Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 στις Ηνωμένες Πολιτείες δημιούργησαν νέα δεδομένα όχι μόνο για την αμερικανική εσωτερική πολιτική, αλλά και για τις διεθνείς γεωπολιτικές ισορροπίες. Η επικράτηση των Δημοκρατικών συνιστά σημαντική πολιτική ανατροπή για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος καλείται πλέον να διαχειριστεί μια νέα κοινοβουλευτική πραγματικότητα.
Για την Ελλάδα, το αποτέλεσμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η νέα σύνθεση του Κογκρέσου μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμικό αντίβαρο στην πολιτική προσέγγισης Τραμπ – Ερντογάν και να επηρεάσει τις αμερικανικές επιλογές απέναντι στην Τουρκία.
Η απάντηση βρίσκεται κυρίως σε τρία πεδία: στην αμυντική συνεργασία ΗΠΑ – Τουρκίας, στις ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Κυπριακό.
Η αλλαγή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας δεν αφαιρεί από τον Αμερικανό πρόεδρο τις εκτελεστικές αρμοδιότητές του στην εξωτερική πολιτική. Ωστόσο, παρέχει στους Δημοκρατικούς τη δυνατότητα να ελέγχουν τις προεδρίες των αρμόδιων επιτροπών, να οργανώνουν ακροάσεις, να ζητούν εξηγήσεις από κυβερνητικούς αξιωματούχους και να ασκούν αυξημένο κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, καθώς και οι αντίστοιχες επιτροπές της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Αυτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Η προσωπική διπλωματία Τραμπ – Ερντογάν ενδέχεται να επιδιώξει την αποκατάσταση της αμυντικής συνεργασίας, όμως το Κογκρέσο διατηρεί σημαντικά νομοθετικά και ελεγκτικά εργαλεία.
F-35 και S-400: Το σημαντικότερο πεδίο αντιπαράθεσης:
Το πλέον κρίσιμο ζήτημα για την Ελλάδα είναι η ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Η απομάκρυνση της Άγκυρας από το πρόγραμμα το 2019 συνδέθηκε με την προμήθεια και κατοχή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, λόγω των κινδύνων που αυτή δημιουργούσε για την ασφάλεια της τεχνολογίας των αμερικανικών αεροσκαφών.
Μάλιστα, το άρθρο 1245 του αμερικανικού αμυντικού νόμου FY2020 NDAA προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την άρση της απαγόρευσης μεταφοράς F-35 στην Τουρκία, μεταξύ των οποίων η παύση κατοχής των S-400 και η παροχή σχετικών διαβεβαιώσεων.
Ο Τραμπ έχει δείξει διάθεση επαναπροσέγγισης με την Άγκυρα. Ωστόσο, η αντίθεση στην άνευ όρων επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα δεν περιορίζεται στους Δημοκρατικούς. Υπάρχουν και Ρεπουμπλικανοί που θεωρούν προβληματική τη στρατιωτική συνεργασία της Τουρκίας με τη Ρωσία.
Η νέα πλειοψηφία της Γερουσίας μπορεί, επομένως, να ενισχύσει την κοινοβουλευτική εποπτεία και να ασκήσει πίεση για την αυστηρή εφαρμογή της αμερικανικής νομοθεσίας.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα είναι στρατηγικής σημασίας. Η ενδεχόμενη απόκτηση F-35 από την Τουρκία θα επηρέαζε τις αεροπορικές ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως καθώς η Ελλάδα έχει επίσης προχωρήσει στην απόκτηση του συγκεκριμένου μαχητικού.
Η αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία:
Η Τουρκία παραμένει σημαντική για τις ΗΠΑ λόγω της γεωγραφικής της θέσης, της συμμετοχής της στο ΝΑΤΟ, της παρουσίας της στη Μαύρη Θάλασσα και της επιρροής της στη Μέση Ανατολή.
Ο Ερντογάν γνωρίζει να αξιοποιεί αυτά τα πλεονεκτήματα, επιδιώκοντας να διατηρεί σημαντική διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η αγορά των S-400, οι σχέσεις με τη Μόσχα και οι τουρκικές περιφερειακές επιλογές προκαλούν σοβαρές επιφυλάξεις στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα.
Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική αντίφαση: ο Λευκός Οίκος μπορεί να επιδιώκει την προσέγγιση με τον Ερντογάν, ενώ το Κογκρέσο μπορεί να θεωρεί ότι αυτή δεν πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς όρους και χωρίς σεβασμό στις αμερικανικές νομοθετικές δεσμεύσεις.
Η ελληνική διπλωματική ευκαιρία
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντικό στρατηγικό κεφάλαιο στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου, στις 7 Οκτωβρίου 2026, επιβεβαίωσε την πρόθεση των δύο χωρών να εμβαθύνουν την αμυντική, ενεργειακή και οικονομική συνεργασία τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανακοίνωση αμερικανικών στρατιωτικών πωλήσεων ύψους 4 δισ. δολαρίων, προς υποστήριξη του ελληνικού αμυντικού σχεδιασμού.
Η Αθήνα οφείλει να αξιοποιήσει αυτή τη δυναμική και να επιδιώξει ακόμη ισχυρότερη θεσμική και διακομματική υποστήριξη στο Κογκρέσο.
Δεν αρκεί να διατηρεί καλές σχέσεις με την εκάστοτε αμερικανική κυβέρνηση. Χρειάζεται σταθερούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με Δημοκρατικούς όσο και με Ρεπουμπλικανούς, οι οποίοι αναγνωρίζουν τη σημασία της ελληνικής και κυπριακής ασφάλειας.
Παράλληλα, πρέπει να αναδεικνύονται συστηματικά οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο, το casus belli, η αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και η συνεχιζόμενη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στην Κύπρο.
Η ενημέρωση των αμερικανικών θεσμών πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένα στοιχεία, επίσημες δηλώσεις και τεκμηριωμένα νομικά επιχειρήματα.
Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ αποτελεί επίσης σημαντικό πεδίο περαιτέρω αμερικανικής υποστήριξης, καθώς συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα:
Οι αμερικανικές εκλογές δεν επιλύουν από μόνες τους τις ελληνοτουρκικές διαφορές ούτε θα οδηγήσουν σε εγκατάλειψη της Τουρκίας από τις ΗΠΑ. Η γεωπολιτική της σημασία θα εξακολουθήσει να επηρεάζει τις αμερικανικές επιλογές.
Ωστόσο, η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία δημιουργεί ένα διαφορετικό θεσμικό περιβάλλον, το οποίο η Αθήνα μπορεί και πρέπει να αξιοποιήσει.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να επιδιώκει απλώς να αποτρέψει την απόκτηση F-35 από την Τουρκία. Πρέπει να διεκδικεί μια ευρύτερη αμερικανική πολιτική που να αναγνωρίζει ότι η στρατηγική συνεργασία με την Άγκυρα δεν μπορεί να πραγματοποιείται εις βάρος της ασφάλειας, της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων ενός άλλου κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.
Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να αλλάξει η αμερικανική πολιτική επειδή άλλαξε η κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Είναι να αξιοποιήσει η Ελλάδα τη νέα πολιτική συγκυρία, ώστε ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου και η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου να αποτελέσουν σταθερές, διακομματικές προτεραιότητες της αμερικανικής πολιτικής.
Αυτή είναι η μεγάλη διπλωματική ευκαιρία για την Αθήνα μετά τις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026.
