Μακριά από την ευρωπαϊκή ένταξη παραμένει η Τουρκία, με τις διαπραγματεύσεις παγωμένες από το 2018, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας, αύξηση των παραβιάσεων στο Αιγαίο, παρεμπόδιση των ερευνών για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και διατήρηση της απειλής πολέμου για τα 12 ναυτικά μίλια. Παρ’ όλα αυτά, η Κομισιόν επιμένει να χαρακτηρίζει την Άγκυρα «βασικό εταίρο της ΕΕ», αναγνωρίζοντας τη γεωπολιτική και στρατηγική σημασία της.
Αυτή η διπλή προσέγγιση αποτυπώνεται στην ετήσια έκθεση για την Τουρκία, που δημοσιοποιήθηκε σήμερα, Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης της ΕΕ για το 2026.
«Η Τουρκία παραμένει υποψήφια προς ένταξη χώρα και βασικός εταίρος της ΕΕ. Η ΕΕ συνέχισε να προωθεί τις σχέσεις της με την Τουρκία με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο, αναπτύσσοντας συνεργασία σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Ωστόσο, οι δικαστικές ενέργειες κατά αιρετών αξιωματούχων, στελεχών της αντιπολίτευσης και της κοινωνίας των πολιτών έχουν ενταθεί, προκαλώντας αυξανόμενες ανησυχίες για την προσήλωση της Τουρκίας στις θεμελιώδεις δημοκρατικές αρχές. Το χάσμα μεταξύ του διακηρυγμένου στόχου της Τουρκίας να ενταχθεί στην ΕΕ και της οπισθοδρόμησής της ως προς τα θεμελιώδη πολιτικά κριτήρια ένταξης έχει διευρυνθεί περαιτέρω. Οι αιτίες που οδήγησαν στο πάγωμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων το 2018 παραμένουν χωρίς αντιμετώπιση», επισημαίνει η Επιτροπή.
Αιγαίο: NAVTEX, «Γαλάζια Πατρίδα» και casus belli
Αν και η Κομισιόν βλέπει βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων από το 2023, παράλληλα καταγράφει ότι η Τουρκία «συνέχισε να εκδίδει συστηματικά μη εγκεκριμένες γενικές ναυτικές αγγελίες (NAVTEX) και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης για νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας έτσι εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της».
Παράλληλα, επισημαίνει ότι «η ενσωμάτωση του δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας” στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια αποτελεί αιτία ανησυχίας και ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τον συνεχιζόμενο διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία».
Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι παραμένει σε ισχύ η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 για το casus belli, ενώ καταγράφει αυξημένες αναφερόμενες υπερπτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, και αισθητή αύξηση περιστατικών παραβίασης των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι τα δύο θαλάσσια πάρκα που ανακήρυξε η Τουρκία τον Αύγουστο του 2026 εκτείνονται κυρίως πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα, ενώ η Άγκυρα αντιτίθεται στα τρία ελληνικά θαλάσσια πάρκα, που βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Άμυνα και ασφάλεια: Οι αντιδράσεις στα ελληνικά Patriot και F-16
Στο αμυντικό πεδίο, η Κομισιόν καταγράφει την έντονη τουρκική αντίδραση στη μεταφορά ελληνικών συστοιχιών Patriot σε νησί του Αιγαίου, παρότι η ανάπτυξη είχε συντονιστεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, καθώς και στην αποστολή ελληνικών F-16 στην Κύπρο μετά την επίθεση με drone κατά των βρετανικών βάσεων.
Παράλληλα, όμως, αναγνωρίζει τον σημαντικό αμυντικό ρόλο της Τουρκίας, η οποία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και αναπτύσσει ταχύτατα την αμυντική της βιομηχανία.
Η έκθεση επισημαίνει την αύξηση της παραγωγής και των εξαγωγών οπλικών συστημάτων, αλλά και το αυξανόμενο ενδιαφέρον τουρκικών εταιρειών για την ευρωπαϊκή αγορά, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τη δημιουργία κοινών παραγωγικών μονάδων με κράτη-μέλη.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Ιδιαίτερα σαφής είναι η Κομισιόν για το Great Sea Interconnector:
«Η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές εργασίες για το Great Sea Interconnector, έργο κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ στο πλαίσιο του κανονισμού για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα».
