Υπάρχουν εικόνες που μένουν χαραγμένες στη συλλογική μνήμη ενός λαού. Η εικόνα του Τάσου Ισαάκ, πεσμένου στο έδαφος της νεκρής ζώνης στη Δερύνεια, να δέχεται ανελέητα χτυπήματα, είναι μία από τις πιο σκληρές της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας.
Στις 11 Αυγούστου 1996, ο 24χρονος Ελληνοκύπριος δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια αντικατοχικής κινητοποίησης στη γραμμή κατάπαυσης του πυρός. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 14 Αυγούστου, μία δεύτερη εικόνα θα έκανε τον γύρο του κόσμου: ο Σολωμός Σολωμού, άοπλος, σκαρφαλώνει στον ιστό της τουρκικής σημαίας και πέφτει νεκρός από πυρά.
Ήταν ένα από τα πιο αιματηρά καλοκαίρια στην Κύπρο μετά το 1974.
Η μοτοπορεία από το Βερολίνο στην Κερύνεια
Η ιστορία είχε αρχίσει αρκετές ημέρες νωρίτερα.
Περίπου 200 μοτοσικλετιστές από ευρωπαϊκές χώρες είχαν ξεκινήσει στις 2 Αυγούστου από το Βερολίνο με τελικό συμβολικό προορισμό την κατεχόμενη Κερύνεια. Η επιλογή του Βερολίνου είχε ισχυρό συμβολισμό: από μια πόλη που είχε υπάρξει διαιρεμένη σε ένα νησί που παρέμενε διαιρεμένο από την τουρκική εισβολή και κατοχή του 1974.
Η μεγάλη αντικατοχική κινητοποίηση επρόκειτο να κορυφωθεί στις 11 Αυγούστου.
Οι εντάσεις, όμως, είχαν ήδη αυξηθεί δραματικά.
Στην περιοχή της Δερύνειας συγκεντρώθηκαν Ελληνοκύπριοι διαδηλωτές, ενώ από την άλλη πλευρά βρίσκονταν Τουρκοκύπριοι και άτομα που συνδέονταν με τους Τούρκους εθνικιστές Γκρίζους Λύκους.
Μέσα στις συγκρούσεις που ακολούθησαν, ο Τάσος Ισαάκ εγκλωβίστηκε.
Ο Τάσος Ισαάκ έμεινε μόνος απέναντι στο πλήθος
Ο 24χρονος Ισαάκ βρέθηκε πεσμένος στο έδαφος και περικυκλωμένος.
Ακολούθησε ένας άγριος ξυλοδαρμός.
Χτυπήθηκε επανειλημμένα από ομάδα ανδρών και τελικά υπέκυψε στα τραύματά του. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εξετάζοντας αργότερα την υπόθεση, δέχθηκε ότι ο Ισαάκ ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου μέσα στη ζώνη ασφαλείας και απέδωσε ευθύνη στην Τουρκία για τον θάνατό του.
Ο Τάσος άφηνε πίσω του την έγκυο σύζυγό του.
Δεν πρόλαβε να γνωρίσει το παιδί του.
Η δολοφονία του προκάλεσε τεράστια συγκίνηση στην Κύπρο και στην Ελλάδα.
Και όμως, η αιματοχυσία δεν είχε τελειώσει.
14 Αυγούστου: Ο Σολωμός Σολωμού ανεβαίνει στον ιστό της σημαίας
Τρεις ημέρες αργότερα, στις 14 Αυγούστου 1996, έγινε η κηδεία του Τάσου Ισαάκ.
Χιλιάδες άνθρωποι τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην απόφαση του ΕΔΑΔ, περίπου 3.000 άνθρωποι παραβρέθηκαν στην κηδεία. Μετά την τελετή εκατοντάδες κατευθύνθηκαν ξανά προς τη νεκρή ζώνη, θέλοντας να καταθέσουν στεφάνι στο σημείο όπου είχε σκοτωθεί ο Ισαάκ.
Ανάμεσά τους ήταν ο 26χρονος Σολωμός Σολωμού, δεύτερος ξάδελφος του Ισαάκ.
Και τότε εκτυλίχθηκε η σκηνή που έμελλε να γίνει μία από τις εμβληματικότερες εικόνες του Κυπριακού.
Ο Σολωμού, άοπλος, απομακρύνθηκε από τους υπόλοιπους και κατευθύνθηκε προς έναν ιστό όπου κυμάτιζε τουρκική σημαία.
Άρχισε να σκαρφαλώνει.
Σκοπός του ήταν να την κατεβάσει.
Δεν πρόλαβε.
