Πριν από περίπου 520 εκατομμύρια χρόνια, στις θάλασσες της Κάμβριας περιόδου, ακόμη και τα μεγαλύτερα και πιο επικίνδυνα αρπακτικά δεν ήταν ασφαλή από τις επιθέσεις άλλων θηρευτών. Ένα εξαιρετικά σπάνιο απολίθωμα που εντοπίστηκε στην Κίνα προσφέρει τώρα μια μοναδική ματιά σε μια αρχαία «μάχη» και δείχνει, όπως όλα δείχνουν, τα ίχνη ενός δαγκώματος που δέχθηκε ένα αρπακτικό από ένα άλλο.
«Ποτέ δεν θα περίμενα να δω κάτι τέτοιο να έχει διατηρηθεί στο αρχείο των απολιθωμάτων», λέει ο Στίβεν Πέιτς από το University College London, ο οποίος μελέτησε το εύρημα.
Το ζώο που φαίνεται να δέχθηκε την επίθεση ήταν το Amplectobelua symbrachiata, ένα μέλος μιας πλέον εξαφανισμένης ομάδας παράξενων αρθρόποδων που είναι γνωστά ως ραδιοδόντα (radiodonts). Τα πλάσματα αυτά έμοιαζαν με ένα αλλόκοτο μείγμα καλαμαριού και αστακού και αποτελούσαν μερικούς από τους κορυφαίους θηρευτές των θαλασσών της Κάμβριας περιόδου.
Τα ραδιοδόντα διέθεταν δύο ισχυρά αρπακτικά εξαρτήματα στο κεφάλι τους, με τα οποία άρπαζαν και συγκρατούσαν τη λεία τους. Στα πλευρά τους υπήρχε μια σειρά από πτερύγια κολύμβησης, τα οποία σταδιακά μειώνονταν σε μέγεθος προς το πίσω μέρος του σώματος.
Ορισμένα από αυτά τα ζώα μπορούσαν να φτάσουν σχεδόν το ένα μέτρο σε μήκος. Παρότι ένα τέτοιο μέγεθος μοιάζει μικρό σε σύγκριση με τους σημερινούς θαλάσσιους θηρευτές, πριν από περίπου μισό δισεκατομμύριο χρόνια τα έκανε πραγματικούς «γίγαντες» και ένα από τα μεγαλύτερα αρπακτικά των θαλασσών.
Το πρόβλημα για τους επιστήμονες είναι ότι τα πτερύγια κολύμβησης των ραδιοδόντων ήταν πολύ πιο μαλακά από τα αρπακτικά εξαρτήματά τους. Για τον λόγο αυτό έχουν διασωθεί ελάχιστα στο απολιθωματικό αρχείο.
Η ανακάλυψη ενός τέτοιου πτερυγίου στον σχηματισμό Yu’anshan της Κίνας θεωρείται επομένως ιδιαίτερα σημαντική. Η συγκεκριμένη περιοχή είναι γνωστή για την εξαιρετική διατήρηση μαλακών ιστών, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρατηρούν λεπτομέρειες που συνήθως χάνονται μέσα σε εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Το πτερύγιο αναγνωρίστηκε ως τμήμα ραδιοδόντου χάρη στο χαρακτηριστικό μοτίβο γραμμών που διακρίνεται στην επιφάνειά του. Αν επρόκειτο για το μεγαλύτερο πτερύγιο του ζώου, τότε το ραδιοδόντο θα είχε μήκος τουλάχιστον 23 εκατοστά. Αν όμως ήταν ένα από τα μικρότερα πτερύγια, τότε το ζώο θα μπορούσε να ήταν αρκετά μεγαλύτερο.
Αυτό που πραγματικά κέντρισε το ενδιαφέρον των ερευνητών ήταν ένα παράξενο σημάδι στην άκρη του πτερυγίου. Είχε χαρακτηριστικό σχήμα «W», παρόμοιο με το ίχνος που θα μπορούσαν να αφήσουν δύο δόντια όταν διαπερνούν και σκίζουν σάρκα.
Το μεγάλο ερώτημα ήταν αν επρόκειτο πράγματι για τραύμα από δάγκωμα ή αν το σημάδι δημιουργήθηκε αργότερα, κατά τη διαδικασία της απολίθωσης.
Οι ερευνητές στην Κίνα απευθύνθηκαν στον Στίβεν Πέιτς, ο οποίος έχει μελετήσει παρόμοιους τραυματισμούς σε τριλοβίτες. Το πρώτο πράγμα που έπρεπε να αποκλειστεί ήταν το ενδεχόμενο το πτερύγιο να είχε υποστεί ζημιά κατά την απολίθωση.
Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε χαρτογράφηση με φθορισμό ακτίνων Χ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χημική σύσταση του τμήματος σε σχήμα «W» είναι συμβατή με εκείνη του υπόλοιπου απολιθώματος. Αυτό υποδεικνύει ότι το χαρακτηριστικό δεν δημιουργήθηκε από απολέπιση ή θραύση του απολιθώματος.
«Αυτό μας δείχνει ότι πιθανότατα πρόκειται για ένα πτερύγιο που διατηρήθηκε με αυτή τη μορφή και δεν αλλοιώθηκε αργότερα», εξηγεί ο Πέιτς.
