Περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά την πολιορκία της Πομπηίας, επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ίσως εντόπισαν τα πρώτα φυσικά ίχνη ενός μυστηριώδους αρχαίου όπλου που λειτουργούσε σχεδόν σαν «πολυβόλο». Τα σημάδια στους τοίχους της πόλης φαίνεται να ταιριάζουν με τον λεγόμενο πολυβόλο, έναν μηχανισμό ταχείας εκτόξευσης βελών που μέχρι σήμερα ήταν γνωστός κυρίως από θεωρητικές περιγραφές.
Η ανακάλυψη αφορά φθορές που εντοπίστηκαν στα βόρεια οχυρωματικά τείχη της Πομπηίας, τα οποία διατηρήθηκαν εντυπωσιακά καλά χάρη στην έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Οι ερευνητές, που μελετούν συστηματικά την περιοχή από το 2024, κατέγραψαν συστάδες από χαρακιές και κοιλώματα ανάμεσα σε πύργους άμυνας, σε σημεία όπου βρίσκονταν τοξότες και άλλα πολιορκητικά μέσα.
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Heritage στις 28 Φεβρουαρίου 2026, η διάταξη αυτών των ιχνών δεν μοιάζει με τις συνηθισμένες βολές από σφενδόνες ή καταπέλτες. Αντίθετα, φαίνεται να σχηματίζει ένα είδος «βεντάλιας», μοτίβο που ταιριάζει με τις αρχαίες περιγραφές του πολυβόλου, ενός επαναληπτικού εκτοξευτή βελών.
Η Πομπηία βρισκόταν υπό πολιορκία το 89 π.Χ., όταν οι δυνάμεις του Λεύκιου Κορνήλιου Σύλλα επιτέθηκαν στην πόλη στο πλαίσιο του Κοινωνικού Πολέμου. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ορισμένες από τις ζημιές που διασώζονται σήμερα στα τείχη ίσως προέρχονται ακριβώς από εκείνη την επίθεση.
Η επικεφαλής της μελέτης, μηχανικός Αντριάνα Ρόσι από το Πανεπιστήμιο της Καμπανίας Luigi Vanvitelli, περιγράφει τον πολυβόλο ως όπλο κατά προσωπικού, σχεδιασμένο ώστε να πλήττει αμυνόμενους που εμφανίζονταν πάνω στα τείχη ή σε χαμηλότερα ανοίγματα. Η ίδια επισημαίνει ότι, παρότι το όπλο είχε περιγραφεί λεπτομερώς στην αρχαιότητα, μέχρι σήμερα δεν υπήρχε αρχαιολογικό ή υλικό τεκμήριο που να επιβεβαιώνει τη χρήση του στο πεδίο.
Τον πολυβόλο είχε περιγράψει ήδη από τον 3ο αιώνα π.Χ. ο Φίλων ο Βυζάντιος στο έργο Βελοποιικά. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, επρόκειτο ουσιαστικά για έναν μηχανισμό που έμοιαζε με γιγαντιαία βαλλίστρα, αλλά με δυνατότητα αυτόματης επαναφόρτωσης μέσω μιας αλυσίδας και συστήματος συνεχούς τροφοδοσίας βελών. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα ταχέων, διαδοχικών βολών είναι που του χάρισε σήμερα τον δημοσιογραφικό χαρακτηρισμό «αρχαίο πολυβόλο».
Για να εξετάσουν τα ίχνη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαθηματικά και τρισδιάστατα μοντέλα, συγκρίνοντας γωνίες, αυλακώσεις και γεωμετρικά χαρακτηριστικά των φθορών. Το συμπέρασμά τους είναι ότι τα σημάδια δεν ταιριάζουν με κοινά βλήματα, αλλά πιθανότατα με μεταλλόληκτα βέλη που εκτοξεύθηκαν επαναλαμβανόμενα με μεγάλη ακρίβεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η υπόθεση έχει κλείσει οριστικά. Ο ιστορικός Μάικλ Τέιλορ, ειδικός στον στρατό της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και ανεξάρτητος από την έρευνα, θεωρεί ότι ένα από τα σύνολα φθορών είναι ιδιαίτερα πειστικό και θυμίζει ριπή πολυβόλου. Ωστόσο, σημειώνει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως και ένα εναλλακτικό σενάριο: ένας συμβατικός καταπέλτης που πυροβολούσε διαδοχικά ενώ διόρθωνε τη σκόπευσή του. Παρ’ όλα αυτά, χαρακτηρίζει την υπόθεση «ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα».
Αν η ερμηνεία επιβεβαιωθεί, τότε η Πομπηία ίσως προσφέρει την πρώτη απτή απόδειξη ότι ένα τόσο εξελιγμένο επαναληπτικό όπλο δεν έμεινε μόνο στα εγχειρίδια της αρχαιότητας, αλλά χρησιμοποιήθηκε και σε πραγματικές πολεμικές επιχειρήσεις. Και αυτό θα άλλαζε όχι μόνο όσα γνωρίζουμε για την πολιορκία της πόλης, αλλά και για το επίπεδο της ελληνιστικής και ρωμαϊκής στρατιωτικής τεχνολογίας.
