπως “αποτυχία” ή “ανεπάρκεια”;» διερωτάται η μαιευτήρας Δρ. Brooke Vandermolen.
Αν και οι όροι αυτοί περιλαμβάνονται στα ιατρικά συγγράμματα, η ίδια δηλώνει ότι έχει σταματήσει να χρησιμοποιεί ορισμένους από αυτούς, συμπεριλαμβανομένης της φράσης «αποτυχία προόδου» (failure to progress) – η οποία περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία ο τοκετός δεν εξελίσσεται όπως αναμένεται.
«Η γλώσσα είναι εξαιρετικά σημαντική και οι λέξεις που επιλέγουμε μπορούν να δείξουν αναγνώριση, κάνοντας τους ανθρώπους να νιώθουν ότι η εμπειρία τους αναγνωρίζεται και γίνεται σεβαστή.»
Το 2022, το Royal College of Midwives (Βασιλικό Κολλέγιο Μαιών) εξέδωσε οδηγίες που πρότειναν εναλλακτικές διατυπώσεις.
Ωστόσο, η Vandermolen επισημαίνει ότι ορισμένοι παραδοσιακοί όροι εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και να προκαλούν αναστάτωση.
«Ελπίζω ότι αυτή η αλλαγή στην Ολλανδία θα πυροδοτήσει περισσότερες συζητήσεις και εδώ, σχετικά με τον τρόπο που μιλάμε για το γυναικείο σώμα. Τα λόγια μας μπορούν να έχουν μακροχρόνιο αντίκτυπο.»
