Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα, Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, το ετήσιο πακέτο διεύρυνσης για το 2026, με ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον στις εκθέσεις για τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία. Η Κομισιόν καταγράφει προβλήματα στην εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών από κυβερνητικά στελέχη στα Σκόπια και υπενθυμίζει τη σταθερή ελληνική θέση για τον σεβασμό των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία.
Παράλληλα, παρουσιάζει ενδεικτικούς οδικούς χάρτες ένταξης για Μαυροβούνιο, Αλβανία, Μολδαβία και Ουκρανία, συνδέοντας στενότερα τη διεύρυνση με την ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα.
Βόρεια Μακεδονία: Αιχμές για την τήρηση της Συμφωνίας των Πρεσπών
Η έκθεση της Κομισιόν είναι σαφής:
«Μέλη της κυβέρνησης και ανώτεροι αξιωματούχοι κατά περιπτώσεις δεν τηρούν τη Συμφωνία, μεταξύ άλλων με τη μη χρήση της συνταγματικής ονομασίας της χώρας, γεγονός που ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τις σχέσεις καλής γειτονίας».
Η Επιτροπή τονίζει ότι η καλόπιστη εφαρμογή των διμερών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της Συμφωνίας των Πρεσπών, παραμένει ουσιώδους σημασίας.
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι η συνεργασία με την Ελλάδα συνεχίζεται στην οικονομία, στις υποδομές, στην ενέργεια και στον τουρισμό. Ωστόσο, η απουσία επιχειρησιακής συμφωνίας για τη συνοριακή συνεργασία περιορίζει τη συνεργασία των συνοριακών αρχών, ακόμη και στην εκπαίδευση.
Η Κομισιόν ζητά επίσης να ολοκληρωθεί επειγόντως η συμφωνία για τη σιδηροδρομική συνοριακή διέλευση Κρεμένιτσα–Νέος Καύκασος, αφού η υποδομή έχει ήδη κατασκευαστεί. Ο αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2027, ενώ ο πετρελαιαγωγός Θεσσαλονίκης–Σκοπίων λειτουργεί από τον Μάρτιο του 2026.
Στο ενταξιακό πεδίο, τα Σκόπια δεν επιχείρησαν καν να προχωρήσουν τις συνταγματικές αλλαγές για τη συμπερίληψη των Βουλγάρων στο Σύνταγμα, παρότι είχαν δεσμευτεί. Η Κομισιόν επαινεί πάντως την πλήρη ευθυγράμμιση της χώρας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ.
Αλβανία: Η ένταξη και η ελληνική μειονότητα
Για την Αλβανία, η Κομισιόν διαπιστώνει βελτίωση των σχέσεων με την Ελλάδα, επισημαίνοντας ωστόσο:
«Η Ελλάδα έχει συνδέσει σταθερά την υποστήριξή της στην ένταξη της Αλβανίας στην ΕΕ με τον σεβασμό του κράτους δικαίου και των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία».
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι το νομικό πλαίσιο προστασίας των μειονοτήτων είναι γενικά ευθυγραμμισμένο με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αλλά υπογραμμίζει ότι τα μέλη τους εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν διακρίσεις. Καταγράφει προβλήματα στις διαδικασίες αυτοπροσδιορισμού και ζητά αποτελεσματικότερη εφαρμογή της νομοθεσίας.
Ως θετικές εξελίξεις αναφέρει την αύξηση του προϋπολογισμού της Κρατικής Επιτροπής Εθνικών Μειονοτήτων και τον διπλασιασμό της χρηματοδότησης σχετικών προγραμμάτων.
Περιουσιακά δικαιώματα: Μόλις 968 αποζημιώσεις
Ιδιαίτερα επικριτική είναι η έκθεση για τα περιουσιακά δικαιώματα στην Αλβανία, ένα ζήτημα που αφορά άμεσα και την ελληνική μειονότητα, αν και η Κομισιόν δεν την κατονομάζει σε αυτό το σημείο.