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη πιο εντυπωσιακό στοιχείο. Γύρω από τις άκρες του σημάδιου σε σχήμα «W» διακρίνεται μια μαύρη ζώνη, η οποία φαίνεται να αποτελεί ένδειξη επούλωσης.
Στα σύγχρονα αρθρόποδα, παρόμοιο σκούρο χρώμα, γνωστό ως μελάγχρωση, μπορεί να εμφανιστεί γύρω από περιοχές όπου ο οργανισμός αναπτύσσει ξανά ιστό μετά από τραυματισμό. «Νομίζω ότι μπορούμε να είμαστε αρκετά βέβαιοι πως αυτό συνέβη όσο το ζώο ήταν ακόμη ζωντανό», λέει ο Πέιτς.
Η σημασία της ανακάλυψης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς πόσο σπάνια είναι τα απολιθώματα των πτερυγίων των ραδιοδόντων. Σύμφωνα με τον Πέιτς, έχουν βρεθεί μόλις περίπου δέκα μεμονωμένα πτερύγια αυτού του τύπου. Ακόμη και σε πιο ολοκληρωμένα απολιθώματα, ένα τέτοιο τραύμα μπορεί να μην ήταν ορατό.
Το επόμενο μυστήριο αφορά τον δράστη. Τι ήταν αυτό που αφαίρεσε ένα κομμάτι από το σώμα ενός τόσο μεγάλου και επικίνδυνου θηρευτή;
Οι επιστήμονες δεν μπορούν να δώσουν οριστική απάντηση. Μια πιθανότητα είναι ότι το δάγκωμα προήλθε από διαφορετικό είδος ραδιοδόντου. Δεν αποκλείεται όμως ακόμη και το ενδεχόμενο να ήταν ένα άλλο Amplectobelua symbrachiata.
Ενδείξεις επιθέσεων από θηρευτές έχουν εντοπιστεί και σε εκατοντάδες απολιθώματα τριλοβιτών. Οι τριλοβίτες, ωστόσο, έχουν αφήσει πολύ περισσότερα απολιθώματα επειδή διέθεταν σκληρό εξωσκελετό και παρέμειναν στη Γη μέχρι περίπου 250 εκατομμύρια χρόνια πριν. Αντίθετα, τα ραδιοδόντα είχαν εξαφανιστεί ήδη πριν από περίπου 480 εκατομμύρια χρόνια.
Οι τριλοβίτες ήταν επίσης πολύ μικρότεροι από τα ραδιοδόντα και βρίσκονταν χαμηλότερα στην τροφική αλυσίδα, γεγονός που καθιστά το συγκεκριμένο εύρημα ακόμη πιο ενδιαφέρον: φαίνεται να καταγράφει μια επίθεση που σημειώθηκε ανάμεσα σε κορυφαίους θηρευτές.
Ωστόσο, οι επιστήμονες κρατούν κάποιες επιφυλάξεις. Ο Τζο Μόισιουκ από το Manitoba Museum στον Καναδά σημειώνει ότι έχουν καταγραφεί και άλλες περιπτώσεις επουλωμένων τραυματισμών σε ζώα της Κάμβριας περιόδου, αλλά ποτέ μέχρι σήμερα σε ραδιοδόντο.
«Με μόνο ένα δείγμα, δεν νομίζω ότι μπορούμε να αποκλείσουμε άλλες πιθανές αιτίες», τονίζει.
Μία από αυτές θα μπορούσε να είναι η έκδυση. Τα αρθρόποδα αποβάλλουν κατά διαστήματα τον εξωσκελετό τους και η διαδικασία αυτή μπορεί να προκαλέσει τραυματισμούς. Επομένως, θεωρητικά, το πτερύγιο θα μπορούσε να είχε υποστεί ζημιά κατά την έκδυση και όχι από επίθεση.
Ο Πέιτς, ωστόσο, θεωρεί ότι τα στοιχεία γέρνουν προς το σενάριο του δαγκώματος. Ένας τραυματισμός που προκαλείται κατά την έκδυση είναι πιθανότερο να εμφανιζόταν ως ένα απλό, μεμονωμένο σκίσιμο. Το χαρακτηριστικό σχήμα «W», αντίθετα, παραπέμπει περισσότερο σε σημάδι που προκλήθηκε από δόντια.
Σημαντική θεωρείται και η ακριβής θέση του τραύματος πάνω στο πτερύγιο. Βρίσκεται σε σημείο που θα ήταν αναμενόμενο να τραυματιστεί ένα ραδιοδόντο εάν προσπαθούσε να ξεφύγει από έναν επιτιθέμενο. Ένας τραυματισμός κατά την έκδυση, από την άλλη, θα μπορούσε να έχει συμβεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος.
Έτσι, παρά το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν μπορούν να αποκλείσουν απόλυτα άλλες εξηγήσεις, η επικρατέστερη ερμηνεία είναι ότι το απολίθωμα αποτελεί το αποτύπωμα μιας πραγματικής επίθεσης.
«Για εμάς, η καλύτερη ερμηνεία για αυτόν τον τραυματισμό είναι ότι πρόκειται για τραύμα από επίθεση θηρευτή», καταλήγει ο Πέιτς.
Με πληροφορίες από το NewScientist /BioRxiv / Sciencedirect / Yu Wu, Northwest University, Xi’an, China
