Την παρουσία της ΕΕ στις ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία, στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι, επιβεβαίωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρότι το Κρεμλίνο επιμένει ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι αποκλειστικά τριμερείς, μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας. Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εντείνονται οι φόβοι για μια αμερικανορωσική συμφωνία που θα μπορούσε να επανακαθορίσει την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της.
Η ανακοίνωση έγινε μετά την τηλεφωνική επικοινωνία της φον ντερ Λάιεν με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ενόψει της επίσκεψής της στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.
«Συζητήσαμε τις συνεχιζόμενες ειρηνευτικές προσπάθειες και τις συνομιλίες αυτής της εβδομάδας στο Άμπου Ντάμπι, όπου η ΕΕ θα είναι παρούσα μαζί με τους εταίρους μας», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής.
Παρούσα η Ευρώπη, αλλά με ποιον ρόλο;
Στις διήμερες διαπραγματεύσεις αναμένεται να βρεθούν οι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας, καθώς και υψηλόβαθμοι εκπρόσωποι της Κομισιόν και του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή παρουσία δεν συνεπάγεται απαραίτητα συμμετοχή στο κεντρικό τραπέζι των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ, Ουκρανίας και Ρωσίας. Σύμφωνα με πληροφορίες των Financial Times και του Politico, οι Ευρωπαίοι ενδέχεται να συμμετάσχουν μόνο σε επιμέρους συναντήσεις, κυρίως για τις εγγυήσεις ασφαλείας και τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο διαδικαστικό και είναι λογικό ΄να εγείρει ανησυχίες καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει ανοίξει τη συζήτηση για μια ευρύτερη αναδιάταξη της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, μετά τη συνάντησή του με τον Ρώσο απεσταλμένο Κίριλ Ντμίτριεφ, προανήγγειλε μια «μεγάλη συμφωνία» που, όπως είπε, «θα αφορά περισσότερα από την Ουκρανία», προσθέτοντας ότι «ενδέχεται να αφορά ολόκληρη την Ευρώπη». Δεν αποκάλυψε, ωστόσο, το περιεχόμενο των συνομιλιών του με τον Ρώσο αξιωματούχο ούτε έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες για τη συμφωνία στην οποία αναφερόταν.
Ακολούθησε δημόσια τοποθέτηση του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού και απεσταλμένου του Τραμπ, ο οποίος σε ανάρτησή του στις 6 Νοεμβρίου αναφέρθηκε στην ανάγκη διαμόρφωσης μιας «ευρύτερης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας», με μόνιμους μηχανισμούς διαβούλευσης, μεγαλύτερη στρατιωτική διαφάνεια και μέτρα περιορισμού των κινδύνων κλιμάκωσης. Διευκρίνισε μάλιστα ότι οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν σε διαβουλεύσεις στο περιθώριο των συνομιλιών του Άμπου Ντάμπι, με προοπτική άμεσης συμμετοχής σε ένα ευρύτερο διαπραγματευτικό σχήμα εφόσον υπάρξει πρόοδος.
Οι αναφορές αυτές προκάλεσαν ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς εγείρουν το ενδεχόμενο οι ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία να εξελιχθούν σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η ανησυχία δεν περιορίζεται στον ρόλο του ΝΑΤΟ, αλλά αφορά και το ενδεχόμενο η Ρωσία να αποκτήσει λόγο στις επιλογές των γειτονικών της κρατών, ιδιαίτερα ως προς τις συμμαχίες και την αμυντική τους πολιτική. Πρόκειται ουσιαστικά για τον φόβο επιστροφής στη λογική των σφαιρών επιρροής, με τη Μόσχα να διεκδικεί αυξημένη επιρροή στον γεωπολιτικό της περίγυρο και τους Ευρωπαίους να ανησυχούν ότι αποφάσεις για την ασφάλειά τους μπορεί να ληφθούν χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή τους.
Η θέση της Κομισιόν και οι ευρωπαϊκές διαφωνίες
Το ζήτημα τέθηκε ήδη στην ενημέρωση της Κομισιόν την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου.
Απαντώντας σε ερωτήσεις για τις αμερικανικές προτάσεις και τη συνεκτίμηση των ρωσικών απαιτήσεων ασφαλείας, η επικεφαλής εκπρόσωπος Πάουλα Πίνιο παρέπεμψε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ αποφασίζει η ίδια για τα ζητήματα που επηρεάζουν την ασφάλειά της.
Τότε η Κομισιόν δεν είχε επιβεβαιώσει ευρωπαϊκή παρουσία στο Άμπου Ντάμπι. Σήμερα η φον ντερ Λάιεν την επιβεβαιώνει, χωρίς όμως να αποσαφηνίζει τον ακριβή ρόλο των εκπροσώπων της.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα ποιος μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ζητεί συντονισμένη ευρωπαϊκή εκπροσώπηση, ενώ ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι προειδοποίησε κατά διαπραγματεύσεων της Δυτικής Ευρώπης με τη Ρωσία ερήμην των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης.
Μαύρη Θάλασσα και επόμενες κινήσεις
Στη σημερινή δήλωσή της, η φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε επίσης στην επιδείνωση της ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, όπου οι επιθέσεις αυξάνονται και καταγράφονται ανθρώπινες απώλειες.
Τόνισε ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας πρέπει να αποκατασταθεί και να διαφυλαχθεί, ενώ επανέλαβε τη στήριξή της στην πρόταση Ζελένσκι για κατάπαυση του πυρός που θα καλύπτει τις υποδομές τροφίμων και ενέργειας.
Η πρόεδρος της Κομισιόν θα συναντήσει εκ νέου τον Ζελένσκι στο Δουβλίνο αργότερα αυτή την εβδομάδα, όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν και τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ θα εκπροσωπείται στις επόμενες φάσεις της ειρηνευτικής διαδικασίας.