Παρά την πρόοδο στην ψηφιοποίηση του Κτηματολογίου, οι αποζημιώσεις για περιουσίες που δημεύθηκαν κατά την κομμουνιστική περίοδο προχωρούν με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.
Από τις 20.554 αποφάσεις αναγνώρισης δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και αποζημίωσης, μόλις 968 είχαν υλοποιηθεί με καταβολή χρημάτων. Η Κομισιόν επισημαίνει επίσης ότι οι αποζημιώσεις περιορίζονται στο 10% της αξίας του ακινήτου, βάσει τιμών του 2016.
Στον ενεργειακό τομέα, καταγράφεται η συμφωνία του αλβανικού διαχειριστή φυσικού αερίου με την ελληνική θυγατρική της αμερικανικής Venture Global για εισαγωγές έως 1 δισ. κυβικών μέτρων LNG ετησίως από το 2030.
Και οι δύο εκθέσεις αναφέρουν την κοινή δήλωση που υπέγραψαν τον Οκτώβριο του 2026 οι υπουργοί Πολιτισμού Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας για την προστασία της περιοχής των Πρεσπών και τη στήριξη της ένταξής της στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Οι «πρωταθλητές» της διεύρυνσης: Οδικοί χάρτες για τέσσερις χώρες
Η Κομισιόν παρουσίασε οδικούς χάρτες με συγκεκριμένα ορόσημα για Μαυροβούνιο, Αλβανία, Μολδαβία και Ουκρανία.
«Η σημαντική πρόοδος που σημείωσαν ορισμένες υποψήφιες χώρες τον τελευταίο χρόνο μάς επιτρέπει να κάνουμε την υπόσχεση της διεύρυνσης πραγματικότητα», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Το Μαυροβούνιο έχει κλείσει προσωρινά 21 κεφάλαια και, με τη σύμφωνη γνώμη των κρατών-μελών, θα μπορούσε να κλείσει και τα υπόλοιπα έως το τέλος του 2026.
Η Αλβανία επιδιώκει να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις το 2027, στόχο που η Κομισιόν χαρακτηρίζει «φιλόδοξο αλλά εφικτό».
Η Μολδαβία και η Ουκρανία έχουν ανοίξει από τέσσερις ομάδες διαπραγματευτικών κεφαλαίων. Η Μολδαβία στοχεύει να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις στις αρχές του 2028 και η Ουκρανία έως το τέλος του 2028.
Οι «ουραγοί»: Σερβία, Βοσνία, Κόσοβο, Τουρκία και Γεωργία
Η Σερβία δεν σημείωσε ουσιαστική πρόοδο. Η Επιτροπή καταγράφει κοινωνική πόλωση και αρνητικές τάσεις στα θεμελιώδη ζητήματα της ενταξιακής διαδικασίας. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη απομακρύνεται από την ενταξιακή της πορεία. Στο Κόσοβο η διαδικασία πάγωσε λόγω θεσμικής κρίσης, αν και η Κομισιόν ήρε τα μέτρα που είχε επιβάλει.
Για την Τουρκία, η Επιτροπή διαπιστώνει διεύρυνση του χάσματος μεταξύ του ενταξιακού στόχου και της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, με τις διαπραγματεύσεις παγωμένες από το 2018. Η έκθεση καταγράφει επίσης την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, την αύξηση των αναφερόμενων παραβιάσεων στο Αιγαίο, τη διατήρηση του casus belli, την παρεμπόδιση των ερευνών για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και τις συνεχιζόμενες τουρκικές ενέργειες κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παρ’ όλα αυτά, η Άγκυρα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται «βασικός εταίρος» της ΕΕ.
Η Γεωργία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται «υποψήφια χώρα μόνο κατ’ όνομα», με την ενταξιακή διαδικασία ουσιαστικά παγωμένη.
Επόμενα βήματα
Η Κομισιόν προτείνει, τέλος, σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η ψηφιακή οικονομία και η άμυνα, πριν από την πλήρη ένταξη. Τις τελικές αποφάσεις για τα επόμενα βήματα θα λάβει το Συμβούλιο της ΕΕ
