Να γίνει η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση πρώτη επιλογή για περισσότερους νέους και όχι λύση ανάγκης για όσους δεν ακολουθούν πανεπιστημιακές σπουδές. Αυτό επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με το νέο πακέτο για την εκπαίδευση και τις δεξιότητες που παρουσίασε σήμερα, Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε επαγγέλματα που απαιτούν πρακτικές δεξιότητες και φυσική παρουσία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Την ώρα που ένας στους τρεις 15χρονους στην Ευρώπη υστερεί στην ανάγνωση και τα μαθηματικά, η Κομισιόν προειδοποιεί ότι το πρόβλημα ξεπερνά την εκπαίδευση και αφορά την ανταγωνιστικότητα, τη δημοκρατία και την ετοιμότητα απέναντι στις κρίσεις. Η AI αλλάζει την εργασία και τη μάθηση, η παραπληροφόρηση δοκιμάζει τις δημοκρατίες και η γήρανση του εργατικού δυναμικού πιέζει την οικονομία και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Παράλληλα, ζητά από τις κυβερνήσεις να αποκαταστήσουν το κύρος των εκπαιδευτικών και να αντιμετωπίσουν τις σοβαρές ελλείψεις προσωπικού. Με φόντο μαθητικές κινητοποιήσεις, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν Ροξάνα Μινζάτου απηύθυνε ηχηρή έκκληση:
«Ας ξυπνήσουμε. Αν δεν αποκαταστήσουμε το κύρος, τα κίνητρα και την επαγγελματική αξία των εκπαιδευτικών, δεν μπορούμε να ελπίζουμε ούτε σε ανταγωνιστική Ευρώπη ούτε σε ανθεκτικές δημοκρατίες».
Επαγγελματική εκπαίδευση: Πρώτη επιλογή, όχι λύση ανάγκης και οι αντιδράσεις των γονιών
«Η επαγγελματική εκπαίδευση πρέπει να είναι πρώτη επιλογή, όχι δεύτερη», τόνισε η Μινζάτου, εξηγώντας ότι πολλοί γονείς δεν τη σκέφτονται για τα παιδιά τους λόγω κοινωνικών αντιλήψεων και ζητημάτων κύρους, παρά τις επαγγελματικές προοπτικές.
Σχεδόν επτά στα δέκα επαγγέλματα με τις σοβαρότερες ελλείψεις εργαζομένων βασίζονται σε επαγγελματικές δεξιότητες, ιδιαίτερα στις κατασκευές, την υγεία, τη βιομηχανία και την ενέργεια. Η Ευρώπη θα χρειάζεται περίπου 3,6 εκατομμύρια εργαζομένους με τέτοια προσόντα κάθε χρόνο για να αντικαθιστά όσους αποχωρούν. Την ίδια ώρα, οκτώ στις δέκα μικρομεσαίες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν κατάλληλο προσωπικό, ενώ οκτώ στους δέκα πρόσφατους αποφοίτους επαγγελματικής εκπαίδευσης εργάζονται.
Το σχέδιο προβλέπει κοινά προγράμματα και κέντρα κατάρτισης επιχειρήσεων και εκπαιδευτικών φορέων, με πρόσβαση μικρότερων εταιρειών σε εξειδικευμένο εξοπλισμό. Από το 2027 προτείνονται συνεργασίες μαθητείας ανά κλάδο, με κοινή αξιοποίηση εκπαιδευτών, πρακτική άσκηση στο εξωτερικό και εκπαίδευση μέσω AI και εικονικής πραγματικότητας. Από το 2028, το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας θα μπορούσε να χρηματοδοτεί και την επαγγελματική κατάρτιση.
Εκπαιδευτικοί: «Ο σεβασμός σημαίνει αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας»
Μόλις το 8% των εκπαιδευτικών στην ΕΕ είναι κάτω των 30 ετών, ενώ περίπου το 40% έχει περάσει τα 50. Τέσσερις στους δέκα μαθητές φοιτούν σε σχολεία όπου οι ελλείψεις προσωπικού δυσχεραίνουν τη διδασκαλία. Μόνο το 15,4% των εκπαιδευτικών αισθάνεται ότι η κοινωνία εκτιμά τη δουλειά του και μόλις δύο στους πέντε είναι ικανοποιημένοι από τις αποδοχές τους.
Η Μινζάτου υπογράμμισε ότι για πρώτη φορά η Κομισιόν προτείνει ειδική σύσταση του Συμβουλίου για τις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών, καλώντας τις κυβερνήσεις να εξετάσουν τους μισθούς, να μειώσουν τη γραφειοκρατία, να ενισχύσουν τις προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης και να διασφαλίσουν προστασία από εκφοβισμό, βία και παρενόχληση.