Ενώ βρισκόταν επάνω στον ιστό, δέχθηκε πυρά και κατέρρευσε νεκρός μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες και στους φωτογράφους. Από τους πυροβολισμούς τραυματίστηκαν και άλλα άτομα, μεταξύ των οποίων κυανόκρανοι.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε αργότερα ότι τα στοιχεία —μαρτυρίες, φωτογραφικό και βιντεοληπτικό υλικό— τεκμηρίωναν ότι ο Σολωμού σκοτώθηκε από πυρά που προήλθαν από την τουρκική πλευρά. Το 2008 η Τουρκία καταδικάστηκε για παραβίαση του άρθρου 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δηλαδή του δικαιώματος στη ζωή.
Οι δολοφόνοι και τα εντάλματα που έμειναν χωρίς εκτέλεση
Οι δύο υποθέσεις δεν χάθηκαν μέσα στον χρόνο.
Οι κυπριακές αρχές προχώρησαν σε έρευνες και εκδόθηκαν διεθνή εντάλματα σε βάρος προσώπων που θεωρήθηκαν εμπλεκόμενα.
Το ζήτημα εξακολουθούσε μάλιστα να φτάνει μέχρι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεκαετίες αργότερα. Σε κοινοβουλευτική ερώτηση του 2024 επισημαινόταν ότι είχαν εκδοθεί διεθνή εντάλματα για υπόπτους σε σχέση με τις δολοφονίες Ισαάκ και Σολωμού και ότι η Τουρκία είχε ήδη καταδικαστεί από το ΕΔΑΔ.
Δεν ήταν οι μόνοι – Το αιματηρό 1996
Οι Ισαάκ και Σολωμού έγιναν τα γνωστότερα σύμβολα εκείνης της περιόδου, όμως δεν ήταν οι μόνοι Ελληνοκύπριοι που έχασαν τη ζωή τους στη γραμμή αντιπαράθεσης μέσα στο 1996.
Λίγους μήνες πριν, στις 3 Ιουνίου 1996, είχε σκοτωθεί ο 19χρονος εθνοφρουρός Στέλιος Παναγή στη γραμμή κατάπαυσης του πυρός.
Και στις 13 Οκτωβρίου 1996 ήρθε ακόμη ένας θάνατος.
Ο 58χρονος Πέτρος Κακουλλής, πρόσφυγας από το κατεχόμενο Λευκόνοικο και κάτοικος Αυγόρου, είχε πάει μαζί με τον γαμπρό του στην περιοχή της Άχνας για να μαζέψει σαλιγκάρια.
Βρέθηκε στην περιοχή που ελεγχόταν από τον τουρκικό στρατό και πυροβολήθηκε από Τούρκους στρατιώτες.
Σε επιστολή της Κυπριακής Δημοκρατίας προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, στις 14 Οκτωβρίου 1996, καταγραφόταν η μαρτυρία σύμφωνα με την οποία ο Κακουλλής σήκωσε τα χέρια του για να παραδοθεί, αλλά πυροβολήθηκε και, αφού έπεσε, δέχθηκε επιπλέον πυρά από κοντινή απόσταση.
Η υπόθεση έφτασε επίσης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το ΕΔΑΔ έκρινε το 2005 ότι η Τουρκία παραβίασε το δικαίωμα στη ζωή στην υπόθεση Κακουλλή.
Έτσι, μέσα σε εκείνους τους μήνες του 1996, τα ονόματα Στέλιος Παναγή, Τάσος Ισαάκ, Σολωμός Σολωμού και Πέτρος Κακουλλής συνδέθηκαν με μία από τις πιο τεταμένες περιόδους της γραμμής κατάπαυσης του πυρός μετά την εισβολή του 1974.
Οι δύο εικόνες που δεν ξεχάστηκαν ποτέ
Από όλες, όμως, δύο εικόνες έμειναν στην Ιστορία.
Ο Τάσος Ισαάκ πεσμένος στο χώμα, περικυκλωμένος από τους ανθρώπους που τον χτυπούσαν.
Και ο Σολωμός Σολωμού, τρεις ημέρες αργότερα, να ανεβαίνει άοπλος στον ιστό της τουρκικής σημαίας, λίγο πριν οι σφαίρες τον ρίξουν νεκρό.
Τριάντα χρόνια μετά, οι δύο νέοι παραμένουν στην Κύπρο σύμβολα της τραγωδίας της κατοχής και της διαίρεσης του νησιού.
Και οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου άφησαν κάτι περισσότερο από μια ιστορική καταγραφή: τη δικαστική διαπίστωση της ευθύνης της Τουρκίας για παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή στις υποθέσεις Ισαάκ και Σολωμού.