Η Επιτροπή ζητά από την Άγκυρα να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας και να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Αυστηρή κριτική, αλλά αναγνώριση του ρόλου της Άγκυρας
Η έκθεση αναφέρεται στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
«Το λεγόμενο μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας», αναφέρει, υπενθυμίζοντας τη θέση της ΕΕ ότι είναι «άκυρο και ανυπόστατο και δεν μπορεί να παραγάγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη».
Ωστόσο, στην ίδια έκθεση, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η Τουρκία παραμένει σημαντικός και ενεργός παράγοντας στη Λιβύη, υποστηρίζοντας τη σταθερότητα και τις προσπάθειες αναζωογόνησης της πολιτικής διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Καταγράφει παράλληλα την ενίσχυση της τουρκικής διπλωματικής, στρατιωτικής και οικονομικής παρουσίας στην ανατολική Λιβύη, τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και την παράταση της παραμονής τουρκικών στρατευμάτων. Επισημαίνει πάντως ότι η στάση της Άγκυρας απέναντι στην ευρωπαϊκή επιχείρηση IRINI δυσχεραίνει την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων.
Θετική είναι και η αποτίμηση της προσέγγισης Τουρκίας–Αιγύπτου, με την Κομισιόν να καταγράφει την ενίσχυση της συνεργασίας τους και την επανέναρξη των στρατιωτικών τους σχέσεων. Η κοινή ναυτική άσκηση του Σεπτεμβρίου 2025 ήταν η πρώτη των δύο χωρών έπειτα από 13 χρόνια.
Κύπρος: Μη αναγνώριση, στρατιωτικές βάσεις και Βαρώσια
«Η Τουρκία συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία, μεταξύ άλλων και σε ζητήματα ασφάλειας», αναφέρει η έκθεση.
Η Κομισιόν καταγράφει το μνημόνιο του Ιουλίου 2026 για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου μεταξύ Τουρκίας και κατεχομένων, χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και τα σχέδια ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Επισημαίνει ακόμη τις συνεχιζόμενες τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου, τις πτήσεις drones, την αναβάθμιση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Λευκόνοικο και στο Μπογάζι και τη μη αναστροφή των ενεργειών στα Βαρώσια, παρά τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ.
Η ΕΕ επαναλαμβάνει τη στήριξή της σε λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, απορρίπτοντας τη θέση της Άγκυρας για λύση δύο κρατών.
Μόλις 4% ευθυγράμμιση, αλλά «κρίσιμος εταίρος»
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ αυξήθηκε οριακά από 3% σε μόλις 4%.
Παράλληλα, η Κομισιόν καταγράφει «επιδείνωση στη δημοκρατία, στο κράτος δικαίου και στα θεμελιώδη δικαιώματα», ενώ υπενθυμίζει ότι η Τουρκία οφείλει «να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας, να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών».
Ωστόσο, με το διμερές εμπόριο να φτάνει τα 218 δισ. ευρώ το 2025, οι Βρυξέλλες επιμένουν στη «σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη» συνεργασία με την Άγκυρα. «Η Τουρκία, ασφαλώς, παραμένει κρίσιμος εταίρος στην περιοχή», υπογράμμισε Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Και ενώ οι αντιδράσεις της Άγκυρας στις ετήσιες ευρωπαϊκές εκθέσεις είναι πλέον αναμενόμενες, η απουσία αποφασιστικών μέτρων από την πλευρά της ΕΕ δημιουργεί την εντύπωση ότι έχει παγιωθεί μια ιδιότυπη σχέση: η Τουρκία μπορεί να παραμένει μακριά από την ευρωπαϊκή ένταξη, αλλά να απολαμβάνει τα οφέλη της συνεργασίας με την Ένωση, χωρίς οι ενέργειές της εις βάρος δύο κρατών-μελών να έχουν αντίστοιχο πολιτικό κόστος. Μια προσέγγιση που εγείρει το ερώτημα κατά πόσο η έλλειψη ουσιαστικών συνεπειών λειτουργεί τελικά αποτρεπτικά ή ενθαρρύνει τη συνέχιση της ίδιας πολιτικής.