Προτείνεται επίσης τακτικός ευρωπαϊκός διάλογος με συνδικάτα και εκπροσώπους των εκπαιδευτικών, ώστε να συμμετέχουν στις αποφάσεις που τους αφορούν, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της AI στην τάξη. Από το 2027 θα αναβαθμιστούν οι ευρωπαϊκές Ακαδημίες Εκπαιδευτικών, με πρακτική επιμόρφωση και καθοδήγηση των νέων δασκάλων και καθηγητών από έμπειρους συναδέλφους, ώστε να μη βρίσκονται μόνοι τους αντιμέτωποι με απαιτητικές τάξεις.
«Ο σεβασμός δεν είναι απλώς μια λέξη. Είναι αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας», τόνισε η Μινζάτου. Διευκρίνισε, πάντως, ότι οι μισθοί και οι προσλήψεις παραμένουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η βελτίωση της κατάστασης, επισήμανε, δεν είναι μόνο θέμα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, αλλά και πολιτικών αποφάσεων. Κάλεσε έτσι τις κυβερνήσεις να θέσουν την εκπαίδευση στο επίκεντρο των οικονομικών τους πολιτικών και των προϋπολογισμών τους.
Ένας στους τρεις μαθητές υστερεί στις βασικές γνώσεις
Η Μινζάτου αναφέρθηκε στις ανησυχητικές επιδόσεις των μαθητών στις εξετάσεις PISA. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Κομισιόν, το 33,9% των 15χρονων στην ΕΕ δεν φτάνει στο βασικό επίπεδο επάρκειας στα μαθηματικά, το 31,3% στην κατανόηση κειμένου και το 25,9% στις φυσικές επιστήμες.
Η Επιτροπή επισημαίνει τα υπερφορτωμένα σχολικά προγράμματα, τον καθυστερημένο εντοπισμό μαθησιακών δυσκολιών και την άκριτη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Προτείνει έγκαιρη παρέμβαση, πρόσθετη διδασκαλία και συνεργασία με τις οικογένειες, δίνοντας προτεραιότητα στους μαθητές με μεγαλύτερες ανάγκες.
Από το 2027, οι Ευρωπαϊκές Συμμαχίες Σχολείων θα συνδέουν σχολεία διαφορετικών χωρών, με μετρήσιμους στόχους. Ευρωπαϊκοί πόροι θα μπορούν να χρηματοδοτούν πρόσθετα μαθήματα ανάγνωσης και μαθηματικών, επιμόρφωση εκπαιδευτικών και επισκέψεις σε συνεργαζόμενα σχολεία.
Πιστοποιητικό AI και ασφαλή ευρωπαϊκά εργαλεία για τα σχολεία
Το 2025, το 63,8% των νέων 16 έως 24 ετών στην ΕΕ χρησιμοποίησε εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Αντίθετα, περίπου δύο στους τρεις εκπαιδευτικούς δεν είχαν χρησιμοποιήσει AI στη διδασκαλία το 2024, με το 74,3% αυτών να επικαλείται έλλειψη γνώσεων και δεξιοτήτων.
Η Μινζάτου τόνισε ότι οι μαθητές πρέπει να μαθαίνουν να αμφισβητούν τις απαντήσεις της AI, να αναγνωρίζουν τη χειραγώγηση και να γνωρίζουν πότε δεν πρέπει να τη χρησιμοποιούν. Από το σχολικό έτος 2027-2028 προβλέπεται πιλοτικό ευρωπαϊκό πιστοποιητικό γνώσεων AI, ενώ το 2027 θα προταθούν κατευθύνσεις για την ασφαλή χρήση των οθονών.
Παράλληλα, οκτώ χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, συνεργάζονται μέσω της νέας κοινοπραξίας EDU-EDIC για κοινά ευρωπαϊκά ψηφιακά εργαλεία. Προβλέπονται ασφαλής αποθήκευση εκπαιδευτικού υλικού σε ευρωπαϊκές υποδομές υπολογιστικού νέφους, επιμόρφωση εκπαιδευτικών σε εργαλεία AI που προστατεύουν τα δεδομένα των μαθητών και δυνατότητα κοινών προμηθειών από τα κράτη μέλη.
Οι προτάσεις της Κομισιόν για τις βασικές δεξιότητες και τους εκπαιδευτικούς δεν είναι δεσμευτικές και θα εξεταστούν από το Συμβούλιο της ΕΕ. Το πακέτο θα συζητηθεί στην Ευρωπαϊκή Σύνοδο για την Εκπαίδευση και τις Δεξιότητες στις 20 Νοεμβρίου.
