Τη μετάβαση σε ευρύτερες πολυμερείς συνομιλίες με τη συμμετοχή Ευρωπαίων εταίρων θέτουν ως κοινό στόχο οι ΗΠΑ, η Ουκρανία και η ευρωπαϊκή πλευρά, μετά τις πρώτες συναντήσεις τους σήμερα, Τρίτη 10 Νοεμβρίου, στο Άμπου Ντάμπι, ενόψει των τριμερών διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία.
Σε σχεδόν πανομοιότυπες επίσημες ανακοινώσεις της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής πλευράς επιβεβαιώνεται ότι στο τραπέζι βρέθηκε και η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης, ένα ζήτημα που προκαλεί ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το ενδεχόμενο ευρύτερης συνεννόησης Ουάσιγκτον–Μόσχας χωρίς ουσιαστική ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Οι ανακοινώσεις, που δημοσιοποιήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, αποτυπώνουν κοινές θέσεις για την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα, τις εγγυήσεις ασφαλείας της Ουκρανίας, το μεταπολεμικό πλαίσιο ασφάλειας και τον κεντρικό ρόλο του ΝΑΤΟ.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το Κρεμλίνο εξακολουθεί να επιμένει στον τριμερή χαρακτήρα των διαπραγματεύσεων, χωρίς απευθείας συμμετοχή Ευρωπαίων εκπροσώπων.
Στόχος η διεύρυνση των διαπραγματεύσεων
«Η επιδίωξη για μετάβαση σε ευρύτερες πολυμερείς συνομιλίες δεν καταγράφεται μόνο στην ευρωπαϊκή ανακοίνωση, αλλά και στην επίσημη δήλωση του Γουίτκοφ. Η αμερικανική πλευρά υιοθετεί έτσι δημόσια τον στόχο συμμετοχής των Ευρωπαίων στις επόμενες φάσεις της διαπραγματευτικής διαδικασίας, παρά τις αντιρρήσεις που έχει διατυπώσει μέχρι σήμερα η Μόσχα».
Το τελευταίο σημείο των ανακοινώσεων Κομισιόν και Γουίτκοφ έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς αποτυπώνει την κοινή επιδίωξη για ουσιαστικότερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στην ειρηνευτική διαδικασία.
«Οι Ευρωπαίοι εταίροι, η Ουκρανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να συνεργάζονται στενά καθ’ όλη τη διάρκεια της διαπραγματευτικής διαδικασίας, με κοινό στόχο τη μετάβαση σε ευρύτερες πολυμερείς συνομιλίες με τη συμμετοχή Ευρωπαίων εταίρων και την επίτευξη μιας συνολικής και διαρκούς ειρήνης».
Τι αναφέρει η επίσημη ανακοίνωση
Στην αρχική συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Βρετανίας, της Ουκρανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ. Από την ευρωπαϊκή πλευρά εκπροσωπήθηκαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Όπως αναφέρεται στην επίσημη ανακοίνωση, ενόψει των επικείμενων τριμερών συνομιλιών με τη Ρωσία, οι συμμετέχοντες συναντήθηκαν «για να συνεχίσουν τον στενό συντονισμό τους στις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για μια διαρκή ειρήνη, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης ισχυρών εγγυήσεων ασφαλείας ως μέρος οποιασδήποτε διευθέτησης».
Οι συζητήσεις διεξήχθησαν σε πνεύμα συνεργασίας, αντανακλώντας τους κοινούς στόχους, τις συνεχιζόμενες διαβουλεύσεις και τη δέσμευση των συμμετεχόντων για την ευρωατλαντική ασφάλεια.
«Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι οποιεσδήποτε μελλοντικές ρυθμίσεις πρέπει να σέβονται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την αυτονομία στη λήψη αποφάσεων και να παρέχουν αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία», σημειώνεται χαρακτηριστικά.
Κοινός στόχος, σύμφωνα με το ανακοινωθέν, είναι η διαμόρφωση «ενός πρακτικού και αμοιβαία ενισχυόμενου πλαισίου ασφάλειας», το οποίο θα ενισχύει τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της Ουκρανίας και θα δημιουργεί την αναγκαία εμπιστοσύνη για την επίτευξη συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων.
Η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας και το ΝΑΤΟ
Ιδιαίτερο πολιτικό βάρος έχει η επιβεβαίωση ότι οι συζητήσεις επεκτάθηκαν και στη μεταπολεμική ασφάλεια της Ευρώπης.
«Παράλληλα με την κεντρική επιδίωξη μιας διαρκούς ειρήνης, η συζήτηση κάλυψε το πώς θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν περαιτέρω οι υφιστάμενοι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι συμφωνίες στον τομέα της ασφάλειας μετά τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία», αναφέρεται στο κείμενο.
Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν επίσης ότι είναι απαραίτητη η αντιμετώπιση των ζητημάτων ασφάλειας που θα ανακύψουν μετά τον πόλεμο και η μείωση του κινδύνου νέας σύγκρουσης. Συζήτησαν, ακόμη, πώς μπορούν να διασφαλιστούν ισχυροί μηχανισμοί διαχείρισης κινδύνων και αποτροπής επικίνδυνης κλιμάκωσης.
Παράλληλα, «επαναβεβαίωσαν την κοινή τους δέσμευση για μια ισχυρή μεταπολεμική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας και τις σχετικές ρυθμίσεις», καθιστώντας σαφές ότι «ένα ισχυρό ΝΑΤΟ θα παραμείνει κεντρικό στοιχείο της συλλογικής άμυνας στον ευρωατλαντικό χώρο».
Οι ανησυχίες της Ευρώπης και οι κόκκινες γραμμές της φον ντερ Λάιεν
Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας έχει προκαλέσει ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς η Ρωσία επιδιώκει εδώ και χρόνια να αποκτήσει λόγο στις επιλογές ασφαλείας των γειτονικών της κρατών και να περιορίσει τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη.
Ο φόβος είναι ότι μια ευρύτερη αμερικανορωσική συνεννόηση θα μπορούσε να επηρεάσει την κυριαρχία και τις αμυντικές επιλογές ευρωπαϊκών κρατών, επαναφέροντας τη λογική των σφαιρών επιρροής.
Οι ανησυχίες εντάθηκαν μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία μπορεί να αφορά «περισσότερα από την Ουκρανία», ακόμη και «ολόκληρη την Ευρώπη», και την πρόταση του Τζάρεντ Κούσνερ για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας με μηχανισμούς διαβουλεύσεων, στρατιωτική διαφάνεια και αμοιβαία μέτρα αποκλιμάκωσης.
Μόλις χθες, από το Βουκουρέστι, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έθεσε δύο σαφείς προϋποθέσεις:
«Οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο αφού επιτευχθεί εκεχειρία στην Ουκρανία».
Και πρόσθεσε: «Πρέπει να πραγματοποιηθεί στο κατάλληλο πλαίσιο, ιδίως με τη συμμετοχή των συμμάχων του ΝΑΤΟ και των κρατών-μελών της ΕΕ».
Προς το παρόν, ωστόσο, οι συνομιλίες με τη Ρωσία διεξάγονται σε τριμερές σχήμα. Η σημερινή κοινή τοποθέτηση αποτυπώνει την επιδίωξη της ευρωπαϊκής συμμετοχής στις επόμενες φάσεις της ειρηνευτικής διαδικασίας, όχι όμως και τη συναίνεση της Μόσχας.
